Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện cần đánh giá kỹ tác động đến từng nhóm đối tượng, vùng miền

Chiều 3/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu quan tâm, trong đó có cơ chế hình thành giá điện, chính sách hỗ trợ tiền điện và lộ trình xóa bỏ bù chéo giữa giá điện sinh hoạt và giá điện sản xuất.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, dự thảo Luật định hướng hình thành giá điện theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với mức độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh đầy đủ các chi phí hợp lý, hợp lệ và vận hành theo cơ chế thị trường.

Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động đến từng nhóm khách hàng và vùng miền, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người dân, doanh nghiệp và nhà nước.

Để bảo đảm tính minh bạch, theo quy định tại Nghị định 72 và Nghị định 278, hằng năm, trước khi kết thúc năm tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phải công bố kết cấu chi phí. Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cùng Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá các khoản chi phí và công bố công khai trên website Bộ Công Thương.

Đối với việc xây dựng khung giá phát điện, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng giao một đơn vị độc lập, không thuộc các đơn vị phát điện hoặc đơn vị thực hiện hoạt động điện lực trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước, xây dựng khung giá điện. Theo Bộ trưởng, cách làm này nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan và kịp thời.

Xóa bỏ bù chéo giá điện cần đánh giá kỹ tác động

Một trong những nội dung đáng chú ý là lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, trong đó có giá điện sinh hoạt và giá điện sản xuất. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo Luật quy định giao Thủ tướng Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động.

Theo Bộ trưởng, việc xóa bỏ bù chéo không chỉ liên quan đến các nhóm đối tượng sử dụng điện mà còn liên quan đến đặc điểm kinh tế - xã hội của từng vùng miền. Vì vậy, cần đánh giá kỹ lưỡng tác động đối với từng nhóm khách hàng, từng khu vực trước khi quyết định lộ trình thực hiện.

Thực tế, Luật Điện lực năm 2024 đã đặt ra chủ trương giảm dần, tiến tới xóa bỏ bù chéo giá điện. Dự thảo sửa đổi Luật Điện lực tiếp tục kế thừa và nhấn mạnh định hướng này, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận điện của người dân, nhất là tại các vùng khó khăn.

Điều này cho thấy việc tiến tới xóa bỏ bù chéo không đơn thuần là điều chỉnh tương quan giá điện giữa các nhóm khách hàng, mà còn phải tính toán khả năng chịu đựng chi phí của hộ gia đình, doanh nghiệp và điều kiện phát triển kinh tế của từng địa phương.

Về chính sách hỗ trợ tiền điện, Bộ trưởng cho biết theo Quyết định 28/2014 và văn bản cập nhật sau đó là Quyết định 14/2025 của Thủ tướng Chính phủ, chính sách hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho các đối tượng yếu thế đã được quy định với mức tương đương 30 kWh điện theo giá bán lẻ điện bậc 1.

Đối với các chính sách hỗ trợ nhằm thu hút đầu tư cho một số đối tượng, việc hỗ trợ sẽ được quy định thông qua các nguồn phù hợp, bảo đảm không ảnh hưởng đến kế hoạch ngân sách nhà nước và được tách bạch theo quy định, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 70. Việc tách bạch chính sách hỗ trợ với cơ chế hình thành giá điện được xem là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm giá điện phản ánh đúng chi phí, đồng thời vẫn có công cụ bảo vệ những nhóm khách hàng cần được hỗ trợ.

Quy hoạch điện VIII mới đưa khoảng 5% công suất nguồn điện vào vận hành

Bên cạnh vấn đề giá điện, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cũng thông tin về tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII. Theo đó, sau hơn 3 năm thực hiện, mới có khoảng 5% công suất nguồn điện được đưa vào vận hành thương mại. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án.

Trước thực tế này, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng bảo đảm tính đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và nhu cầu phụ tải, đồng thời tạo sự linh hoạt trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các yêu cầu cơ bản về quy hoạch điện cũng được bổ sung, bao gồm cập nhật phụ tải lớn, cơ cấu nguồn điện nền, nguồn điện linh hoạt và công suất dự phòng. Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công Thương triển khai cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII để phù hợp với điều kiện thực tế và những thay đổi của hệ thống pháp luật.

Đối với cơ chế đầu tư, phát triển nguồn điện và lưới điện, Bộ trưởng cho biết nhiều dự án nguồn điện lớn, nguồn điện nền, trong đó có điện khí LNG, đang gặp khó khăn do vướng mắc về thủ tục đầu tư và cơ chế triển khai.

Dự thảo Luật đã đưa ra các cơ chế chia sẻ rủi ro nhằm tạo điều kiện cho nhà đầu tư thực hiện những dự án có quy mô vốn lớn, song vẫn phải bảo đảm trách nhiệm chia sẻ rủi ro với nhà nước. Bộ trưởng nhấn mạnh không thể chuyển toàn bộ rủi ro trong quá trình đầu tư sang phía nhà nước, bởi cuối cùng các chi phí này có thể được tính vào giá điện và người dân phải gánh chịu.

Để giải quyết vấn đề này, dự thảo Luật đề xuất cơ chế giá công suất đối với các nguồn điện nền, nguồn điện lớn. Theo đó, khi nhà máy đi vào vận hành, ngoài phần công suất khả dụng được huy động theo cơ chế thị trường, nhà đầu tư còn có thể được thanh toán phần chi phí liên quan đến công suất, qua đó góp phần bảo đảm khả năng dự phòng của hệ thống điện.

Một nội dung khác là rút ngắn thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện. Việc đàm phán sẽ căn cứ vào kết quả đấu thầu dự án và mức giá điện nằm trong khung giá điện, tạo cơ sở để ký kết hợp đồng, hạn chế tình trạng kéo dài thời gian thương thảo.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư và vận hành hệ thống điện, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính, đồng thời bảo đảm chính sách giá điện minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí.

Như vậy, chủ trương giảm dần, tiến tới xóa bỏ bù chéo giá điện tiếp tục được khẳng định trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực. Tuy nhiên, lộ trình cụ thể chưa được ấn định mà sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định sau khi đánh giá toàn diện tác động đến người dân, doanh nghiệp và từng vùng miền. Đây là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi sang cơ chế giá điện thị trường diễn ra thận trọng, hài hòa lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện.