Loạt lo ngại trước dự kiến thay đổi thi lớp 10 chuyên

Thí sinh tại TP.HCM trong kỳ thi vào lớp 10. Ảnh: Duy Hiệu.

Bộ GD&ĐT dự kiến thay đổi tuyển sinh THPT chuyên. Theo đó, trường chuyên tuyển lớp 10 theo khối Khoa học Tự nhiên, Xã hội, Ngoại ngữ thay vì từng lớp chuyên như nhiều năm nay.

Tối 10/11, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho biết đổi mới tuyển sinh xuất phát từ mục tiêu đổi mới mô hình giáo dục trường chuyên. Cách tiếp cận mới nhằm đánh giá học sinh trên nền tảng năng lực rộng hơn ở một lĩnh vực, thay vì chỉ dựa chủ yếu vào kết quả của một môn thi riêng lẻ.

Đề xuất nhanh chóng nhận được sự chú ý của học sinh, phụ huynh. Tại nhiều hội nhóm phụ huynh, các bài viết liên quan thu hút hàng nghìn lượt tương tác, thảo luận. Tuy nhiên, điều khiến phụ huynh, học sinh phản ứng gay gắt không hẳn nằm ở định hướng đổi mới, mà chủ yếu ở thời điểm và lộ trình triển khai.

Đổi cách tuyển sinh đột ngột, học sinh có thể chịu áp lực kép

Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Đinh Đức Hiền, Hiệu trưởng FPT School Bắc Giang, nhận định lo lắng của học sinh và phụ huynh là chính đáng, bởi nhiều học sinh lớp 9 đã chuẩn bị cho mục tiêu thi môn chuyên cụ thể trong thời gian dài.

Khi phương án tuyển sinh thay đổi, các em phải tính toán lại kế hoạch ôn tập, đồng thời đứng trước hàng loạt câu hỏi: Kiến thức đã học có còn phù hợp? Cần bổ sung những môn nào? Và có bao nhiêu thời gian để điều chỉnh.

Theo dự kiến của bộ, phương án đang được nêu cho phép trường đủ điều kiện triển khai từ năm học 2027-2028, trường chưa đủ điều kiện có thể thực hiện từ 2028-2029. Lộ trình này tạo ra độ linh hoạt nhất định, nhưng nếu học sinh thi nhiều trường với những phương án khác nhau, gánh nặng chuẩn bị có thể tăng.

“Trường đủ điều kiện tổ chức chưa có nghĩa thí sinh đã có đủ thời gian và thông tin để chuẩn bị”, ông Hiền nhận định.

Theo ông, thi theo khối cũng không tự động làm giảm áp lực luyện thi. Bởi áp lực còn đến từ mức độ cạnh tranh, kỳ vọng gia đình và cách thiết kế đề. Nếu yêu cầu không rõ, phụ huynh có thể cho con học thêm nhiều môn để phòng ngừa rủi ro.

Một vấn đề khác cũng cần tính đến là áp lực sau khi trúng tuyển. Nếu học sinh phải đáp ứng nhiều yêu cầu chuyên sâu cùng lúc nhưng chương trình không được thiết kế hợp lý, áp lực có thể chuyển sang 3 năm học tiếp theo.

Theo chuyên gia, trường đủ điều kiện tổ chức chưa có nghĩa thí sinh đã có đủ thời gian và thông tin để chuẩn bị. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Băn khoăn cách đánh giá năng lực học sinh thi chuyên

Bên cạnh áp lực về thời gian, việc chuyển tuyển sinh từ theo môn sang theo khối cũng đặt ra câu hỏi về khả năng phát hiện và bồi dưỡng những em có khả năng nổi trội ở từng môn học.

Cấu trúc bài thi và cách tính điểm được đề xuất như sau:

Thầy Nguyễn Thành Công, giáo viên trường THPT chuyên Đại học Sư phạm, nhận định thay đổi này nhằm thống nhất phương thức thi trong cùng khối chuyên. Toàn bộ học sinh Khoa học tự nhiên/Khoa học xã hội thi cùng đề, cùng phương thức, cùng điểm chuẩn, bảo đảm công bằng. Việc này sẽ giảm tình trạng học sinh chỉ ôn luyện một môn chuyên duy nhất như mô hình cũ, dẫn đến thiếu hụt nền tảng.

Tuy nhiên, thầy Công nhận định không có căn cứ khoa học sư phạm nào được nêu trong dự thảo để giải thích việc điểm Toán nâng cao (hệ số 2) là chỉ báo tốt nhất cho năng khiếu Lý, Hóa, Sinh. Tương tự với Văn nâng cao (hệ số 2) ở khối Khoa học xã hội.

“Năng lực tư duy Toán chưa chắc đảm bảo các năng lực Khoa học tự nhiên. Mỗi môn Lý, Hóa, Sinh, Tin đòi hỏi học sinh có những năng lực chuyên biệt riêng”, thầy Công nhận định.

Thầy giáo cũng chỉ ra trong dự thảo có nguyên tắc "lựa chọn học sinh phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên", nhưng lại đề xuất dùng Toán nâng cao (hệ số 2) trong khi bài đánh giá năng lực chỉ hệ số 1. “Công cụ tuyển chọn đang đi ngược lại chính nguyên tắc đề ra”, thầy Công nói.

Đồng quan điểm, ông Đinh Đức Hiền cho rằng Toán và Ngữ văn có vai trò nền tảng, nhưng vai trò nền tảng không tự động chứng minh rằng điểm thi nâng cao ở hai môn này đủ sức dự báo tiềm năng phát triển trong từng lĩnh vực của khối. Theo ông, cần có dữ liệu thực tế để đánh giá liệu phương án tuyển sinh mới có nhận diện được những học sinh có năng lực nổi trội ở các môn riêng lẻ hay không.

Bên cạnh đó, ông Hiền nhấn mạnh bài đọc hiểu khoa học cần được thử nghiệm để làm rõ khả năng đo tư duy khoa học, phân tích dữ liệu và lập luận. Việc thử nghiệm phải có học sinh ở nhiều địa bàn, điều kiện học tập và thế mạnh khác nhau, qua đó kiểm tra nguy cơ bỏ sót năng khiếu hoặc tạo lợi thế quá lớn cho nhóm được luyện thi.

Trong khi đó, thầy Công đề xuất bổ sung thêm một khối chuyên đặc thù là Toán và Khoa học máy tính, để tránh bỏ sót lựa chọn và hợp lý về mặt khoa học sư phạm.

Ngoài ra, cách tính điểm nên được điều chỉnh để đánh giá đúng vai trò của môn học và năng lực thí sinh. Chẳng hạn, với khối Khoa học Tự nhiên, có thể thiết kế điểm xét tuyển theo công thức Toán hệ số 2, Ngữ văn hệ số 1 và Khoa học Tự nhiên hệ số 2.

“Nếu giữ hệ số 2 cho môn Toán và đòi hỏi kiến thức nâng cao trong khi khoa học tự nhiên (gồm 3 mạch ở mức yêu cầu cần đạt) hệ số 1, Bộ GD&ĐT phải công bố công khai căn cứ nghiên cứu khoa học sư phạm cho quyết định đó, đây là yêu cầu tối thiểu của một chính sách giáo dục minh bạch”, thầy Công nêu vấn đề.