Lời hứa với đồng đội lại vang trong 'Khúc tri ân'

Có những lời hứa được thực hiện trong một ngày, một năm. Nhưng cũng có những lời hứa theo con người đi suốt cả cuộc đời. Với bác sĩ quân y Trần Văn Bản, 82 tuổi, đó là lời hẹn giữa những người lính trước giờ ra trận: Nếu hòa bình, ai còn sống sẽ tìm và đưa những người đã hy sinh trở về với gia đình, quê hương.

Tối 13/10, tại chương trình nghệ thuật đặc biệt "Khúc tri ân" ở Công viên văn hóa Lê Thị Riêng (TPHCM), người cựu bác sĩ quân y với mái tóc bạc trắng đã kể lại lời hứa ấy. Giữa hàng nghìn người tham dự, giọng ông nhiều lần nghẹn lại. Những câu chuyện tưởng đã lùi xa gần sáu thập kỷ khiến không ít người lặng đi, rồi rơi nước mắt.

Người Mẹ từng lập bàn thờ con suốt bảy năm

Đứng bên bức tranh khắc họa hình ảnh mình đang hỗ trợ lấy mẫu phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, bác sĩ Trần Văn Bản đưa người nghe trở về những năm tháng chiến tranh. Ông nhập ngũ năm 1967, chiến đấu tại chiến trường Sài Gòn - Gia Định, trải qua nhiều trận đánh khốc liệt cho đến ngày đất nước thống nhất. Cuối năm 1976, khi được phép trở về quê thăm gia đình, ông không ngờ mình đã được báo tử từ bảy năm trước.

Bác sĩ Trần Văn Bản nghẹn ngào kể chuyện trong chương trình "Khúc tri ân". Ảnh: Nhật Thành

Vừa về đến làng, người dân nhận ra ông liền gọi nhau chạy đến. Hai người em gái ôm anh khóc nức nở. Ông ngạc nhiên, bởi người lính sống sót trở về lẽ ra phải là niềm vui. Chỉ đến khi nhìn thấy bàn thờ của chính mình, ông mới hiểu những giọt nước mắt ấy. Mẹ ông đã nhận giấy báo tử và thờ người con trai suốt bảy năm.

Khi hay tin con trở về, người Mẹ không thể tin đó là sự thật. Bà được người thân đưa về nhà, ngồi nhìn con suốt nhiều giờ mà không nói nên lời. Đêm ấy, khi mọi người đã ra về, ông Bản nằm nghỉ. Mẹ ông lặng lẽ thắp hương trên bàn thờ, rồi cầm chiếc đèn dầu đến bên con. Bà soi từ đầu đến chân, đưa tay sờ khắp người ông, sau đó lại trở ra ngồi.

Đến lần thứ ba, người con không thể chịu đựng thêm được nữa. Ông ôm Mẹ, nghẹn ngào: "Mẹ ơi, con là thằng Bản, con còn sống trở về với Mẹ đây". Bấy giờ, người Mẹ mới bật khóc. Bà cứ ngỡ người con trai đã mất chỉ hiện về trong giấc mộng.

Kể đến đây, giọng người bác sĩ già nghẹn lại. Trong đêm nghệ thuật, ký ức về cuộc đoàn tụ năm nào dường như vẫn nguyên vẹn. Nhưng điều khiến ông đau đáu suốt gần nửa thế kỷ sau đó lại bắt đầu từ niềm vui trở về ấy.

Các vị nguyên lãnh đạo cũng xúc động với câu chuyện của bác sĩ Bản. Ảnh: Nhật Thành

Sáng hôm sau, những bà mẹ trong làng có con cùng nhập ngũ với ông lần lượt tìm đến. Họ mừng cho Mẹ ông Bản, rồi tự an ủi rằng con mình chắc cũng còn sống, chỉ vì đang công tác ở đâu đó nên chưa thể về.

Trong số 29 người cùng quê lên đường đợt ấy, theo lời ông Bản, sau chiến tranh chỉ còn hai người trở về. Ông biết nhiều đồng đội đã hy sinh, nhưng không nỡ dập tắt niềm hy vọng đang ánh lên trong mắt những người Mẹ. Sau đó, ông làm giấy xác nhận gửi cấp trên về những đồng đội đã ngã xuống.

Một năm sau, khi ông trở lại quê, những người Mẹ năm trước lại tìm đến. Lần này, không còn những nụ cười mong ngóng. Họ chống gậy, cầm giấy báo tử, hỏi ông có biết con mình nằm ở đâu, bao giờ có thể đưa các con trở về để được nhìn lần cuối. Những câu hỏi ấy theo ông suốt cuộc đời.

Còn sống, còn tìm đồng đội

Bác sĩ Trần Văn Bản kể, trước mỗi trận đánh, những người lính thường ngồi bên nhau, nhắc đến khả năng hy sinh và hẹn rằng ai sống sót sẽ tìm đưa đồng đội về quê. Khi chiến tranh kết thúc, lời hẹn ấy trở thành điều ông luôn tự nhắc mình phải thực hiện.

Những năm đầu, phương tiện chỉ là chiếc xe đạp cũ. Có chuyến ông phải khởi hành từ ba giờ sáng để đến những chiến trường xưa ở Củ Chi, Bến Cát, Trảng Bàng. Ông tranh thủ ngày nghỉ, ngày lễ, Tết, khi đi một mình, khi cùng đồng đội lần theo những địa điểm từng chiến đấu, tìm lại người đã khuất. Gần 50 năm qua, hành trình ấy chưa dừng lại.

Theo tư liệu Báo Sức khỏe & Đời sống từng ghi nhận, ông Bản cùng một số đồng đội đã tìm được hơn 2.400 hài cốt liệt sĩ. Dù tuổi cao, từng trải qua bệnh tật, ông vẫn giữ thói quen ghi chép, đối chiếu thông tin để phục vụ công tác tìm kiếm.

Khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai, ông đặc biệt vui mừng. Bởi với ông, tìm được hài cốt mới chỉ là một phần hành trình. Điều day dứt hơn là có những người đã được đưa về nghĩa trang nhưng vẫn chưa biết tên tuổi, quê quán.

Trong trái tim bác sĩ Trần Văn Bản, đồng đội vẫn hiện diện như thuở cùng nhau ra trận. Ảnh: Nhật Thành

Ông kể, có những địa điểm phải tìm kiếm, đào đi đào lại nhiều lần mới phát hiện được hài cốt. Đến khi nâng những phần xương cốt lên, ông và đồng đội lại đau lòng vì không thể biết người nằm xuống là ai.

Những tấm bia ghi liệt sĩ chưa có thông tin khiến ông cảm thấy lời hứa với những người Mẹ năm xưa vẫn chưa trọn vẹn. Vì vậy, việc lấy mẫu ADN để xác định danh tính liệt sĩ mang đến cho ông thêm hy vọng.

Tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, dù không thuộc lực lượng làm nhiệm vụ chính thức, bác sĩ Bản vẫn tình nguyện có mặt từ sáng sớm đến chiều muộn, vận dụng kinh nghiệm quân y để hỗ trợ các tổ chuyên môn trong quá trình tìm kiếm, phân loại, lấy mẫu hài cốt.

Trong buổi giao lưu, ông nhắc đến một trường hợp khiến bản thân không thể nào quên. Đó là khi các lực lượng tìm thấy những phần hài cốt cùng một số di vật được cho là của một nữ liệt sĩ. Từ những dấu tích còn lại, ông Bản liên tưởng đến sự hy sinh đau đớn của một nữ chiến sĩ từng bị địch bắt, tra tấn. Ông không cầm được nước mắt khi nghĩ đến những gì người đồng đội ấy có thể đã trải qua.

Dù danh tính và hoàn cảnh hy sinh cụ thể vẫn cần được xác minh, câu chuyện cho thấy sự nâng niu, trân trọng của người bác sĩ già trước từng phần hài cốt, từng di vật được tìm thấy. Với ông, đó không chỉ là những chứng tích chiến tranh, mà là dấu vết của một cuộc đời, một người con, một người đồng đội đã hy sinh.

Lời nhắn gửi từ người lính già

Trong đêm "Khúc tri ân", hình ảnh bác sĩ Trần Văn Bản bên bức chân dung do họa sĩ Lê Sa Long thực hiện trở thành một điểm nhấn xúc động. Một bên là tác phẩm hội họa lưu giữ hình ảnh người bác sĩ quân y đang làm công việc tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ. Một bên là con người bằng xương bằng thịt, đã dành gần nửa thế kỷ để giữ lời hứa với những người không còn trở về.

Câu chuyện của ông diễn ra trước lễ truy điệu, an táng 731 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng, tổ chức ngày 14/10 tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM. Sau gần sáu thập kỷ, những người lính năm xưa được đưa về nơi an nghỉ trong tình cảm của đồng đội và nhân dân thành phố.

Với bác sĩ Bản, đó là niềm an ủi lớn lao. Nhưng ông hiểu vẫn còn những gia đình đang đợi chờ, những người lính chưa được tìm thấy, những tấm bia còn thiếu tên.

Người lính già Trần Văn Bản khẳng định, chừng nào còn sống, còn đủ sức, ông vẫn sẽ cùng các lực lượng tiếp tục tìm kiếm hài cốt đồng đội. Ảnh: Nhật Thành

Khi người dẫn chương trình gửi lời chúc sức khỏe, mong ông tiếp tục có thêm nhiều việc làm ý nghĩa, người bác sĩ già một lần nữa nhắc lại lời hẹn năm xưa. Ông khẳng định, chừng nào còn sống, còn đủ sức, ông vẫn sẽ cùng các lực lượng tiếp tục tìm kiếm hài cốt đồng đội, góp phần xác định danh tính để đưa các anh trở về với quê hương, gia đình.

Không phải lời nói lớn lao, nhưng phía sau đó là gần 50 năm bền bỉ, là ký ức về những người Mẹ chờ con và tình đồng đội chưa từng phai nhạt. Chiến tranh đã lùi xa. Những người lính năm xưa nay đã ở tuổi xế chiều. Nhưng trong trái tim bác sĩ Trần Văn Bản, đồng đội vẫn hiện diện như thuở cùng nhau ra trận.

Và khi người bác sĩ già nghẹn ngào kể chuyện giữa đêm "Khúc tri ân", có lẽ nhiều người càng thấm thía rằng hòa bình hôm nay không chỉ được đánh đổi bằng máu xương của những người đã khuất, mà còn được gìn giữ trong ký ức, lòng biết ơn và trách nhiệm của những người đang sống.

Bởi có những lời hứa không khép lại cùng chiến tranh. Chúng còn được tiếp nối, chừng nào vẫn có những người đau đáu mong đưa đồng đội trở về.