Luật Định danh và xác thực điện tử: Làm rõ giá trị pháp lý, bảo vệ giao dịch số

Làm rõ đối tượng định danh, kế thừa dữ liệu đã có

Góp ý về Điều 2 dự thảo Luật, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đề nghị, quy định cụ thể nhóm “đối tượng có liên quan” để bảo đảm minh bạch, thuận lợi khi triển khai. Theo đại biểu, việc đưa tổ chức, cá nhân nước ngoài vào phạm vi điều chỉnh là cần thiết trong bối cảnh hoạt động xuyên biên giới ngày càng phổ biến, có thể phát sinh vấn đề về quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp).

Đại biểu cho rằng, quy định rõ phạm vi áp dụng sẽ tạo cơ sở pháp lý để quản lý các chủ thể nước ngoài có liên hệ, tương tác với tổ chức, cá nhân trong nước trong hoạt động định danh điện tử, qua đó chủ động kiểm soát rủi ro.

Về kế thừa dữ liệu, mã định danh, đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai, đề nghị hoàn thiện các quy định liên quan tại Điều 11, Điều 12 và Điều 34 theo hướng đồng bộ thông tin và mã định danh đã có. Trường hợp mã chuyên ngành hoặc mã theo tiêu chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu thì cần được xem xét công nhận, sử dụng; nếu cấp mã định danh quốc gia mới, phải liên kết với mã cũ.

Theo đại biểu, không nên yêu cầu người dân đăng ký hoặc cung cấp lại thông tin đã có đủ điều kiện khai thác. Cơ quan giải quyết thủ tục hành chính cần chủ động truy xuất dữ liệu, thay vì chỉ “ưu tiên” khai thác như dự thảo quy định.

Khi dữ liệu giữa các hệ thống không khớp, cần xác định rõ đầu mối và thời hạn xử lý. Cơ quan tiếp nhận yêu cầu phải phối hợp xác minh; cơ quan quản lý dữ liệu nguồn có trách nhiệm sửa thông tin thuộc thẩm quyền; các hệ thống liên quan cập nhật kết quả, lưu vết chỉnh sửa và thông báo cho chủ thể dữ liệu. Đại biểu nhấn mạnh, người dân không nên phải tự đi nhiều cơ quan để xử lý sai lệch trong những hệ thống do cơ quan, tổ chức quản lý.

Xác định rõ giá trị pháp lý của kết quả xác thực

Cho ý kiến về Điều 29 dự thảo Luật, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đánh giá quy định kết quả xác thực điện tử chỉ có giá trị trong phạm vi giao dịch được xác thực là cần thiết, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa xác thực danh tính và ý chí của người tham gia giao dịch. Việc xác định đúng danh tính chưa chắc đã phản ánh đầy đủ sự tự nguyện của chủ thể đối với nội dung giao dịch.

Theo đó, kết quả xác thực điện tử nên được xác định là căn cứ xác nhận danh tính trong phạm vi giao dịch; còn ý chí tự nguyện, năng lực hành vi dân sự, thẩm quyền đại diện và hiệu lực pháp lý của giao dịch phải được xác định theo pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan.

Đối với giao dịch có giá trị lớn hoặc làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng, đại biểu đề nghị có phương thức thông báo, xác nhận nội dung rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm người sử dụng, nhất là người cao tuổi.

Đại biểu Tô Ái Vang, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ phát biểu.

Liên quan việc công nhận danh tính điện tử và kết quả xác thực điện tử của nước ngoài tại Điều 38, đại biểu Tô Ái Vang, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ, bày tỏ lo ngại nếu các tổ chức cung cấp dịch vụ trong nước được tự quyết định công nhận mà thiếu sự kiểm soát của Nhà nước.

Đại biểu cảnh báo nguy cơ danh tính điện tử nước ngoài bị lợi dụng để giả mạo, rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc can thiệp vào an ninh kinh tế. Bà đề nghị chỉ cho phép chấp nhận các hệ thống định danh nước ngoài nằm trong danh mục được Bộ Công an cấp phép hoặc công nhận, trên cơ sở điều ước quốc tế và các thỏa thuận song phương, đa phương mà Việt Nam đã ký kết.

Cùng quan tâm đến Điều 38, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) cho rằng, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm và cách xử lý giao dịch đã phát sinh khi việc công nhận danh tính điện tử nước ngoài bị tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt.

Đại biểu đề nghị bổ sung ba nguyên tắc: quyết định thay đổi trạng thái công nhận phải xác định rõ phạm vi, thời điểm có hiệu lực và trách nhiệm thông báo; việc thay đổi trạng thái không tự động làm mất hiệu lực giao dịch đã xác lập; đồng thời, các bên phải có trách nhiệm bảo toàn chứng cứ, phối hợp xác minh, khắc phục sai sót và bồi thường thiệt hại khi có căn cứ.

Theo đại biểu, niềm tin số không chỉ đến từ việc kết nối danh tính mà còn cần những quy tắc rõ ràng, có thể dự đoán và xác định được chủ thể chịu trách nhiệm.

Bảo vệ dữ liệu, phòng ngừa giả mạo danh tính

Giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, Điều 7 dự thảo Luật xác định phạm vi các nhóm đối tượng được định danh điện tử. Trong đó, nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện được quy định tại Điều 8, gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân, địa điểm, không gian; đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao và đối tượng thuộc bí mật nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang giải trình trước Quốc hội.

Các nhóm đối tượng còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Chính phủ sẽ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm do cơ quan nhà nước định danh, phù hợp với điều kiện chuyển đổi số.

Với những đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành, nếu thông tin đã đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cơ quan nhà nước sẽ tự động tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin hoặc thực hiện thủ tục đăng ký.

Về bảo vệ quyền riêng tư, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch và không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết việc thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu định danh, xác thực điện tử.

Đối với các giao dịch trực tuyến trong lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến, dịch vụ tên miền và các lĩnh vực có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng, khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật yêu cầu xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính đó.

Quy định này nhằm tăng cường kiểm soát danh tính, hạn chế nguy cơ giả mạo và góp phần bảo đảm an toàn cho các giao dịch trên môi trường điện tử.