Luật mới của bang New York, Mỹ: Tấm khiên pháp lý bảo vệ trẻ em trên không gian số

Nguồn: greencountryfcu.com

Sự bùng nổ của mạng xã hội trong hơn thập kỷ qua đã làm thay đổi sâu sắc cách trẻ em và thanh thiếu niên tiếp cận thông tin, giao tiếp và hình thành hành vi xã hội. Tuy nhiên, song hành với những lợi ích không thể phủ nhận là ngày càng nhiều cảnh báo về tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần và sự phát triển toàn diện của trẻ vị thành niên. Trong bối cảnh đó, luật mới của bang New York đã ra đời.

Ngăn chặn thuật toán gây nghiện

Theo thông tin của Văn phòng Tổng Chưởng lý bang New York, luật này được thông qua năm 2024, nhưng chưa có hiệu lực ngay sau khi được ký ban hành là xuất phát từ đặc thù pháp lý của bang New York. Theo đó, Văn phòng Tổng Chưởng lý bang có trách nhiệm xây dựng các quy định hành chính chi tiết nhằm hướng dẫn cách thức thực hiện, bao gồm xác minh độ tuổi người dùng, cơ chế chặn thuật toán gây nghiện và phương thức ghi nhận sự đồng ý của phụ huynh. Và theo văn bản luật, nó chỉ bắt đầu có hiệu lực sau 180 ngày kể từ khi các quy định nói trên được ban hành chính thức. Vì vậy, luật mới dự kiến chính thức có hiệu lực từ năm 2026. Cách tiếp cận này nhằm tạo khoảng thời gian cần thiết để các doanh nghiệp công nghệ chuẩn bị về mặt kỹ thuật, đồng thời cho phép cơ quan quản lý hoàn thiện cơ chế giám sát và thực thi, tránh gây xáo trộn đột ngột đối với thị trường dịch vụ số.

Một trong những nội dung then chốt của luật là việc hạn chế sử dụng các thuật toán đề xuất nội dung mang tính gây nghiện đối với trẻ vị thành niên. Các công ty mạng xã hội như Meta hay TikTok sẽ không được phép cung cấp các luồng nội dung được cá nhân hóa cho người dùng dưới 18 tuổi nếu không có sự đồng ý rõ ràng của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.

Các thuật toán này vốn được thiết kế để phân tích hành vi người dùng, từ đó liên tục đưa ra những nội dung phù hợp với sở thích nhằm kéo dài thời gian sử dụng. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu và tổ chức y tế cho rằng chính cơ chế này đã góp phần hình thành hành vi sử dụng mang tính cưỡng bức ở trẻ em và thanh thiếu niên. Trả lời phỏng vấn News 12 Long Island, bà Colleen Merlo, Giám đốc điều hành Hiệp hội Sức khỏe tâm thần và phúc lợi, nhận định: “Các thuật toán này được thiết kế để tạo ra sự phụ thuộc, tương tự như việc sử dụng chất gây nghiện hoặc cờ bạc. Điều đó có thể rất nguy hiểm đối với trẻ em”.

Cũng theo bà, trẻ em dành từ 3 giờ trở lên mỗi ngày trên internet có nguy cơ mắc chứng lo âu hoặc trầm cảm cao gấp đôi so với những em sử dụng ít hơn. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để các nhà lập pháp thúc đẩy việc kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động của các nền tảng số đối với người dùng trẻ tuổi.

Bên cạnh việc kiểm soát thuật toán, luật còn yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phải ngừng gửi thông báo đến trẻ vị thành niên trong khoảng thời gian từ 0 giờ đến 6 giờ sáng, trừ trường hợp có sự cho phép của phụ huynh. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng gián đoạn giấc ngủ, vốn là yếu tố được xác định là có liên quan trực tiếp đến sức khỏe tinh thần, khả năng học tập và sự ổn định cảm xúc của trẻ em và thanh thiếu niên.

Có thể nói, luật mới của bang New York đã đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các nền tảng mạng xã hội. Các doanh nghiệp công nghệ có nghĩa vụ cung cấp cho cơ quan quản lý thông tin liên quan đến cách thức vận hành thuật toán, cơ chế thu thập dữ liệu người dùng trẻ tuổi và biện pháp bảo vệ quyền riêng tư. Đây được xem là điểm tiến bộ so với nhiều khung pháp lý trước đây, vốn chủ yếu tập trung vào hành vi của người dùng mà chưa đi sâu vào cấu trúc vận hành nội tại của các nền tảng số. Việc buộc các công ty phải giải thích và chịu trách nhiệm đối với tác động của công nghệ do mình tạo ra được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình thiết kế sản phẩm theo hướng “lấy trẻ em làm trung tâm”, thay vì chỉ tối ưu hóa thời gian sử dụng và doanh thu quảng cáo.

Yêu cầu trách nhiệm xã hội của các nền tảng

Việc ban hành luật phản ánh mối quan ngại ngày càng gia tăng của xã hội Mỹ trước tình trạng suy giảm sức khỏe tâm thần ở giới trẻ. Theo nhiều báo cáo khoa học và truyền thông chính thống, tỷ lệ lo âu, trầm cảm và các rối loạn liên quan đến hành vi ở thanh thiếu niên đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, trùng với giai đoạn mạng xã hội phát triển mạnh mẽ.

Trong bối cảnh đó, các nhà lập pháp cho rằng không thể tiếp tục đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai gia đình và nhà trường, mà cần xác định rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ, những chủ thể trực tiếp thiết kế và vận hành các nền tảng có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần của trẻ em. Luật mới, theo nhận định của nhiều chuyên gia, là bước đi nhằm tái cân bằng mối quan hệ giữa lợi ích kinh doanh và trách nhiệm xã hội của các nền tảng số.

Tuy nhiên, luật cũng vấp phải sự phản đối từ một số tập đoàn công nghệ và hiệp hội ngành. Các tổ chức như NetChoice cho rằng việc hạn chế thuật toán đề xuất nội dung có thể xâm phạm quyền tự do ngôn luận được bảo vệ bởi Hiến pháp Mỹ. Dù vậy, theo phân tích của Bloomberg Law vào năm 2024, Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 9 đã cho phép bang California thực thi các quy định tương tự liên quan đến luồng nội dung gây nghiện, qua đó củng cố cơ sở pháp lý cho các bang trong việc bảo vệ trẻ vị thành niên trước các rủi ro từ mạng xã hội.

Từ góc độ chính sách công, nhiều ý kiến cho rằng luật không nhằm “cấm đoán” trẻ em tiếp cận công nghệ, mà hướng tới việc thiết lập các giới hạn hợp lý, phù hợp với đặc điểm phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi vị thành niên. Như bà Colleen Merlo nhấn mạnh trong cuộc trao đổi với News 12, dù luật pháp có thể tạo ra những hàng rào bảo vệ cần thiết, vai trò của phụ huynh trong việc trò chuyện, định hướng và đồng hành cùng con cái khi sử dụng mạng xã hội vẫn là yếu tố không thể thay thế.

Trong bối cảnh không gian số ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội, Luật Ngăn chặn việc khai thác luồng nội dung gây nghiện đối với trẻ em được xem là minh chứng cho xu hướng các quốc gia và địa phương chủ động hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo vệ trẻ em. Đây không chỉ là phản ứng trước những hệ lụy hiện hữu, mà còn là sự đầu tư lâu dài cho sự phát triển lành mạnh của thế hệ tương lai.

Ngọc Minh