Lý do Mỹ gây sức ép lên Ấn Độ về vấn đề dầu mỏ Nga
Đằng sau sức ép trừng phạt là tham vọng chiếm lĩnh thị trường năng lượng châu Á, thúc đẩy xuất khẩu dầu khí và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu theo lợi ích Mỹ.
Chính quyền Trump gắn thương mại với năng lượng, biến dầu mỏ Nga thành phép thử lớn nhất cho quan hệ đối tác chiến lược Mỹ – Ấn trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu (trong ảnh: Một cơ sở khai thác dầu của Nga). Ảnh: TASS/TTXVN
Mối quan hệ đối tác chiến lược giữa Washington và New Delhi đang đối mặt với thử thách lớn khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai sử dụng thuế quan như một công cụ để buộc Ấn Độ phải từ bỏ nguồn năng lượng giá rẻ từ Nga.
Theo trang tin châu Âu EUToday ngày 5/1, ngay đầu tháng này, chính quyền Trump đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn nhất từ trước đến nay đối với Ấn Độ. Washington không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo về việc cắt đứt nguồn thu cho "chiến dịch quân sự" của Điện Kremlin, mà còn trực tiếp gắn tương lai thương mại của hàng hóa Ấn Độ với các quyết định nhập khẩu dầu mỏ.
Cụ thể hôm 4/1, trên chuyên cơ Air Force One, Tổng thống Trump khẳng định rằng ông "không vui" với việc Ấn Độ tiếp tục giao dịch dầu mỏ với Nga. Ông cảnh báo Mỹ có khả năng nhanh chóng tăng thuế đối với hàng hóa Ấn Độ nếu New Delhi không hợp tác.
Thực tế, sức ép này đã được cụ thể hóa bằng những con số. Theo nguồn tin từ Economic Times (Ấn Độ), hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ sang Mỹ hiện đang phải chịu mức thuế lũy kế lên tới 50%, trong đó một nửa mức thuế này (25%) được Washington áp đặt trực tiếp nhằm trừng phạt việc New Delhi mua dầu của Nga. Sức ép này càng lớn hơn khi Nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham thúc đẩy dự luật áp thuế thứ cấp nghiêm ngặt đối với bất kỳ quốc gia nào mua dầu khí của Nga nếu Moskva không chấp nhận ngừng bắn tại Ukraine.
Toan tính đằng sau "nghĩa vụ địa chính trị"
Mặc dù lý lẽ chính thức là nhằm cô lập kinh tế Nga, nhưng các chuyên gia nhận định mục tiêu thực sự của Mỹ mang tính giao dịch và thực dụng hơn:
Thứ nhất, chiếm lĩnh thị trường: Mỗi thùng dầu Ấn Độ mua từ Nga là một thùng dầu mà nước này không mua từ Mỹ. Với cuộc cách mạng dầu đá phiến, Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu khí lớn nhất thế giới (hơn 13 triệu thùng/ngày theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, IEA). Tổng thống Trump coi xuất khẩu năng lượng là vũ khí kinh tế để giảm thâm hụt thương mại.
Thứ hai, tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Bằng cách dùng thuế quan để ép New Delhi từ bỏ dầu Nga, Washington đang dọn đường cho dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ tràn ngập thị trường châu Á.
Thứ ba, lợi ích nội địa: Chiến lược này trực tiếp phục vụ các nhà sản xuất dầu khí tại Texas và Bắc Dakota, đồng thời xoa dịu cử tri Mỹ rằng Washington đang "thắng" trong các thỏa thuận thương mại.
Phản ứng và sự điều chỉnh của New Delhi
Đối với một quốc gia hơn 1,4 tỷ dân như Ấn Độ, an ninh năng lượng là ưu tiên hàng đầu. Dầu thô Nga giá rẻ (từng chiếm tới 50% lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ vào năm 2025) đã giúp nước này kiềm chế lạm phát và duy trì tăng trưởng.
Tuy nhiên, trước sức ép từ Washington, New Delhi đã có những dấu hiệu điều chỉnh: Về đa dạng hóa nguồn cung, Ấn Độ đã tăng mạnh nhập khẩu dầu từ Mỹ. Trong 8 tháng đầu năm tài chính hiện tại (từ ngày 1/4 đến ngày 31/3 năm kế tiếp), nhập khẩu dầu từ Mỹ tăng hơn 92% so với cùng kỳ năm ngoái.
Bên cạnh đó, các tập đoàn lọc dầu lớn nhất Ấn Độ như Reliance Industries, Hindustan Petroleum và Bharat Petroleum đã bắt đầu tạm dừng hoặc cắt giảm các lô hàng từ các công ty Nga bị Mỹ trừng phạt như Rosneft và Lukoil để tránh các lệnh trừng phạt thứ cấp.
Về giảm thặng dư thương mại, New Delhi đã ký các thỏa thuận mua LPG dài hạn từ Mỹ (chiếm khoảng 10% tổng lượng nhập khẩu) nhằm xoa dịu chính quyền Trump.
Sự việc trên phơi bày một thực tế khắc nghiệt của trật tự toàn cầu đang thay đổi: Các biện pháp trừng phạt và thuế quan không còn là công cụ bảo hộ đơn thuần mà đã trở thành đòn bẩy để chuyển hướng dòng vốn và năng lượng toàn cầu.
Dù vậy, các nhà phân tích từ Global Trade Research Initiative (GTRI) cảnh báo rằng sự áp đặt có thể phản tác dụng. Việc đẩy một cường quốc đang trỗi dậy vào thế bí có thể khiến Ấn Độ tăng cường quan hệ với các đối tác thay thế và làm xói mòn lòng tin vào mối quan hệ đối tác Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mà Mỹ từng dày công xây dựng.
