Mai Châu mở lối sinh kế, giảm nghèo bền vững

Tạo sinh kế từ lợi thế bản địa

Ở xã Mai Châu, nhà sàn, ruộng lúa, nghề dệt thổ cẩm và văn hóa dân tộc Thái không chỉ tạo nên bản sắc riêng mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 84% dân số, chủ yếu là người Thái. Đây là lợi thế để địa phương phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa, tạo việc làm và sinh kế tại chỗ cho người dân.

Từng làm việc tại các cơ sở lưu trú, chị Lò Thị Hiếu ở xóm Nhót đã tích lũy được kinh nghiệm trước khi cùng gia đình đầu tư kinh doanh homestay. Tháng 2/2025, gia đình chị được vay 250 triệu đồng từ chương trình cho vay giải quyết việc làm. Từ nguồn vốn này, gia đình cải tạo nhà sàn, hoàn thiện cơ sở vật chất và bắt đầu đón khách từ tháng 12/2025.

Chị Hiếu chia sẻ: “Trước đây, khách đến bản chỉ tham quan rồi đi, ít khi ở lại. Sau khi được vay vốn, gia đình tôi mạnh dạn đầu tư làm homestay, kết hợp giới thiệu ẩm thực, sản phẩm OCOP và biểu diễn văn nghệ dân tộc để thu hút khách trải nghiệm”.

Nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội giúp đồng bào dân tộc thiểu số ở Mai Châu phát triển sản xuất, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập.

Từ mô hình lưu trú, gia đình chị có thêm điều kiện tạo việc làm cho người dân địa phương ở các khâu nấu ăn, dọn phòng, hướng dẫn trải nghiệm; đồng thời đưa nông sản và sản phẩm thủ công đến gần hơn với du khách. Đây là hướng phát triển sinh kế phù hợp với những hộ có ít đất sản xuất, giúp tận dụng nguồn lực sẵn có để tăng thu nhập.

Chị Hà Thị Hường, chủ Homestay Little Mai Châu cho biết: “Xã luôn tạo điều kiện, hỗ trợ, hướng dẫn người dân phát triển các mô hình kinh tế, nhất là du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với thiên nhiên, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường”.

Từ vài phòng nghỉ ban đầu, Little Mai Châu hiện có một nhà sàn lớn và 14 phòng nghỉ, tạo việc làm thường xuyên cho 4-5 lao động địa phương. Việc kết hợp dịch vụ lưu trú với trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và cảnh quan bản địa không chỉ giúp cơ sở mở rộng hoạt động kinh doanh mà còn tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm, quảng bá hình ảnh quê hương đến du khách trong nước và quốc tế.

Liên kết cộng đồng, hướng tới giảm nghèo bền vững

Du lịch chỉ thực sự phát triển bền vững khi lợi ích được chia sẻ và lan tỏa đến nhiều hộ dân. Tại Mai Châu hiện có các điểm du lịch cộng đồng như thôn Văn, Pom Coọng, Nhót... Riêng bản Pom Coọng có hơn 70 hộ với trên 300 nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc Thái. Nhiều hộ đã tham gia kinh doanh dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Để người dân cùng tham gia và hưởng lợi từ du lịch, vai trò kết nối của trưởng thôn, bản có ý nghĩa quan trọng. Thông qua tuyên truyền, vận động, các hộ được khuyến khích tham gia đào tạo nghề, thống nhất quy định về vệ sinh môi trường, bảo đảm an ninh trật tự và gìn giữ phong tục truyền thống. Đây cũng là giải pháp khắc phục tình trạng dịch vụ homestay có dấu hiệu trùng lặp, trong khi những hộ ít vốn còn gặp khó khăn khi tham gia phát triển du lịch, như nhận định trong nghiên cứu thực địa công bố tháng 9/2026.

Chị Lò Thị Hoan - Bí thư chi bộ xóm Nhuối cho biết: “Chúng tôi luôn chú trọng vận động các hộ giữ vệ sinh, bảo vệ cảnh quan và gìn giữ nếp sống truyền thống; đồng thời kết nối người chưa có việc làm với cơ sở du lịch, tham gia các lớp bồi dưỡng, đào tạo nghề. Mục tiêu là để nhiều gia đình cùng có thu nhập, không ai đứng ngoài cơ hội phát triển”.

Cùng với du lịch, phát triển rau an toàn, cây ăn quả, chăn nuôi đặc sản và dược liệu cũng góp phần đa dạng hóa sinh kế, tạo nguồn cung cho homestay, nhà hàng và thị trường địa phương. Hướng đi này giúp người dân mở rộng sản xuất, tăng khả năng tiêu thụ nông sản và giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ du lịch.

Đáng chú ý, Dự án Noong Luông Retreat khởi công tháng 5/2025 với quy mô 118 ha, tổng vốn 359 tỷ đồng, được định hướng kết hợp nông nghiệp công nghệ cao với nghỉ dưỡng sinh thái, góp phần tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Xã xác định phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc là khâu đột phá trong nhiệm kỳ 2025-2030. Địa phương hướng tới xây dựng vùng trọng điểm du lịch cộng đồng, đồng thời mở rộng sản phẩm du lịch tại khu vực vùng cao. Định hướng này đặt người dân vào vị trí trung tâm, vừa là chủ thể gìn giữ tài nguyên văn hóa, vừa trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ phát triển kinh tế.

Đồng chí Nguyễn Phú Cường - Phó Chủ tịch UBND nhấn mạnh: “Xã gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, khuyến khích người dân khởi nghiệp từ dịch vụ và sản phẩm OCOP. Thời gian tới, xã đẩy mạnh kết nối, phối hợp đào tạo nghề, giúp người dân tiếp cận vốn vay để phát triển sản xuất, kinh doanh phù hợp tại địa phương, đồng thời theo dõi hiệu quả sinh kế sau hỗ trợ để ngày càng phát huy hiệu quả, giảm nghèo bền vững”.

Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường, tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người dân, góp phần giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Để các mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, xã chỉ đạo các phòng chuyên môn, đơn vị tăng cường phối hợp, hướng dẫn người dân xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp với điều kiện thực tế; kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản. Cùng với đó, chú trọng trang bị kỹ năng, hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn phù hợp, tham gia vào các chuỗi giá trị, từng bước nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh.

Phát huy lợi thế bản địa, gắn kết du lịch với nông nghiệp và bảo tồn văn hóa, Mai Châu đang mở thêm hướng phát triển kinh tế cho người dân. Giữ gìn bản sắc, cảnh quan và môi trường không chỉ tạo sức hấp dẫn cho điểm đến mà còn góp phần bảo vệ nguồn lực sinh kế, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững.