Mạng xã hội biến quá khứ nghệ sĩ thành 'hồ sơ scandal'

Cuộc khủng hoảng từ những clip cũ

Khoảng 10 ngày qua, nhiều video, hình ảnh và phát ngôn cũ của Trường Giang bất ngờ được chia sẻ dồn dập trên Threads. Có thời điểm, tên nam nghệ sĩ xuất hiện trong khoảng 15.000 bài đăng, clip mỗi ngày, chủ yếu theo hướng tiêu cực.

Điểm đáng chú ý là đây không phải khủng hoảng bắt nguồn từ sự kiện mới. Phần lớn tư liệu được chia sẻ xuất hiện từ nhiều năm trước, trong các chương trình và thời điểm khác nhau trong sự nghiệp của Trường Giang.

Lần đầu trong 20 năm làm nghề, Trường Giang lên tiếng xin lỗi về ồn ào đời tư, hành xử trong quá khứ.

Một trong những mồi lửa của làn sóng tranh luận lần này đến từ bài đăng Trường Giang thể hiện sự ủng hộ Jack, gọi nam ca sĩ là “my baby”. Trong bối cảnh Jack có những nhóm khán giả ủng hộ và phản đối rõ rệt, bài đăng này nhanh chóng thu hút sự chú ý.

Từ một số clip cũ, trong đó có những tình huống tương tác, đụng chạm với bạn diễn trong chương trình Ơn giời, cậu đây rồi từ khoảng 10 năm trước, người dùng tiếp tục tìm và chia sẻ những video khác.

Cơ chế của mạng xã hội khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn. Khi một nội dung tạo nhiều tương tác, các video có chủ đề hoặc nhân vật liên quan tiếp tục được đề xuất. Những clip vốn tồn tại riêng lẻ vì thế lần lượt xuất hiện cạnh nhau.

Từ đây, một đoạn video không còn được nhìn như khoảnh khắc độc lập. Nó trở thành một phần của chuỗi nội dung về cùng nhân vật.

Khi hàng loạt clip được chia sẻ liên tục, người xem dễ hình thành cảm giác đang chứng kiến một câu chuyện thống nhất, dù các video được ghi ở những thời điểm, chương trình và bối cảnh khác nhau.

Đó là lúc “đào lại quá khứ” có thể chuyển thành khủng hoảng. Một video vài chục giây chỉ phản ánh một khoảnh khắc. Nhưng khi người dùng liên tục nhìn thấy nhiều khoảnh khắc bất lợi của cùng nghệ sĩ, họ dễ đi đến cảm giác những hành vi đó thể hiện kiểu ứng xử nhất quán.

Từ “nghệ sĩ từng có hành vi này”, nhận thức có thể chuyển thành “nghệ sĩ vốn là người như vậy”. Thuật toán càng khiến quá trình ấy được khuếch đại.

Sự xuất hiện dày đặc của Trường Giang trong thời điểm hiện tại cũng góp phần khiến câu chuyện được chú ý. Tập đầu của 2 Ngày 1 Đêm mùa mới vừa phát sóng, kéo theo hoạt động truyền thông và hình ảnh của nam nghệ sĩ xuất hiện nhiều hơn trên mạng xã hội.

Clip trong quá khứ được đưa trở lại đúng thời điểm nghệ sĩ đang xuất hiện dày đặc trước công chúng vì thế có thể tạo ra hiệu ứng cộng hưởng.

Quá khứ được nhìn lại từ những chuẩn mực mới

Một vấn đề khác được đặt ra là khoảng cách giữa thời điểm hành vi xảy ra và thời điểm nó được đánh giá lại.

Những chương trình truyền hình của 10-15 năm trước được sản xuất trong bối cảnh truyền thông khác. Tuy nhiên, khán giả hiện tại tiếp nhận chúng bằng những quan niệm mới về ranh giới cá nhân, giới tính, ngoại hình và cách ứng xử.

Dư luận tiếp tục bùng nổ tranh cãi sau lời xin lỗi của Trường Giang.

Trường Giang sau đó lên tiếng xin lỗi, thừa nhận có những cách ứng xử trước đây “chưa đủ tinh tế, chưa đủ chín chắn” và có những lựa chọn không đúng.

Lời xin lỗi cũng cho thấy một thực tế: thời gian có thể thay đổi con người, nhưng không xóa những gì từng được ghi lại và công khai.

Với nghệ sĩ có sự nghiệp kéo dài hàng chục năm, kho tư liệu ấy luôn tồn tại như một dạng “dấu vết số”. Một chương trình cũ, phát ngôn, hình ảnh hay trò đùa từng được bỏ qua có thể được đưa trở lại bất cứ lúc nào.

Tuy nhiên, giữa việc đánh giá một hành vi và kết luận về toàn bộ con người vẫn cần có khoảng cách. Một cá nhân có thể từng có những hành xử chưa phù hợp nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi khoảnh khắc trong sự nghiệp đều có cùng bản chất.

Khi những mảnh ghép trở thành ‘hồ sơ scandal’

Theo chuyên gia truyền thông Hồng Quang Minh, việc những nội dung cũ của người nổi tiếng được đưa trở lại sẽ ngày càng phổ biến. Từ trường hợp Trường Giang, ông cho rằng nghệ sĩ có sự nghiệp dài cần xem việc rà soát các chương trình, phát ngôn và hình ảnh cũ là một phần của quản trị rủi ro truyền thông, nhất là trước khi trở lại truyền hình, ra sản phẩm mới hoặc tham gia chương trình lớn.

“Threads không tự tạo ra khủng hoảng, nhưng cách thuật toán đẩy một vấn đề lên, cộng với tâm lý đám đông và sự tò mò, có thể khiến sự việc phát triển rất nhanh”, ông nói.

Chuyên gia truyền thông Phan Bách Lộc cho rằng trường hợp Trường Giang cho thấy rõ cách một nội dung ban đầu có thể kéo theo cả chuỗi tư liệu liên quan.

Theo ông, từ một số clip cũ tạo tương tác cao, hệ thống tiếp tục đề xuất các video liên quan, vô tình biến những nội dung riêng lẻ thành “tuyển tập scandal”. Cơ chế này không chỉ có ở Threads mà tương tự trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Ông cho rằng yếu tố fan và anti-fan là một trong những nguyên nhân khiến tranh luận được đẩy lên mạnh hơn. Theo Phan Bách Lộc, người dùng cần chú ý đến một mắt xích khác ngoài thuật toán: các trang tin và trang mạng chuyên khai thác nội dung gây tranh cãi. Việc giật tít, khai thác lại scandal và liên tục đăng những nội dung liên quan có thể tiếp tục kéo dài vòng đời của câu chuyện.

“Chính những trang này là nguồn lan truyền mạnh mẽ”, ông nhận định. Hai chuyên gia cùng lưu ý rằng người dùng cần phân biệt giữa một vấn đề đáng được thảo luận với làn sóng được khuếch đại bởi cơ chế lan truyền.

Không riêng Trường Giang, cuộc sống gia đình của nam nghệ sĩ cũng bị ảnh hưởng.

Riêng với trường hợp Trường Giang, Phan Bách Lộc cho rằng những tình huống đang được nhắc lại xảy ra từ nhiều năm trước, khi nam nghệ sĩ chưa có gia đình. Từ góc nhìn của ông, Trường Giang không nhất thiết phải phản hồi từng nội dung được đào lại. Việc lên tiếng xin lỗi trong thời điểm tranh luận đang tăng nhiệt có thể tiếp tục đưa sự việc trở lại tâm điểm.

Theo chuyên gia, nếu cần xử lý khủng hoảng, nghệ sĩ có thể cân nhắc để người thứ ba hoặc những người từng trực tiếp tham gia các chương trình liên quan cung cấp thêm bối cảnh.

Trong mọi trường hợp, việc phản hồi từng clip có thể khiến cuộc tranh luận kéo dài thay vì kết thúc.

Với chuyên gia Hồng Quang Minh, vấn đề quan trọng hơn sau khủng hoảng là sự thay đổi thể hiện qua hành vi thực tế. Mạng xã hội có thể đưa quá khứ trở lại chỉ trong vài ngày. Nhưng để công chúng nhìn nhận lại một con người, cần nhiều thời gian hơn thế.