Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phản biện dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo

Chủ trì hội nghị

Phát biểu khai mạc và định hướng hội nghị, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh nhấn mạnh, dự thảo Nghị định lần này có ý nghĩa bản lề nhằm cụ thể hóa 34 nội dung được giao trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026, thay thế đạo luật năm 2016. Yêu cầu trọng tâm đặt ra cho công tác phản biện là phải xem xét dự thảo dưới lăng kính toàn diện: từ tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ của hệ thống pháp luật cho đến tính khả thi khi vận hành trong thực tiễn. 

Đặc biệt, các quy định phải bảo đảm yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý hành chính mệnh lệnh, áp đặt sang tư duy kiến tạo, phục vụ và đồng hành; giải quyết thấu đáo bài toán phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tạo môi trường pháp lý thuận lợi để các tôn giáo phát huy nguồn lực tham gia xây dựng đất nước.

Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh phát biểu khai mạc hội nghị

Lấy bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo làm trục xuyên suốt và đột phá cải cách hành chính

Dưới góc độ phản biện xã hội, TS. Ngô Sách Thực, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhấn mạnh, dự thảo Nghị định cần lấy việc "bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo" làm trục xuyên suốt, gắn liền với tinh thần quản lý nhà nước kiến tạo, đồng hành và phòng ngừa vi phạm thay vì tư duy "không quản được thì cấm". Nhà nước cần thừa nhận, khuyến khích các hoạt động "tốt đời đẹp đạo", không phân biệt tôn giáo đã hay chưa được công nhận, miễn là không vi phạm điều cấm và chuẩn mực văn hóa dân tộc 

Về thủ tục hành chính, TS. Ngô Sách Thực đánh giá cao việc cắt giảm 30% thủ tục nhưng đề nghị rà soát kỹ lưỡng để tránh tình trạng "một việc - nhiều giấy tờ - nhiều cơ quan". Cần thiết lập nguyên tắc dữ liệu dùng chung, giải quyết qua môi trường trực tuyến và quy định rõ: cơ quan thẩm quyền chỉ được yêu cầu bổ sung hồ sơ một lần bằng văn bản. Đồng thời, phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương phải thật rành mạch, có phụ lục đi kèm cho từng thủ tục để các địa phương áp dụng thống nhất, tránh tầng nấc trung gian.

Đi sâu vào khía cạnh cải cách thủ tục hành chính, nhiều đại biểu đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi kế thừa 54/77 quy định cũ, bãi bỏ 4 loại giấy tờ, cắt giảm 30% thủ tục và rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết yêu cầu của các tổ chức tôn giáo. Tuy nhiên, để chấm dứt dứt điểm tình trạng một việc phải qua nhiều cửa, nộp nhiều giấy tờ và xin ý kiến nhiều lần, Nghị định cần triệt để áp dụng nguyên tắc khai báo thông tin một lần, tận dụng hạ tầng Cơ sở dữ liệu quốc gia và quy định rõ ràng: cơ quan có thẩm quyền chỉ được yêu cầu bổ sung hồ sơ duy nhất một lần bằng văn bản có viện dẫn căn cứ pháp lý cụ thể. 

TS. Ngô Sách Thực, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, phát biểu

Đối với hoạt động có yếu tố nước ngoài, TS. Ngô Sách Thực đề nghị quy định theo hướng thông thoáng, tạo điều kiện cho du khách quốc tế được bày tỏ niềm tin tâm linh, đơn cử như nhu cầu cầu nguyện hàng ngày của khách du lịch Hồi giáo tại các điểm đến mà không bắt buộc phải đến cơ sở thờ tự hay xin phép phức tạp. 

Cuối cùng, ở nhóm vấn đề đất đai, xây dựng và hoạt động xã hội, ông lưu ý cần đồng bộ hóa với Luật Đất đai và pháp luật liên quan, làm rõ cơ chế "một cửa" đối với việc cấp quyền sử dụng đất, tôn tạo cơ sở thờ tự. Đặc biệt, phải chuyển mạnh từ "quản lý" sang "tạo hành lang pháp lý", tránh hành chính hóa hoạt động thiện nguyện, từ đó khơi thông nguồn lực của các tổ chức tôn giáo cho an sinh xã hội

Tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, nguồn lực xã hội và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong tình hình mới

Đóng góp chi tiết vào từng điều khoản cụ thể, TS. Lê Bá Trình, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Tôn giáo, đề nghị làm rõ khái niệm "Pháp nhân phi thương mại của tổ chức tôn giáo" tại Điều 3 và Điều 32, đồng thời bổ sung quy định cấm triệt để việc tổ chức, cá nhân mượn danh nghĩa cơ sở tôn giáo hoặc hình ảnh người tu hành để kinh doanh thương mại, trục lợi kinh tế. Tại Điều 10 về quy chế hoạt động của ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, dự thảo cần bổ sung phương thức quản lý, sử dụng các nguồn lực đóng góp từ cộng đồng nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và làm căn cứ xử lý sai phạm nếu có.

Ở khía cạnh đào tạo tại Điều 48, TS. Lê Bá Trình nhấn mạnh, cần quy định văn bằng, chứng chỉ do cơ sở đào tạo tôn giáo cấp chỉ có giá trị pháp lý nội bộ trong tôn giáo đó nhằm giữ vững bản chất thế tục của hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời bổ sung khung pháp lý cho hoạt động liên kết đào tạo với các trường trong hệ thống giáo dục quốc dân. Bên cạnh đó, TS. Lê Bá Trình đề xuất điều chỉnh Điều 25 nhằm bảo đảm quyền lợi cho nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung của người nước ngoài, tránh để người đại diện tự ý dừng hoạt động khi đa số thành viên vẫn có nhu cầu; đồng thời rà soát, chỉnh lý lỗi kỹ thuật hành văn tại Điều 69 về cải tạo, tu bổ công trình di tích tôn giáo để văn bản đạt chuẩn mực pháp lý cao nhất.

Toàn cảnh hội nghị

Kết luận hội nghị, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh đánh giá cao các nội dung phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đã diễn ra dân chủ, sâu sắc và giàu tính xây dựng. Những luận điểm khoa học, kiến nghị xác đáng được tổng hợp tại hội nghị không chỉ là cơ sở pháp lý và thực tiễn vững chắc giúp cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý văn bản, mà còn thể hiện vai trò cầu nối vững chắc của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc củng cố sự đồng thuận xã hội, bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.