Miễn phí tham quan di tích: Bước đi nhỏ, tầm nhìn lớn của Hà Nội

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ, việc Hà Nội quyết định miễn phí tham quan 17 di tích, danh thắng trên địa bàn gửi đi một thông điệp đáng chú ý về tư duy phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong 17 điểm di tích, danh lam thắng cảnh của Hà Nội mở cửa miễn phí trong 3 ngày mùng 4 - 6 Tết. Ảnh: SVHTTHN

Từ một chính sách tưởng như nhỏ, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa: đưa di sản trở về với cộng đồng, mở rộng quyền thụ hưởng văn hóa của người dân; đồng thời khẳng định vai trò tiên phong của Hà Nội trong việc đưa văn hóa thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Mở cửa di sản – mở rộng quyền thụ hưởng văn hóa

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ, khi dòng người vẫn còn nô nức du xuân, lễ chùa, tìm về những không gian văn hóa truyền thống, Hà Nội đã tiếp tục đưa ra một quyết định nhận được sự quan tâm và đồng thuận rộng rãi: miễn phí tham quan 17 di tích, danh thắng quan trọng trên địa bàn từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng. Trước đó, nhiều điểm di tích trong khu phố cổ, Khu di tích và danh thắng Hương Sơn đã mở cửa miễn phí từ những ngày cuối năm cũ đến mùng 2 Tết, riêng Bảo tàng Hà Nội tiếp tục miễn phí đến hết tháng 3.

Nhìn bề ngoài, đây là một chính sách mang tính hỗ trợ người dân và du khách trong dịp nghỉ Tết. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đó là một thông điệp ý nghĩa về cách Hà Nội đang tiếp cận văn hóa trong giai đoạn phát triển mới: đưa di sản trở về gần hơn với đời sống cộng đồng, để văn hóa không chỉ được bảo tồn, mà còn được sống, được cảm nhận và được chia sẻ.

Những ngày này, tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, Đền Ngọc Sơn, làng cổ Đường Lâm hay chùa Thầy, chùa Tây Phương…, không khó để bắt gặp những gia đình ba thế hệ cùng nhau tham quan, những nhóm bạn trẻ chụp ảnh, những du khách quốc tế lắng nghe câu chuyện về lịch sử và văn hóa Thăng Long – Hà Nội. Khi rào cản chi phí được gỡ bỏ, di tích không còn là nơi “đi một lần cho biết”, mà trở thành một điểm đến thân thuộc, một không gian văn hóa mở, nơi mỗi người có thể quay trở lại nhiều lần để cảm nhận sâu hơn giá trị của lịch sử và truyền thống.

Du khách tham quan Hoàng Thành Thăng Long, Hà Nội. Ảnh minh họa. Nguồn: vov.vn

Điều quan trọng hơn, chính sách này góp phần khẳng định một cách tiếp cận tiến bộ: thụ hưởng văn hóa không chỉ là nhu cầu, mà là một quyền của người dân. Trong Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, một trong những định hướng lớn là bảo đảm để mọi người dân được tiếp cận, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa một cách ngày càng thuận lợi, bình đẳng. Khi những cánh cửa di tích được mở rộng hơn, tinh thần ấy được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, gần gũi và thiết thực.

Trong nhiều năm, công tác bảo tồn di tích thường gắn với bài toán nguồn lực, với những tính toán về thu phí để duy trì hoạt động. Điều đó là cần thiết. Nhưng trong bối cảnh mới, khi văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội và là nguồn lực nội sinh cho phát triển, tư duy quản lý cũng cần thay đổi: từ bảo tồn tĩnh sang phát huy động, từ quản lý hành chính sang phục vụ cộng đồng, từ coi di tích là tài sản cần bảo vệ sang coi đó là không gian chung của xã hội.

Quyết định miễn phí tham quan trong dịp đầu xuân vì thế không chỉ là một giải pháp hỗ trợ ngắn hạn, mà còn thể hiện một triết lý phát triển: di sản chỉ thực sự có giá trị khi được con người tiếp cận, trải nghiệm và gắn bó. Khi người dân thường xuyên đến với di tích, những câu chuyện lịch sử sẽ không còn nằm trên bảng thuyết minh, mà trở thành ký ức sống; những giá trị truyền thống sẽ không chỉ tồn tại trong sách vở, mà thấm vào cảm xúc, nhận thức và niềm tự hào của mỗi người.

Khu chữ thư pháp luôn đông người xếp hàng. Nguồn: baotintuc.vn

Đối với thế hệ trẻ, điều này càng có ý nghĩa. Trong một xã hội chuyển động nhanh, nơi không gian số ngày càng chiếm nhiều thời gian và sự chú ý, việc tạo điều kiện để các em đến với di tích, bảo tàng, làng cổ… chính là cách nuôi dưỡng mối liên hệ với cội nguồn bằng trải nghiệm thực tế. Những buổi tham quan đầu xuân, những bức ảnh chụp tại Hoàng thành hay Văn Miếu, có thể trở thành những ký ức văn hóa bền lâu hơn nhiều bài học lý thuyết khô khan.

Từ góc độ quản trị, có thể thấy Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy “mở cửa theo giờ” sang tư duy “mở cửa cho đời sống”. Di tích không chỉ là nơi dành cho khách du lịch, mà là không gian sinh hoạt văn hóa của chính người dân Thủ đô. Khi người dân cảm thấy di sản là của mình, họ sẽ đến nhiều hơn, gắn bó hơn và cũng có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ.

Nhiều bạn học sinh nhỏ tuổi đi xin chữ đầu xuân. Ảnh: Thanh Bình

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội, những quyết định như vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một chương trình ưu đãi. Đó là những bước đi cụ thể để xây dựng một xã hội sống trong văn hóa, nơi văn hóa hiện diện trong đời sống hằng ngày, chứ không chỉ trong những dịp kỷ niệm hay lễ hội.

Một chính sách miễn phí tham quan trong vài ngày đầu năm có thể là một bước đi nhỏ. Nhưng đằng sau đó là một cách nhìn lớn: coi di sản không phải là những công trình đứng yên trong quá khứ, mà là những không gian sống của hiện tại – nơi con người tìm thấy bản sắc, ký ức và niềm tin cho hành trình phát triển phía trước. Và khi những cánh cửa di sản được mở rộng, cũng là lúc văn hóa trở nên gần hơn với mỗi người dân – đúng với tinh thần phát triển vì con người mà Nghị quyết 80 đã đặt ra.

Khu biểu diễn múa rối nước trong Hoàng thành Thăng Long thu hút đông người dân và du khách. Nguồn: baotintuc.vn

Từ bảo tồn sang phát huy – khi di sản trở thành động lực phát triển

Nếu như việc mở cửa di sản góp phần mở rộng quyền thụ hưởng văn hóa của người dân, thì ở một góc nhìn khác, chính sách miễn phí tham quan trong những ngày đầu xuân cũng cho thấy một chuyển động quan trọng trong tư duy phát triển: từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị di sản như một nguồn lực cho tăng trưởng.

Những con số thống kê từ ngành du lịch Thủ đô trong dịp Tết Bính Ngọ 2026 là minh chứng rõ ràng cho xu hướng này. Trong 5 ngày nghỉ Tết (từ 27 tháng Chạp đến mùng 2 tháng Giêng), Hà Nội ước đón khoảng 593,7 nghìn lượt khách du lịch, tăng 11,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, lượng khách quốc tế đạt 111,2 nghìn lượt, tăng tới 51,4%, trong khi khách nội địa đạt khoảng 482,5 nghìn lượt, tăng 5,4%. Tổng thu từ du lịch ước đạt 2.231 tỷ đồng, tăng gần 20% so với năm 2025.

Một gia đình người nước ngoài chụp ảnh kỷ niệm tại Văn Miếu. Nguồn: hanoimoi.vn

Những con số ấy cho thấy sức hút ngày càng lớn của Hà Nội như một điểm đến đầu xuân. Và trong sức hút ấy, yếu tố văn hóa – di sản đóng vai trò trung tâm. Du khách đến Hà Nội không chỉ để ngắm cảnh hay nghỉ dưỡng, mà để trải nghiệm một không gian văn hóa đặc trưng: thăm Hoàng thành Thăng Long, xin chữ tại Văn Miếu, dâng hương ở chùa Hương, đi bộ trong phố cổ, tìm về những làng cổ, đình, chùa, đền miếu – những lớp trầm tích của lịch sử Thăng Long nghìn năm.

Trong bối cảnh đó, việc miễn phí tham quan di tích không làm giảm giá trị kinh tế của di sản, mà ngược lại, tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái du lịch – dịch vụ. Khi lượng khách tăng, thời gian lưu trú kéo dài, nhu cầu về lưu trú, ẩm thực, mua sắm, vận chuyển, trải nghiệm văn hóa cũng tăng theo. Giá trị kinh tế không chỉ nằm ở tấm vé tham quan, mà ở tổng thể chuỗi giá trị mà di sản tạo ra cho đô thị.

Đây chính là cách tiếp cận của kinh tế di sản – một xu hướng phát triển được nhiều quốc gia và thành phố lớn trên thế giới lựa chọn. Di sản không chỉ là đối tượng bảo tồn, mà là nguồn lực cho phát triển; không chỉ là ký ức của quá khứ, mà là tài sản của tương lai. Điều quan trọng là tạo ra dòng chảy của con người, của trải nghiệm, của các hoạt động văn hóa – sáng tạo xung quanh di sản.

Ở góc độ quản trị, điều này phản ánh sự chuyển đổi từ mô hình “bảo tồn tĩnh” sang “phát huy động”. Trước đây, di tích thường được nhìn nhận như những không gian cần bảo vệ nghiêm ngặt, hạn chế tác động để tránh xuống cấp. Điều đó là cần thiết. Nhưng nếu di tích chỉ tồn tại như những “hiện vật khổng lồ”, ít người đến, ít hoạt động văn hóa diễn ra, thì giá trị xã hội và kinh tế của chúng sẽ bị hạn chế.

Quầy bán vé tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám dán thông báo miễn phí vé tham quan theo chỉ đạo của Sở Văn hóa, Thể thao Hà Nội. Nguồn: baotintuc.vn

Ngày nay, bảo tồn và phát huy cần đi cùng nhau. Di tích cần được quản lý tốt về mặt chuyên môn, nhưng đồng thời phải được tích hợp vào đời sống du lịch, giáo dục, sáng tạo, trải nghiệm. Những hoạt động như miễn phí tham quan trong các dịp cao điểm, tổ chức các chương trình văn hóa, trưng bày chuyên đề, trải nghiệm di sản… chính là cách để tạo sức sống cho các không gian lịch sử.

Định hướng này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Du lịch văn hóa, với nền tảng là hệ thống di sản phong phú, được xác định là một trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn, đặc biệt đối với những địa phương như Hà Nội.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, hình ảnh Hà Nội trên bản đồ du lịch quốc tế ngày càng gắn với các giá trị văn hóa – lịch sử. Không phải ngẫu nhiên mà du khách nước ngoài tìm đến Văn Miếu, Hoàng thành, Nhà tù Hỏa Lò hay những con phố cổ để tìm hiểu về đời sống và ký ức của một đô thị nghìn năm tuổi. Văn hóa chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt và sức hấp dẫn bền vững của Thủ đô.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các điểm đến ngày càng lớn, những chính sách tạo thuận lợi cho du khách tiếp cận di sản, như miễn phí tham quan trong một số thời điểm, cũng góp phần nâng cao trải nghiệm và hình ảnh thân thiện của thành phố. Một đô thị sẵn sàng mở cửa di sản cho cộng đồng và du khách cũng là một đô thị tự tin vào giá trị văn hóa của mình.

Từ góc nhìn dài hạn, điều quan trọng không nằm ở việc miễn phí trong bao nhiêu ngày, mà ở cách Hà Nội đang từng bước hình thành một mô hình phát triển dựa trên văn hóa: lấy di sản làm trung tâm, lấy trải nghiệm của con người làm thước đo, và lấy giá trị lan tỏa cho kinh tế – xã hội làm mục tiêu.

Khi di sản được đặt vào dòng chảy của đời sống và thị trường một cách hợp lý, được quản lý tốt và khai thác bền vững, thì mỗi quyết định mở cửa, mỗi chính sách hỗ trợ, sẽ không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, mà còn góp phần tạo ra sức bật mới cho sự phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên kinh tế sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Từ một quyết định cụ thể đến tầm nhìn đầu tàu của Thủ đô

Trong tiến trình phát triển của đất nước, Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, mà còn là trái tim văn hóa của cả nước. Vì vậy, mỗi chính sách văn hóa của Thủ đô, dù ở quy mô lớn hay nhỏ, đều mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi địa phương. Quyết định miễn phí tham quan hàng loạt di tích trong dịp đầu xuân lần này, nếu nhìn rộng hơn, không chỉ là một giải pháp kích cầu du lịch hay phục vụ nhu cầu vui chơi của người dân, mà còn thể hiện vai trò tiên phong của Hà Nội trong việc cụ thể hóa tư duy phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết 80.

Điều đáng chú ý là chính sách này không diễn ra đơn lẻ, mà nằm trong một cách tiếp cận ngày càng rõ nét của Thủ đô: đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của phát triển đô thị. Từ việc mở rộng không gian đi bộ, tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa quanh năm, đến việc đầu tư cho hệ thống bảo tàng, thiết chế văn hóa, phát huy giá trị di sản gắn với du lịch và sáng tạo… Hà Nội đang từng bước xây dựng hình ảnh của một thành phố di sản sống, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại trong một dòng chảy liên tục.

Hà Nội là điểm đến hấp dẫn thu hút du khách. Ảnh minh họa. Nguồn: ITN

Việc mở rộng cơ hội tiếp cận di tích cho người dân trong dịp đầu năm, vì thế, còn mang một ý nghĩa sâu xa hơn: hình thành thói quen tham gia đời sống văn hóa trong cộng đồng. Khi việc đến bảo tàng, tham quan di tích, trải nghiệm không gian lịch sử trở nên dễ dàng và quen thuộc, văn hóa sẽ không còn là điều gì đó xa xôi, mà trở thành một phần của đời sống thường nhật. Chính từ những trải nghiệm giản dị ấy, tình yêu di sản, niềm tự hào về lịch sử và ý thức gìn giữ bản sắc sẽ được nuôi dưỡng một cách tự nhiên và bền vững.

Đối với một đô thị đang phát triển nhanh như Hà Nội, điều này càng có ý nghĩa. Tốc độ đô thị hóa, áp lực dân số, sự thay đổi không gian sống… có thể làm phai nhạt những lớp ký ức văn hóa nếu không có những chính sách chủ động giữ gìn và làm mới các giá trị truyền thống. Mở cửa di sản cho cộng đồng chính là một cách để cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, giữa hiện đại hóa và gìn giữ bản sắc.

Ở tầm rộng hơn, những bước đi như vậy cũng góp phần nâng cao sức mạnh mềm của Thủ đô. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hình ảnh một thành phố thân thiện, cởi mở, giàu bản sắc và coi trọng trải nghiệm văn hóa của du khách sẽ là lợi thế cạnh tranh quan trọng. Không phải ngẫu nhiên mà lượng khách quốc tế đến Hà Nội trong dịp Tết năm nay tăng mạnh. Điều mà du khách tìm kiếm không chỉ là cảnh đẹp hay dịch vụ, mà là cảm giác được chào đón, được tiếp cận gần gũi với lịch sử, văn hóa và đời sống của thành phố.

Tinh thần đó cũng phù hợp với định hướng lớn của Nghị quyết 80: xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân, đồng thời phát huy các giá trị văn hóa để nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Khi Hà Nội đi đầu trong những chính sách cụ thể, thiết thực, Thủ đô không chỉ đang phát triển cho mình, mà còn tạo ra những mô hình, kinh nghiệm có thể lan tỏa tới các địa phương khác.

Nhìn lại, việc miễn phí tham quan di tích trong vài ngày đầu xuân có thể là một quyết định nhỏ về mặt quản lý. Nhưng đằng sau đó là một tầm nhìn lớn: xây dựng một xã hội sống trong văn hóa, nơi mỗi người dân được tiếp cận, trải nghiệm và tự hào về những giá trị của lịch sử và truyền thống; nơi di sản không chỉ được gìn giữ, mà trở thành nguồn lực cho phát triển; và nơi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh của Thủ đô và của đất nước.

Khi những cánh cửa di tích được mở rộng, không chỉ không gian tham quan được mở ra, mà còn mở ra một cách nghĩ mới về phát triển. Và từ những bước đi cụ thể như vậy, Hà Nội đang từng bước khẳng định vai trò đầu tàu trong hành trình đưa văn hóa trở thành động lực phát triển của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Một bước đi nhỏ, nhưng chứa đựng tầm nhìn dài hạn – đúng với tinh thần phát triển từ văn hóa, vì con người và hướng tới tương lai bền vững.

Bùi Hoài Sơn