Minh bạch nguồn gốc hàng hoá: Vì sao cần một cách tiếp cận trên toàn chuỗi cung ứng?

Khi lựa chọn hàng hoá, người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin qua nhãn mác, bao bì, thông tin từ người bán và các chứng nhận liên quan của sản phẩm. Tuy nhiên, để xác minh đầy đủ hành trình của một sản phẩm từ nguyên liệu, quá trình sản xuất đến khâu phân phối, cần có sự đối chiếu thông tin từ nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Ông Vũ Thế Tuấn - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần iCheck.

Trên thực tế, mỗi chủ thể đảm nhiệm việc ghi nhận và quản lý dữ liệu ở một công đoạn nhất định: nhà sản xuất lưu giữ hồ sơ nguyên liệu và chế biến; đơn vị vận chuyển ghi nhận quá trình giao nhận; nhà phân phối quản lý hàng nhập, xuất kho; còn điểm bán ghi nhận thông tin giao dịch... Khi mỗi bên tự nắm giữ dữ liệu hành trình sản phẩm, không được kết nối và thống nhất, việc truy xuất toàn bộ thông tin sẽ gặp nhiều hạn chế.

Vì vậy, truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận từ góc độ toàn bộ chuỗi cung ứng. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và tăng cường hiệu quả quản lý thị trường.

Minh bạch để bảo vệ giá trị thật

Theo ông Vũ Thế Tuấn - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần iCheck, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu và duy trì niềm tin với khách hàng, mà còn thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trên thị trường. Ông nhấn mạnh vai trò “bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh” của hoạt động này.

Góc nhìn này đặt ra một bài toán kinh tế: các doanh nghiệp chú trọng đầu tư vào chất lượng cần có công cụ để khẳng định giá trị sản phẩm của mình trên thị trường. Khi người tiêu dùng thiếu thông tin và công cụ kiểm chứng, hàng hoá chất lượng cao có nguy cơ bị đánh đồng với những sản phẩm kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc.

Trong khi đó, doanh nghiệp tuân thủ phải chi trả không nhỏ cho việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất và điều kiện bảo quản... Nếu những khoản đầu tư này không được thể hiện qua các thông tin minh bạch, thị trường sẽ khó lòng nhận diện và ghi nhận đúng giá trị thực mà họ tạo ra.

Với người tiêu dùng, truy xuất nguồn gốc là cơ sở để lựa chọn sản phẩm. Với nhà bán lẻ, đó là căn cứ xác minh thông tin nhà cung cấp. Với chủ sở hữu thương hiệu, hồ sơ truy xuất xuyên suốt giúp xác định phạm vi sự cố, khoanh vùng xử lý và hạn chế ảnh hưởng đến các sản phẩm không liên quan.

Giới hạn của các hệ thống truy xuất nguồn gốc phân tán

Truy xuất nguồn gốc không còn là câu chuyện mới tại Việt Nam, với sự phát triển của nhiều đơn vị cung cấp giải pháp cho doanh nghiệp. Dù vậy, bài toán minh bạch vẫn chưa tìm được lời giải triệt để, khi dữ liệu giữa các khâu chưa được ghi nhận đầy đủ và kết nối thống nhất. Ngay cả khi đầu tư hệ thống quản lý hiện đại, doanh nghiệp vẫn khó truy xuất đầy đủ hành trình sản phẩm nếu các mắt xích khác không bảo đảm dữ liệu.

Theo ông Tuấn, hệ thống truy xuất nguồn gốc cần theo dõi xuyên suốt quá trình sản xuất, chế biến và phân phối, bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời để hỗ trợ nhận diện các nguy cơ đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, thách thức nằm ở sự phối hợp giữa các thành viên trong chuỗi cung ứng. Khi thông tin về cùng một lô hàng không thống nhất hoặc bị gián đoạn giữa các khâu, việc đối chiếu dữ liệu và truy xuất sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình ghi nhận dữ liệu rõ ràng và trách nhiệm cụ thể của từng chủ thể. Trên thực tế, hạn chế về năng lực quản trị, hồ sơ lưu trữ và chi phí, cùng yêu cầu khai báo thiếu thống nhất giữa các đối tác có thể cản trở quá trình triển khai và làm tăng chi phí cho các bên”, ông Tuấn bổ sung.

Cần khuôn khổ chung để kết nối

Để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hoá, cần một hệ thống dùng chung, kết nối các chủ thể xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Trước bối cảnh đó, Nghị định 372/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 29/9/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trên môi trường số. Trong đó, Nền tảng quốc gia tạo cơ chế kết nối, đối chiếu và lưu vết dữ liệu, giúp thông tin về sản phẩm được quản lý xuyên suốt thay vì phân tán trong các hệ thống riêng lẻ.

Được vận hành trên Nền tảng chuỗi khối quốc gia, Nền tảng quốc gia đảm bảo tính toàn vẹn, minh bạch và khả năng truy vết lịch sử dữ liệu sau khi được ghi nhận. Trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu thuộc về tổ chức, cá nhân phát hành và cung cấp dữ liệu. Bên cạnh đó, Nghị định số 363/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực dữ liệu, qua đó tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc cung cấp và bảo đảm tính chính xác của thông tin hàng hoá sản phẩm.

“Một trong những lợi thế đáng chú ý của Nghị định số 372 là tạo cơ chế liên thông dữ liệu thống nhất, thay vì để doanh nghiệp phải tự kết nối riêng lẻ với nhiều hệ thống quản lý chuyên ngành. Theo đó, dữ liệu được chuẩn hóa và đồng bộ theo các tiêu chuẩn, quy định chung, giúp giảm bớt đầu mối triển khai, hạn chế những thủ tục và chi phí phát sinh trong quá trình tuân thủ, qua đó tiết kiệm nguồn lực và chi phí cho doanh nghiệp” - đại diện iCheck chia sẻ thêm.

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

Theo Nghị định, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ và truy xuất nguồn gốc đối với hàng hoá rủi ro cao được thực hiện bắt buộc theo danh mục, lộ trình và yêu cầu chuyên ngành. Đối với hàng hoá rủi ro trung bình và thấp, việc áp dụng được khuyến khích trên cơ sở tự nguyện. Cụ thể, danh mục sản phẩm, hàng hoá phân theo mức độ rủi ro do 7 bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành tại các thông tư hướng dẫn tương ứng.

Về lộ trình, doanh nghiệp có tối đa 06 tháng để hoàn thành kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu kể từ khi Nền tảng quốc gia được công bố đủ điều kiện hoạt động. Đây là khoảng thời gian ngắn để đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật và pháp lý theo Nghị định. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện hệ thống ngay từ sớm để bảo đảm sẵn sàng kết nối đúng lộ trình.

Để chính sách được triển khai hiệu quả và chuyển hóa thành lợi ích cụ thể, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một câu hỏi thực tế: Khi cần giải trình hành trình của một sản phẩm hoặc lô hàng, doanh nghiệp cần những dữ liệu nào, đang lưu trữ ở đâu và mất bao lâu để tập hợp đầy đủ thông tin? Từ đó, doanh nghiệp có thể đối chiếu các yêu cầu pháp lý, hoàn thiện quy trình vận hành và chuẩn bị kết nối dữ liệu.