Mở đường cho công nghệ xanh đi vào sản xuất

Hoàn thiện giải pháp công nghệ từ thực tiễn sản xuất

Thủ đô đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, thành phố xác định phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và từng bước giảm phát thải, hướng tới phát triển bền vững. Đây không chỉ là định hướng dài hạn mà đang trở thành yêu cầu cụ thể đối với từng ngành, lĩnh vực và doanh nghiệp. Đối với nông nghiệp, Hà Nội hướng tới nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, đồng thời từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp. Do đó, phương thức sản xuất cần chuyển đổi theo hướng sử dụng hiệu quả đất đai, nước, năng lượng, vật tư đầu vào; giảm tổn thất sau thu hoạch, tận dụng phụ phẩm, hạn chế chất thải và nâng cao giá trị nông sản.

Hà Nội hướng tới nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, đồng thời từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp. Ảnh: PV

Thành phố đã xác định định hướng chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn trong giai đoạn 2026-2030, gắn với phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Cùng với đó, Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND về các biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn thành phố và Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND ngày 26-11-2025 về thực hiện vùng phát thải thấp là những bước đi cụ thể trong quá trình thúc đẩy mô hình phát triển phát thải thấp.

Bao bì sinh học thúc đẩy xu hướng tiêu dùng xanh toàn cầu. Ảnh: PV

Một trong những vấn đề thiết thực được đặt ra là ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản, bao gói nông sản sau thu hoạch. Tiến sĩ Phạm Thị Liên, Hội Nữ trí thức Hà Nội, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thực nghiệm Nông nghiệp Công nghệ cao, Viện Di truyền Nông nghiệp cho biết, chất lượng nông sản không chỉ được quyết định tại thời điểm thu hoạch mà còn biến đổi trong suốt quá trình sơ chế, làm mát, bao gói, vận chuyển, lưu kho và phân phối. Vì vậy, bảo quản sau thu hoạch cần được xem là một khâu quan trọng của chuỗi giá trị, thay vì chỉ là công đoạn phụ sau sản xuất. Do đó, việc ứng dụng công nghệ cần hướng đến kiểm soát điều kiện bảo quản, kéo dài thời gian sử dụng và duy trì chất lượng nông sản. Đồng thời, cần giảm phụ thuộc vào nhựa dùng một lần, phát triển vật liệu bao gói thân thiện với môi trường, phù hợp yêu cầu của thị trường.

Cùng quan điểm, theo Tiến sĩ Trần Thị Hòa, nguyên phụ trách phòng dự án Liên hợp quốc, Viện Di truyền Nông nghiệp, bao bì có vai trò thiết yếu trong bảo vệ nông sản, thực phẩm trước tác động cơ học, độ ẩm, oxy, vi sinh vật và những yếu tố bất lợi trong quá trình lưu thông. Tuy nhiên, phần lớn bao bì nhựa truyền thống có nguồn gốc hóa thạch, tồn lưu lâu trong môi trường và khó thu hồi khi dính thực phẩm. Áp lực giảm nhựa dùng một lần đang thúc đẩy nhu cầu phát triển vật liệu mới, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa có khả năng tái tạo, phân hủy hoặc quay trở lại chu trình sinh học.

Tháo gỡ bài toán chi phí, mở đường ra thị trường

Từ nghiên cứu công nghệ đến thương mại hóa sản phẩm xanh vẫn còn khoảng cách. Thực tế cho thấy, dù nhiều giải pháp đã được nghiên cứu, thử nghiệm, việc đưa sản phẩm vào sản xuất đại trà và hệ thống phân phối vẫn gặp khó khăn, nhất là về giá thành, sức cạnh tranh và đầu ra.

PGS.TS Nguyễn Thị Chính, nguyên Phó Chủ nhiệm Bộ môn Vi sinh, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) đề xuất cơ quan quản lý có thể “ra đề bài” cho doanh nghiệp, thậm chí tổ chức các cuộc thi phát triển sản phẩm thay thế túi ni lông. Sản phẩm cần được đánh giá theo những tiêu chí cụ thể về chất lượng, độ an toàn, khả năng sử dụng và mức độ thân thiện với môi trường. Qua đó, tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện công nghệ và sản phẩm.

Các siêu thị sẵn sàng tiếp nhận sản phẩm thân thiện với môi trường từ nhà sản xuất, nhưng nhiều sản phẩm hiện có giá thành cao nên khó cạnh tranh. Ảnh: PV

Ở khâu phân phối, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho rằng, đây là vấn đề thu hút sự quan tâm của hệ thống bán lẻ. Các siêu thị sẵn sàng tiếp nhận sản phẩm thân thiện với môi trường từ nhà sản xuất, nhưng nhiều sản phẩm hiện có giá thành cao nên khó cạnh tranh. Do đó, nếu thiếu cơ chế và chính sách hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp khó duy trì sản xuất và đưa sản phẩm xanh vào hệ thống bán lẻ. Do đó, việc tuyên truyền cũng cần được duy trì để hạn chế các sản phẩm chưa thân thiện với môi trường quay trở lại thị trường.

Bao bì có vai trò thiết yếu trong bảo vệ nông sản, thực phẩm trước tác động cơ học, độ ẩm, oxy, vi sinh vật và những yếu tố bất lợi trong quá trình lưu thông. Ảnh: PV

Nguyên Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NN&PTNT nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Như Tiệp cho rằng, Hà Nội luôn tiên phong trong triển khai các chủ trương, chính sách lớn của Nhà nước, khung chính sách hiện đã tương đối đầy đủ, vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện và tăng khả năng tiếp cận chính sách. Các nhà sản xuất cần đặt ra những “bài toán” cụ thể để nhà khoa học nghiên cứu, tạo ra sản phẩm có chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường. Cùng với đó, cơ quan quản lý cần nghiên cứu các quỹ và cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy quá trình nghiên cứu, sản xuất, thương mại hóa. Các doanh nghiệp chủ động tìm hiểu, tiếp cận chính sách hiện hành, tăng cường liên kết với cơ quan chức năng để tận dụng các cơ chế hỗ trợ đã được ban hành.

Có thể thấy yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tạo ra vật liệu mới hay công nghệ bảo quản tiên tiến, mà còn phải xây dựng được chuỗi liên kết đủ sức đưa sản phẩm từ nghiên cứu đến sản xuất và tiêu dùng. Khi bài toán chi phí, cơ chế hỗ trợ và đầu ra được giải quyết đồng bộ, công nghệ xanh mới có thể phát huy hiệu quả, góp phần giảm chất thải, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy Hà Nội phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp.