Mở hướng sản xuất từ cây ngô ngọt

Gia đình chị Bạc Thị Khuyên, bản Ló, xã Thanh Nưa trồng 1.500m² cây ngô ngọt theo chương trình liên kết với Công ty Doveco.

Tại cánh đồng bản Ló, xã Thanh Nưa, chị Bạc Thị Khuyên đang cùng người nhà dẫn nước vào từng luống ngô mới lên cây. Trên hai thửa ruộng 1.500m², những hàng ngô xanh non đã phát triển được 4 - 5 lá, cao hơn 10cm sau khoảng 10 ngày gieo hạt. Thời tiết nắng nóng, nên chị Khuyên thường xuyên kiểm tra độ ẩm đất, bổ sung nước kịp thời để cây sinh trưởng thuận lợi.

Trước đây, do nước tưới không bảo đảm để sản xuất lúa vụ thứ hai, nên mỗi vụ Đông Xuân chị Khuyên thường trồng khoai lang, đậu tương. Sản phẩm thu hoạch chủ yếu bán nhỏ lẻ tại chợ, đầu ra thiếu ổn định, hiệu quả kinh tế chưa cao. Vụ Đông năm nay, khi địa phương triển khai chương trình liên kết trồng ngô ngọt với Doveco, chị quyết định chuyển đổi trồng giống ngô mới.

“Được cán bộ địa phương tuyên truyền, hướng dẫn, lại có doanh nghiệp cam kết bao tiêu sản phẩm nên chúng tôi yên tâm đăng ký tham gia. Gia đình mong cây ngô ngọt phù hợp với điều kiện đất đai, cho thu nhập tốt hơn những loại cây đã trồng trước đây”, chị Khuyên chia sẻ.

Vụ Đông năm nay, xã Thanh Nưa tham gia liên kết trồng 15ha ngô ngọt với Công ty Doveco trên diện tích đất lúa một vụ. Bản Ló có 151 hộ thì có 53 hộ đăng ký tham gia, trên diện tích 9,7ha; bản Bánh 5,3ha.

Trước đây, việc sản xuất trên những thửa ruộng nhỏ lẻ, manh mún, điều kiện nước tưới hạn chế khiến việc lựa chọn cây trồng và nâng cao hiệu quả kinh tế gặp không ít khó khăn. Do đó, việc đưa ngô ngọt vào sản xuất theo chương trình liên kết tạo thêm phương án sử dụng đất, đồng thời giúp người dân từng bước chuyển từ canh tác theo thói quen sang sản xuất có kế hoạch, gắn với nhu cầu thu mua của doanh nghiệp.

Chỉ sau 10 ngày gieo, cây ngô ngọt đã lên cao tầm hơn 10cm, đẻ 5 - 6 lá. 

Ở bản Ló, gia đình anh Cà Văn Thức, trưởng bản, là một trong những hộ đăng ký diện tích trồng lớn nhất với 1,5ha. Ngoài 4.000m² đất lúa của gia đình, vợ chồng anh thuê thêm 11.000m² của người dân trong bản.

Với diện tích canh tác tương đối lớn, gia đình anh Thức được hỗ trợ 3,6 tấn phân bón các loại cùng chế phẩm sinh học xử lý gốc rạ. Trong quá trình sản xuất, anh tuân thủ hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật từ khâu chuẩn bị đất đến chăm sóc cây. Nhờ đó, diện tích ngô hiện phát triển tương đối đồng đều. Anh Thức kỳ vọng việc chuyển đổi cây trồng sẽ giúp gia đình khai thác hiệu quả hơn diện tích đất thuê, đồng thời tạo thêm thu nhập ngoài sản xuất lúa.

Không riêng gia đình anh Thức, các hộ như chị Quàng Thị Vinh, chị Lường Thị Muôn cũng đăng ký trồng hơn 3.000m² ngô ngọt mỗi hộ. Việc nhiều gia đình cùng tham gia tạo điều kiện hình thành vùng sản xuất tập trung, thuận lợi hơn cho hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức thu hoạch và thu mua sản phẩm. Đây cũng là thay đổi lớn trong chuyển đổi phương thức sản xuất nơi trước đây người dân chủ yếu tự lựa chọn cây trồng, tự tìm đầu ra cho nông sản.

Theo chương trình liên kết, người dân được hỗ trợ hạt giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Công ty Doveco cam kết thu mua bắp ngô tươi với giá trung bình 6.500 đồng/kg, tùy biến động thị trường tại thời điểm thu hoạch.

Cây ngô ngọt có thời gian sinh trưởng khoảng 75 - 80 ngày, phù hợp bố trí trong cơ cấu cây trồng vụ Đông. Theo tính toán, trừ chi phí sản xuất, mỗi héc ta có thể mang lại 94,2 triệu đồng. Đây là mức thu nhập dự kiến, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc năng suất, chất lượng sản phẩm, chi phí đầu vào và giá thu mua. Dù vậy, thời gian canh tác ngắn cùng phương thức tiêu thụ gắn với doanh nghiệp đang tạo thêm động lực để người dân mạnh dạn chuyển đổi trên những diện tích trước đây cho hiệu quả kinh tế chưa cao.

Theo bà Bùi Thị Thùy, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Thanh Nưa, liên kết trồng ngô ngọt phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu chuyển đổi cây trồng tại địa phương. Việc đưa cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn vào diện tích đất lúa một vụ kém hiệu quả góp phần tăng cơ hội cải thiện thu nhập cho người dân. Quan trọng hơn, thông qua chương trình, nông dân được tiếp cận quy trình kỹ thuật và phương thức tổ chức sản xuất gắn với doanh nghiệp, từng bước thay đổi tư duy canh tác nhỏ lẻ.

Việc nông dân tích cực tham gia các chương trình liên kết sản xuất nông nghiệp tạo thuận lợi, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu tập trung ở khu vực lòng chảo Mường Thanh.

Không chỉ triển khai tại Thanh Nưa, vụ Đông năm 2026, chương trình phát triển vùng nguyên liệu trồng ngô ngọt của Công ty Doveco còn tổ chức tại các xã: Thanh Yên, Thanh An, Chiềng Sinh, Núa Ngam, phường Mường Thanh và khu vực Trung tâm Khuyến nông Mường Thanh, Thanh Yên, với tổng diện tích trên 110ha. Vùng nguyên liệu được bố trí trên đất lúa hai vụ, đất lúa một vụ, đất màu và đất bãi, căn cứ điều kiện canh tác và kế hoạch sản xuất của từng khu vực.

Những luống ngô đang phát triển trên đồng đất Mường Thanh, hướng chuyển đổi cây trồng vụ Đông đang dần được cụ thể hóa bằng sự tham gia tích cực của các hộ dân. Để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, việc bảo đảm chất lượng sản phẩm, thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, bố trí thời vụ phù hợp và duy trì cam kết thu mua có ý nghĩa quyết định. Khi người dân chủ động sản xuất, doanh nghiệp gắn bó với vùng nguyên liệu và đầu ra được tổ chức ổn định, những diện tích đất canh tác kém hiệu quả sẽ có thêm cơ hội phát huy giá trị, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa tại địa phương.