Mở lối nghề nghiệp qua trải nghiệm, khám phá giá trị di sản

Học sinh Trường THPT Nguyễn Chí Thanh chuẩn bị đạo cụ biểu diễn múa rối nước

Gần 200 học sinh Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (TPHCM) vừa tham gia thực hiện chương trình biểu diễn múa rối nước và cải lương trong khuôn khổ dự án giáo dục trải nghiệm “Dòng chảy di sản - Mở lối nghề nghiệp”. Chương trình đưa học sinh tiếp cận hai loại hình nghệ thuật truyền thống bằng hình thức học tập trực quan, sinh động. Thay vì chỉ tìm hiểu qua sách giáo khoa, các em được trực tiếp tham gia từ khâu chuẩn bị đạo cụ, xây dựng nội dung đến dàn dựng và biểu diễn.

Để một khúc gỗ vô tri có thể cất lên tiếng nói của lịch sử trên mặt nước, các em học sinh đã bắt đầu bằng sự nhẫn nại và tỉ mẩn của những người thợ thủ công thực thụ. Từng thớ gỗ sung, gỗ xốp nhẹ được đo đạc, cưa đẽo cẩn thận để định hình vóc dáng cho chú Tễu, rồng thiêng hay những nhân vật anh hùng. Đôi bàn tay vốn chỉ quen cầm bút nay cẩn trọng cầm đục, miệt mài gọt giũa từng đường nét khuôn mặt, nụ cười, rồi tỉ mỉ quét từng lớp sơn chống thấm, phủ màu rực rỡ để nhân vật vừa có hồn cốt dân gian, vừa chịu được sự bào mòn của làn nước. Khâu kỳ công nhất chính là lắp đặt hệ thống cơ học: các em phải tính toán từng trục quay, khớp nối cánh tay và luồn những sợi dây kéo ngầm sao cho cử động vừa nhịp nhàng, vừa giấu kín được kỹ thuật dưới đáy nước.

Khi bước vào buổi diễn, sàn tập biến thành một không gian thử thách đầy nghiêm túc và say mê. Núp sau tấm mành sáo của thủy đình thu nhỏ, các em phải trực tiếp ngâm mình dưới nước, hai tay nắm chặt những chiếc sào tre dài nối liền với dây cước điều khiển. Giữ cho con rối đứng vững trên mặt sóng đã khó, thổi hồn vào từng chuyển động lại càng đòi hỏi sự công phu gấp bội. Học sinh phải phối hợp nhịp nhàng giữa lực đẩy của sào và độ giật khéo léo của ngón tay để con rối khi thì lướt đi uyển chuyển, lúc lại vung tay, gật đầu, rẽ nước sống động ăn khớp từng nhịp trống, lời ca. Sau tấm mành tre, những giọt mồ hôi lặng lẽ rơi hòa vào dòng nước lạnh, nhưng phía trước mặt đình, ánh mắt các bạn trẻ rạng ngời niềm tự hào khi thấy di sản nghìn năm đang thực sự hồi sinh qua chính đôi tay của thế hệ mình.

Nếu múa rối nước kể chuyện lịch sử qua những chuyển động trên mặt nước, cải lương lại đưa người xem đến gần quá khứ bằng tiếng hát, lời thoại, âm nhạc và cảm xúc. Trong vở diễn của học sinh, câu chuyện về Hai Bà Trưng được đặt trong không gian giao thoa giữa quá khứ và hiện tại. Từ tiếng trống Mê Linh của hơn 2.000 năm trước, câu chuyện tiếp nối bằng tiếng nói của thế hệ trẻ hôm nay, gợi mở suy nghĩ về trách nhiệm gìn giữ và tiếp tục kể những giá trị lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật của thời đại mới.

Điều đặc biệt của dự án không chỉ nằm ở việc học sinh được tiếp cận những loại hình nghệ thuật quen thuộc mà còn ở cách các em tham gia vào toàn bộ quá trình hình thành một chương trình biểu diễn. Bởi đằng sau mỗi tiết mục không chỉ có diễn viên mà còn là sự phối hợp của nhiều vị trí: người xây dựng kịch bản, đạo diễn, thiết kế, phụ trách kỹ thuật và truyền thông.

Từ thực tế đó, dự án lựa chọn bốn nhóm nghề để học sinh tìm hiểu và thử sức, gồm biên kịch, đạo diễn, kỹ thuật và truyền thông. Mỗi công việc mở ra một góc nhìn khác nhau về năng lực nghề nghiệp, từ khả năng viết lách, tư duy sáng tạo, tổ chức đến kỹ năng kỹ thuật và kết nối công chúng.

Gia Hân, học sinh Trường THPT Nguyễn Chí Thanh, cho biết trước đây em nghĩ cải lương và múa rối nước là những loại hình nghệ thuật dành cho thế hệ lớn tuổi. Tuy nhiên, khi tham gia dự án, Hân nhận ra sức hấp dẫn của các loại hình này không bị giới hạn bởi tuổi tác. Quá trình điều phối nhân sự và vận hành công việc cũng giúp em nhận ra thế mạnh của bản thân.

“Em học được cách quản lý tập thể và nghĩ rằng tương lai mình có thể theo đuổi nghề nghiệp quản lý”, Hân chia sẻ.

Sau tấm mành sáo của thủy đình thu nhỏ, các em học sinh phải trực tiếp ngâm mình dưới nước điều khiển những con rối lướt đi uyển chuyển

Cô Lê Thị Ngọc Dung, Tổ trưởng chuyên môn tổ Ngữ văn, Trường THPT Nguyễn Chí Thanh, cho biết khi trực tiếp đảm nhận các công việc khác nhau, học sinh có cơ hội khám phá khả năng của bản thân, nhận diện sở thích và những lĩnh vực mình yêu thích. Đây cũng là cách giúp các em hình dung rõ hơn về thế giới nghề nghiệp, từ đó có thêm cơ sở để lựa chọn hướng học tập phù hợp trong tương lai.

Không chỉ ở bậc phổ thông, việc đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào môi trường đại học cũng được triển khai bằng nhiều hình thức đa dạng, góp phần bồi đắp kiến thức, tình yêu quê hương và văn hóa ứng xử cho sinh viên.

Với chủ đề “Kết nối dòng di sản”, sinh viên Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM được thưởng thức và tìm hiểu nghệ thuật đờn ca tài tử, dân ca Quan họ Bắc Ninh, hát Chầu Văn, dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh và nghệ thuật pha trà Việt. Thông qua các tiết mục biểu diễn, giao lưu cùng nghệ sĩ, nghệ nhân, chương trình tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận những giá trị văn hóa đặc sắc của các vùng miền.

PGS-TS Châu Đình Thành, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, cho biết chương trình góp phần xây dựng môi trường giáo dục giàu bản sắc, nơi sinh viên được phát triển không chỉ về chuyên môn mà còn về nhận thức văn hóa, thái độ ứng xử và trách nhiệm với cộng đồng.