Mồ mả tự phát, phân tán, xen kẹt trong khu dân cư và đất sản xuất ở TP Huế:Thách thức lớn cho quy hoạch và chỉnh trang đô thị

Nhắc đến Huế là du khách nhớ đến “sông Hương núi Ngự”. Sông Hương đã được quy hoạch và chỉnh trang cảnh quan tạo điểm nhấn cho vùng lõi đô thị Huế nhưng danh thắng núi Ngự vẫn còn đang bị “bủa vây” bởi cả trăm nghìn ngôi mộ.

Rất nhiều mồ mả xung quanh tượng đài Quang Trung cần sớm được di dời để chỉnh trang cảnh quan

Núi Ngự Bình bị… “kẹt”

Hơn năm năm trước, TP Huế đã có chủ trương di dời mồ mả ở khu vực núi Ngự Bình và vùng lân cận để chỉnh trang cảnh quan, tạo không gian văn hóa cộng động phục vụ người dân địa phương và du khách (Văn Hóa đã có bài phản ánh Kỳ vọng dự án xây dựng Công viên văn hóa Ngự Bình”, số báo ra ngày 3.3.2021).

Tuy nhiên đến nay, hơn trăm nghìn ngôi mộ ở khu vực này vẫn “kẹt” lại. Việc di dời càng trở nên khó khả thi khi quỹ đất tại các nghĩa trang tập trung ngày càng hạn hẹp; ngoài ra, rất nhiều ngôi mộ tồn tại lâu năm nên công tác kiểm kê, xác định thân nhân để đền bù và di dời cũng phức tạp.

Bà Hoàng Thị Như Thanh, Chủ tịch UBND phường An Cựu, thông tin: Nhiều năm qua, các nghĩa trang trên địa bàn phường đều đã cấm chôn cất. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường tiếp tục tuyên truyền, thông báo rộng rãi và cắm biển thông báo cấm. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp lén chôn cất vào sáng sớm; có nhiều trường hợp phường phát hiện sớm nên ngăn chặn được và hướng dẫn người dân tìm nơi an táng phù hợp.

Chủ tịch UBND phường An Cựu cho biết: Khu vực nghĩa trang ở núi Ngự Bình, phường đã đề xuất với UBND TP Huế tạo điều kiện và nguồn lực để chỉnh trang. Nếu thành phố chưa hỗ trợ được thì trong nguồn lực cho phép, phường muốn làm một vành đai quanh núi Ngự Bình để người dân có thể dạo bộ lên núi; đồng thời góp phần bảo vệ cảnh quan rừng thông và đảm bảo cho công tác phòng cháy rừng.

“Ngoài ra, khu vực tượng đài Quang Trung (trên trục đường Ngự Bình), chúng tôi mong muốn hình thành không gian lớn hơn như một quảng trường, là điểm đến văn hóa cộng đồng cho người dân và du khách, hướng đến xây dựng phường An Cựu văn minh, thân thiện, nói không với tệ nạn ma túy. Thành phố đã có chủ trương di dời mồ mả ở xung quanh tượng đài Quang Trung và đang giao Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng khu vực 1 khảo sát thực hiện”, bà Thanh cho biết.

Từ sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phường An Cựu là địa phương có diện tích đất nghĩa địa, nghĩa trang lớn của TP Huế. Hiện phường An Cựu cũng tính toán, xây dựng đề án di dời các ngôi mộ đang nằm xen kẹt trong khu vực đô thị đến các nghĩa trang tập trung để tạo quỹ đất và thực hiện các dự án hạ tầng, phục vụ phát triển đô thị. Ông Nguyễn Trần Nhật Tuấn, Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng khu vực 1 cho biết, UBND TP Huế đã yêu cầu Ban, các cơ quan liên quan cùng các phường rà soát thực trạng diện tích các khu vực nghĩa địa, nghĩa trang trên địa bàn để có định hướng xây dựng đề án di dời, chỉnh trang phù hợp với quy hoạch và phát triển đô thị.

Trong đó, số lượng mồ mả ở khu vực núi Ngự Bình, xung quanh tượng đài Quang Trung và các khu nghĩa địa xen kẽ trong khu dân cư ở vùng nội thị là rất lớn. Sau khi hoàn thành khảo sát, cơ quan chức năng sẽ lên kế hoạch xây dựng dự án và cân nhắc ưu tiên thực hiện tại khu vực xung quanh tượng đài Quang Trung, núi Ngự Bình.

Phường An Cựu cắm biển cấm chôn cất, xây dựng lăng mộ ở khu vực núi Ngự Bình

Quy hoạch nghĩa trang tập trung gặp khó

Trên địa bàn toàn TP Huế hiện có hơn 9.500ha đất nghĩa trang, nhưng phần lớn là các nghĩa địa hình thành từ lâu đời, chưa được quản lý, quy hoạch đồng bộ. Quy hoạch tổng thể hệ thống nghĩa trang tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) được phê duyệt từ năm 2008 đến nay đã không còn hiệu lực.

 TP Huế không thiếu đất nghĩa trang theo nghĩa tổng diện tích, mà thách thức lớn nhất là chuyển từ hệ thống nghĩa địa phân tán, tự phát sang hệ thống nghĩa trang tập trung, hiện đại và bền vững. Chính sách hỗ trợ hỏa táng sẽ là một trong những giải pháp quan trọng giúp thành phố thực hiện mục tiêu đó.

(Đại diện Sở Xây dựng TP Huế)

Trả lời Văn Hóa về vấn đề này, đại diện Sở Xây dựng TP Huế, cho biết: Hiện nay thành phố đang triển khai quy hoạch nghĩa trang theo định hướng của Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Theo quy hoạch, hệ thống nghĩa trang được phát triển theo hướng tập trung, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật; từng bước di dời các nghĩa địa nhỏ lẻ, xen kẹt trong khu dân cư vào các khu nghĩa trang tập trung; đồng thời khuyến khích các hình thức mai táng văn minh, hiện đại như hỏa táng và cát táng. Theo đó, nhu cầu đất nghĩa trang tập trung mới trên toàn TP Huế khoảng 90ha vào năm 2030 và 111ha vào năm 2045.

TP Huế có quỹ đất nghĩa trang tương đối lớn do đặc thù lịch sử, văn hóa và tập quán mai táng của địa phương. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay không chỉ nằm ở tổng diện tích mà còn ở sự phân bố và khả năng tổ chức, quản lý quỹ đất này. Phần lớn nghĩa địa trên địa bàn là các nghĩa địa được hình thành tự phát qua nhiều thời kỳ, phân tán và xen kẹt trong khu dân cư hoặc đất sản xuất nông nghiệp. Trong khi đó, tỷ lệ người dân lựa chọn hỏa táng vẫn còn thấp, nên áp lực sử dụng đất cho mai táng truyền thống vẫn còn lớn.

Sở Xây dựng thông tin, quá trình triển khai quy hoạch còn gặp nhiều khó khăn do số liệu thống kê chưa đầy đủ, chênh lệch giữa các địa phương và nhiều nghĩa địa nhỏ lẻ chưa được kiểm đếm. Ngoài ra, nhu cầu di dời mồ mả lớn để phục vụ các quy hoạch, dự án trọng điểm; riêng phường Hương An có hơn 100ha đất nghĩa địa thuộc diện phải di dời. Trong khi đó, quỹ đất tại một số nghĩa trang tập trung gần cạn kiệt, nhiều khu quy hoạch mới chưa hoàn thiện hạ tầng để tiếp nhận mồ mả. Đặc biệt, tập quán xây dựng lăng mộ quy mô lớn cũng làm tăng nhu cầu đất và chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng khi di dời.

Cùng với đầu tư hạ tầng, việc chuẩn hóa diện tích, quy mô và kiến trúc mộ, hạn chế xây dựng lăng mộ lớn thì công tác vận động người dân thực hiên nếp sống văn minh trong việc tang cũng là giải pháp quan trọng nhằm sử dụng tiết kiệm quỹ đất. Vừa qua, TP Huế đã thông qua chính sách hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng, các địa phương cũng tổ chức hoạt động tuyên truyền nếp sống văn minh việc tang, trong đó có vận động người dân thực hiện hỏa táng.

“TP Huế không thiếu đất nghĩa trang theo nghĩa tổng diện tích, mà thách thức lớn nhất là chuyển từ hệ thống nghĩa địa phân tán, tự phát sang hệ thống nghĩa trang tập trung, hiện đại và bền vững. Chính sách hỗ trợ hỏa táng sẽ là một trong những giải pháp quan trọng giúp thành phố thực hiện mục tiêu đó”, đại diện Sở Xây dựng nhấn mạnh.