Mở rộng dư địa vận tải đường thủy nội địa

Phát triển vận tải đường thủy nội địa sẽ góp phần giảm áp lực cho đường bộ, hạ chi phí logistics, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế của tỉnh.

Phát huy lợi thế đường thủy đang mở thêm dư địa cho hoạt động vận tải, trung chuyển hàng hóa tại Thái Nguyên. Trong ảnh: Bến bãi của Công ty TNHH Thương mại Dung Quang tại Cụm cảng Đa Phúc.Đa Phúc - điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng

Cụm cảng Đa Phúc nằm trên địa bàn phường Trung Thành, nơi có vị trí cửa ngõ phía Nam của tỉnh. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, phường Trung Thành hiện có Cụm cảng Đa Phúc cùng hệ thống đường bộ, đường thủy trên sông Cầu, sông Công và các khu, cụm công nghiệp. Đây là những điều kiện thuận lợi để hình thành một đầu mối giao thương và logistics quan trọng của tỉnh.

Theo quy hoạch đã được phê duyệt, khu vực Đa Phúc có 8 bến thủy nội địa phục vụ xếp dỡ, trung chuyển hàng hóa đã được cấp phép, sản lượng hàng hóa qua bến ước khoảng 1,8 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, hoạt động tại khu vực này những năm qua cho thấy năng lực khai thác còn có thể lớn hơn nếu hạ tầng được đầu tư đồng bộ.

Những con số từng được ghi nhận tại Đa Phúc cho thấy quy mô của một đầu mối vận tải đường sông. Năm 2020, các điểm bốc xếp tại khu vực cảng đã luân chuyển hơn 2,3 triệu tấn hàng hóa; Trạm Quản lý đường thủy Đa Phúc làm thủ tục cho hơn 2.250 lượt phương tiện.

Cảng có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, kết nối theo các tuyến đi Hải Phòng, Hòn Gai và các địa phương trong vùng.

Vận tải đường thủy giảm áp lực cho vận tải đường bộ.

Đến năm 2026, vai trò của vận tải đường thủy càng rõ khi nhu cầu vận chuyển nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, xây dựng và phát triển hạ tầng tăng lên.

Theo số liệu công bố 9 tháng năm 2026, doanh thu toàn ngành vận tải, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải của tỉnh ước đạt 8.731 tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ; riêng vận tải hàng hóa đạt 6.222,6 tỷ đồng, tăng trên 11%.

Ông Hoàng Ngọc Huân, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Thành, cho biết: Vận tải đường thủy tại Cụm cảng Đa Phúc cho thấy nhu cầu vận chuyển hàng hóa đang tăng mạnh. Hiệu quả kinh tế cũng như tiềm năng phát triển vận tải đường thủy là yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của phường Trung Thành nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung. 

Việc mở rộng và phát triển đường thủy nội địa sẽ góp phần giảm bớt phần lớn khối lượng hàng hóa gây áp lực lên kết cấu hạ tầng đường bộ, giảm chi phí nhiên liệu, thời gian lưu thông và những tác động môi trường.

Ưu thế căn bản của đường thủy nằm ở khả năng vận chuyển khối lượng hàng lớn với chi phí thấp hơn so với nhiều phương thức khác. Đối với những loại hàng có khối lượng lớn, giá trị trên đơn vị trọng lượng không cao như than, quặng, xi măng, clanhke, cát sỏi, vật liệu xây dựng..., vận tải thủy càng có ý nghĩa.

Tại Cụm cảng Đa Phúc, đây cũng là nhóm hàng hóa chủ yếu được bốc xếp. Một số doanh nghiệp đã đầu tư máy móc, băng tải, thiết bị nâng hạ để tăng năng suất và tổ chức vận chuyển theo chuỗi từ bến đến nhà máy, công trình.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Phú Thịnh CO2, đề nghị: Khu cụm cảng Đa Phúc cần được quy hoạch một cách khoa học, tạo điều kiện về mặt bằng cho các doanh nghiệp có kinh nghiệm trong bốc xếp, vận chuyển hàng hóa bằng đường thủy, tạo động lực quan trọng và là điểm nhấn trong thu hút đầu tư của tỉnh.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Đức, Phó Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Quốc Việt, đánh giá: Nếu được đầu tư đồng bộ, Đa Phúc có thể trở thành đầu mối vận tải của khu vực, giúp giảm đáng kể chi phí so với vận tải đường bộ, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế địa phương.

Từ vận tải thủy đến chuỗi logistics

Một hướng phát triển đang được đặt ra là đưa Đa Phúc trở thành một mắt xích logistics, nơi hàng hóa được tập kết, lưu kho, gom hàng, phân phối và kết nối giữa nhiều phương thức vận tải. Hướng đi này phù hợp với định hướng phát triển logistics của tỉnh.

Thái Nguyên xác định Cụm cảng Đa Phúc là một bộ phận trong mạng lưới kết nối đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không; trong đó vận tải thủy trên sông Cầu, sông Công góp phần giảm tải cho đường bộ và hạ chi phí logistics.

Hệ thống sông Cầu, sông Công tạo lợi thế để Thái Nguyên phát triển vận tải đường thủy, giảm áp lực cho vận tải đường bộ.

Để khai thác tốt hơn lợi thế ấy, trước hết cần hoàn thiện hạ tầng cảng, bến và các tuyến kết nối. Một cảng hiện đại sẽ khó phát huy hết công suất nếu phía sau vẫn là những tuyến đường xuống cấp, mặt bằng tập kết nhỏ hẹp, thiếu kho chứa và các trung tâm logistics.

Thực tế tại Đa Phúc cho thấy khu vực đã có nhiều bến thủy, song năng lực khai thác vẫn chưa tương xứng với nhu cầu.

Cùng với đầu tư cảng và bến, không gian bốc xếp, kho bãi, đường kết nối và khu logistics cũng cần được tổ chức hợp lý. Những nút giao giữa cảng với đường bộ, khu công nghiệp và các trung tâm sản xuất lớn cần được quan tâm để dòng hàng lưu chuyển thuận lợi hơn. Khi đó, Cụm cảng Đa Phúc có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hàng hóa.

Đây cũng là điều kiện để vận tải đa phương thức phát huy hiệu quả. Một chuyến hàng từ nhà máy đến cảng biển có thể kết hợp nhiều phương thức vận tải thay vì phụ thuộc vào một loại hình.

Đường bộ đảm nhận những chặng ngắn, đường thủy phù hợp với các chặng dài và khối lượng lớn, trong khi đường sắt và các trung tâm logistics có thể đảm nhận những khâu phù hợp. Sự kết nối này giúp hàng hóa lưu chuyển thuận lợi, đồng thời giảm chi phí cho cả chuỗi vận tải.

Cùng với hạ tầng, cách thức quản lý cũng đứng trước yêu cầu đổi mới. Hệ thống quản lý vận tải, quản lý kho, tự động hóa bốc xếp, số hóa hồ sơ phương tiện và hàng hóa có thể rút ngắn thời gian chờ, nâng cao năng suất và tăng tính minh bạch trong hoạt động. Đây cũng là hướng tỉnh đang xác định trong phát triển logistics đến năm 2035, tầm nhìn 2050.

Khơi thông lợi thế đường thủy

Sự phát triển của cảng cần song hành với yêu cầu bảo đảm an toàn và môi trường. Hoạt động bốc xếp hàng nặng, xe tải ra vào liên tục nếu không được tổ chức hợp lý sẽ phát sinh bụi, tiếng ồn, nguy cơ mất an toàn giao thông và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Năm 2026, lực lượng chức năng vẫn duy trì kiểm tra tại khu vực Đa Phúc; riêng một đợt kiểm tra trong quý I đã tuần tra 365 phương tiện và lập biên bản 26 trường hợp vi phạm trên các tuyến, địa bàn được phân cấp.

Dăm gỗ là một trong những mặt hàng chủ lực của Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Quốc Việt.

Vì vậy, cùng với việc mở rộng sản lượng hàng hóa, các yêu cầu về tải trọng, luồng tuyến, điều kiện an toàn phương tiện, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và tổ chức bốc xếp cần được thực hiện chặt chẽ. Đây là những yếu tố quyết định khả năng vận hành ổn định, lâu dài của một đầu mối vận tải đường thủy.

Đối với chính quyền phường Trung Thành, Cụm cảng Đa Phúc vừa là lợi thế phát triển kinh tế, vừa đặt ra yêu cầu quản lý đồng bộ về đất đai, giao thông, môi trường và trật tự đô thị. Việc phường hiện đang theo dõi, xử lý những tồn tại liên quan đến Cụm cảng số 3 Đa Phúc cho thấy quá trình phát triển cảng cần gắn với quy hoạch, đầu tư và quản lý trên địa bàn.

Ở góc độ quản lý đường thủy, các bến hoạt động đúng quy định, phương tiện đủ điều kiện, hàng hóa được kiểm soát, việc neo đậu và bốc xếp bảo đảm an toàn sẽ tạo nên môi trường vận tải ổn định, chuyên nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải tỉnh Thái Nguyên: Hiện khu vực Cảng Đa Phúc đã có hàng hóa, có doanh nghiệp, có dòng sông và có thị trường. Điều còn thiếu là một cách tiếp cận đồng bộ hơn để biến những lợi thế ấy thành một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh. Nếu không khẩn trương quy hoạch hệ thống cảng nội địa, nguy cơ Thái Nguyên sẽ mất cơ hội phát triển vận tải thủy, làm ảnh hưởng nhiều đến mục tiêu phát triển kinh tế của tỉnh.

Đa Phúc đang đứng trước cơ hội phát huy rõ hơn lợi thế của một đầu mối vận tải đường thủy gắn với các vùng sản xuất và thị trường tiêu thụ. Khi hạ tầng cảng, đường kết nối, kho bãi và các dịch vụ logistics được đầu tư đồng bộ, dòng hàng hóa qua sông Cầu, sông Công sẽ có thêm điều kiện lưu chuyển thuận lợi, giảm áp lực cho đường bộ và chi phí vận chuyển. Đó cũng là cách để lợi thế sông nước được chuyển hóa thành giá trị kinh tế, góp phần mở rộng không gian phát triển logistics của Thái Nguyên.