Mỗi trường học cần một 'bản đồ rủi ro pháp lý' cho học sinh

Pháp luật vào trường từ những tình huống gần gũi

Ngày 21-9, tại Trường THPT Vạn Xuân - Long Biên, phường Bồ Đề, Hà Nội, học sinh tham gia chuyên đề về trật tự, an toàn giao thông do nhà trường phối hợp với Công an thành phố Hà Nội và Công an phường Bồ Đề tổ chức. Trực tiếp trao đổi với học sinh có Thiếu tá Phạm Tuấn Anh, cán bộ Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 5; Trung tá Trần Quân Đoàn, Tổ phó Tổ Cảnh sát trật tự và Thiếu tá Nguyễn Hữu Khánh, cán bộ Công an phường Bồ Đề.

Đây chỉ là một trong nhiều hoạt động đang diễn ra ngay từ đầu năm học 2026-2027. Trong tháng 9, Công an thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình tuyên truyền pháp luật tại các cơ sở giáo dục, thu hút hơn 10.000 học sinh và giáo viên. Nội dung không chỉ có giao thông mà còn mở rộng sang phòng, chống ma túy, an ninh mạng, bảo vệ bản thân trên không gian số.

Công an xã Quảng Bị giao lưu trực tiếp với học sinh trong buổi tuyên truyền pháp luật về PCCC và CNCH, phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Điều đáng chú ý là cách tuyên truyền đang dần thay đổi. Cùng một chủ đề giao thông nhưng nội dung dành cho học sinh tiểu học không thể giống THCS hay THPT. Từ việc đi bộ, đi xe đạp, đội mũ bảo hiểm đến sử dụng xe đạp điện, xe máy điện rồi kỹ năng điều khiển phương tiện, xử lý tình huống nguy hiểm…, kiến thức cần được đưa đến đúng với độ tuổi và những gì học sinh có thể gặp trên đường đến trường.

Cách làm này cũng phù hợp với yêu cầu mới trong tuyên truyền. Trong chỉ đạo ngày 25-9 về bồi dưỡng kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn, Hà Nội yêu cầu tuyên truyền pháp luật về giao thông phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp từng lứa tuổi; sử dụng hình ảnh, clip tình huống, hướng dẫn kỹ năng và tăng nội dung nhận diện, xử lý tình huống có nguy cơ dẫn đến tai nạn.

Nhưng giao thông chỉ là một phần trong những vấn đề học sinh đang đối diện. Một mâu thuẫn ở lớp có thể tiếp tục trên mạng xã hội; một clip đánh nhau có thể được hàng chục học sinh chia sẻ chỉ trong vài phút; một lời mời kết bạn, đường link lạ hay tin nhắn thông báo nhận học bổng có thể dẫn đến lừa đảo. Cùng với đó là bạo lực học đường, thuốc lá điện tử, ma túy, nguy cơ xâm hại… Những “vạch đỏ” pháp lý đang nằm rất gần đời sống của các em.

Cần một “bản đồ rủi ro pháp lý” cho từng lứa tuổi

Từ thực tế tổ chức phiên tòa giả định về phòng, chống bạo lực học đường tại Trường THCS Liên Mạc, ông Nguyễn Anh Phong, Phó Chủ tịch UBND phường Thượng Cát từng nhấn mạnh việc giáo dục pháp luật cần được thực hiện bằng những hình thức sinh động, gần gũi với học sinh, để các em hiểu và biết tự bảo vệ mình bằng pháp luật; đồng thời đổi mới cách truyền đạt, ứng dụng công nghệ để việc học, hiểu luật hấp dẫn hơn.

Từ cách tiếp cận này, có thể hình dung mỗi trường cần một “bản đồ rủi ro pháp lý” cho học sinh của mình. Theo đó, thay vì dàn trải nhiều quy định, nhà trường xác định trước những nguy cơ học sinh ở từng độ tuổi dễ gặp nhất để lựa chọn nội dung và cách tuyên truyền.

Với học sinh nhỏ tuổi, đó có thể là an toàn giao thông, phòng tránh xâm hại, bảo vệ thông tin cá nhân và kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp. Ở THCS, “bản đồ rủi ro pháp lý” mở rộng sang bạo lực học đường, bắt nạt trên mạng, thuốc lá điện tử, chia sẻ hình ảnh và ứng xử trên mạng xã hội. Đến THPT, các vấn đề về điều khiển phương tiện, ma túy, lừa đảo trực tuyến, giao dịch trên mạng và trách nhiệm pháp lý cần được đặt ra cụ thể hơn.

Đối với học sinh cấp THPT, việc tuyên truyền kiến thức liên quan đến giao thông đường bộ đặc biệt quan trọng. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Một góc khác của bản đồ ấy từng được Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia phòng, chống tội phạm trên không gian mạng phân tích trực tiếp với học sinh Trường THCS Đống Đa. Tại chuyên đề “Sử dụng mạng xã hội an toàn”, ông hướng dẫn học sinh cách khai thác nguồn thông tin chính thống, kiểm chứng thông tin và phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng.

Theo cách tiếp cận từ những kỹ năng mà Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu đưa ra, “bản đồ rủi ro pháp lý” dành cho học sinh trên môi trường số không cần bắt đầu bằng những điều luật khó nhớ. Nó có thể bắt đầu từ những câu hỏi rất gần: Có nên bấm vào đường link này không? Thông tin này đã được kiểm chứng chưa? Có nên chia sẻ clip của bạn lên mạng? Khi bị đe dọa, xúc phạm hoặc lừa đảo thì phải lưu lại bằng chứng gì và tìm ai để được giúp đỡ? Khi học sinh hình thành được thói quen dừng lại để nhận diện nguy cơ trước khi hành động, kiến thức pháp luật mới thực sự trở thành kỹ năng tự bảo vệ.

Điều đó cũng cho thấy “bản đồ rủi ro pháp lý” của mỗi trường không nhất thiết giống nhau. Trường nằm trên tuyến giao thông phức tạp có thể tập trung nhiều hơn vào giao thông; nơi có nguy cơ xảy ra mâu thuẫn học sinh cần chú trọng phòng, chống bạo lực; trong khi an toàn mạng, lừa đảo trực tuyến và bảo vệ thông tin cá nhân lại cần được đặt ở vị trí nổi bật tại những nơi học sinh sử dụng mạng xã hội thường xuyên.

Khi đó, pháp luật không còn là những điều khoản học sinh nghe trong một buổi ngoại khóa, mà trở thành kỹ năng giúp các em nhận diện “vạch đỏ”, biết cách ứng xử và tự bảo vệ mình trước những rủi ro có thể gặp mỗi ngày.