Một ngày để gần nhau hơn

Tháng 11 năm nay, lịch nghỉ của người Việt Nam có thêm một ngày đặc biệt: Ngày dành cho văn hóa. Giữa nhịp sống tất bật, đó là một khoảng thời gian để mỗi người trở về với những điều làm nên sự giàu có của tâm hồn: một trang sách, một tiếng hát, một câu chuyện quê nhà, một cuộc sum vầy.

Từ một mùa Thu lịch sử

Ngày 24.11.2026, lần đầu tiên cả nước đón Ngày Văn hóa Việt Nam với chế độ nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương dành cho người lao động. Đây là một ngày nghỉ mới, gắn với một dấu mốc lịch sử lâu bền của đời sống văn hóa dân tộc. Tám mươi năm trước, ngày 24.11.1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Hà Nội, với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giữa bộn bề của những ngày đầu độc lập, văn hóa đã được gửi gắm những kỳ vọng lớn lao đối với tương lai dân tộc.

Ngày hội càng ấm áp khi niềm vui đến được với những người ít có điều kiện tham gia. Ảnh: TR.HUẤN

Ngày hội càng ấm áp khi niềm vui đến được với những người ít có điều kiện tham gia. Ảnh: TR.HUẤN

Từ mùa Thu ấy đến hôm nay, đất nước đã đi qua bao đổi thay. Trong hành trang của mỗi thế hệ vẫn có lời ru, tiếng mẹ đẻ, nếp nhà, tình làng nghĩa xóm. Những điều tưởng như bình dị ấy giúp con người nhận ra mình thuộc về đâu, biết yêu thương và gìn giữ điều gì khi bước ra thế giới.

Bởi vậy, một ngày dành cho văn hóa gợi nhiều suy nghĩ về hạnh phúc. Bên cạnh công việc và thu nhập, con người còn cần thời gian để đọc, nghe, ngắm nhìn, trò chuyện; cần được gặp cái đẹp và chia sẻ cảm xúc. Một cuộc sống đủ đầy có chỗ cho sự thư thái ấy, cho những niềm vui không thể quy hết thành tiền bạc.

Có thể hình dung, trong ngày nghỉ sắp tới, một người cha bớt vội để đưa con đến bảo tàng; đôi vợ chồng trẻ hẹn nhau xem một vở diễn; người con xa quê trở về ngồi bên mẹ, nghe lại chuyện cũ.

Ý nghĩa của chính sách sẽ trở nên gần gũi qua những khoảnh khắc như thế, khi thời gian được dành cho nhau và cho đời sống tinh thần.

Mở cửa để đón những cuộc gặp gỡ

Một ngày dành cho văn hóa sẽ đáng nhớ khi mỗi người tìm thấy niềm vui của mình trong đó. Người thích không khí rộn ràng của sân khấu ngoài trời, người muốn yên tĩnh bên trang sách, người háo hức thử làm một món đồ thủ công. Sự phong phú ấy cần được nâng niu, bởi nhu cầu văn hóa luôn mang dấu ấn riêng của từng con người.

Nghị quyết số 28/2026/QH16 quy định miễn hoặc giảm phí, lệ phí dịch vụ tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập vào Ngày Văn hóa Việt Nam theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Cánh cửa được mở rộng thêm sẽ có ý nghĩa với những gia đình vẫn phải cân nhắc chi phí cho một lần đi tham quan hay thưởng thức nghệ thuật.

Nhưng phía sau cánh cửa ấy cần có những cuộc gặp gỡ thú vị. Một hiện vật có thể đánh thức trí tò mò nếu được kể bằng câu chuyện hấp dẫn. Một trích đoạn sân khấu truyền thống có thể giữ chân khán giả trẻ nếu có lời dẫn gần gũi. Sự tận tình của người hướng dẫn, một chỗ ngồi thuận tiện, thông tin rõ ràng cũng góp phần làm nên thiện cảm.

Ngày hội càng ấm áp khi niềm vui đến được với những người ít có điều kiện tham gia. Ở khu công nghiệp, có thể là buổi chiếu phim phù hợp giờ nghỉ của công nhân. Tại một bản xa, có thể là chương trình giao lưu nơi trẻ nhỏ cùng hát với ông bà.

Một lối đi thuận tiện cho người khuyết tật cũng nói lên sự chu đáo của người tổ chức. Mỗi địa phương có thể bắt đầu từ những gì thân thuộc nhất. Làng nghề đón khách đến xem người thợ làm việc; khu phố tổ chức một buổi kể chuyện lịch sử; thư viện mời cha mẹ đọc sách cùng con.

Khi cộng đồng được góp ý, góp sức, ngày lễ sẽ mang gương mặt của chính nơi mình sống, với những câu chuyện và niềm tự hào riêng.

Gặp người giữ nghề, hiểu người sáng tạo

Có những giá trị chỉ hiện ra đầy đặn khi ta gặp người đã làm nên chúng. Nhìn bàn tay người thợ đưa từng sợi tơ qua khung cửi, nghe nghệ nhân giải thích một nét hoa văn, ta hiểu thêm sự công phu phía sau một sản phẩm. Di sản khi ấy có hơi thở, giọng nói, có cả nỗi lo và niềm vui của người đang gìn giữ.

Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp dành sự chú ý cho những con người ấy. Sự trân trọng có thể bắt đầu bằng việc lắng nghe, gọi đúng tên một nghề, hiểu đúng ý nghĩa một tập tục, mua một sản phẩm được làm cẩn thận. Với nghệ nhân, niềm vui được ghi nhận sẽ sâu hơn khi có người muốn học nghề, khi công sức của họ được đền đáp xứng đáng.

Văn nghệ sĩ cũng cần sự đồng hành như vậy. Phía sau một vai diễn, bản nhạc hay cuốn sách là những tháng ngày làm việc, thử nghiệm và tự vượt qua mình. Một môi trường sáng tạo rộng mở, tôn trọng tìm tòi và cá tính nghệ thuật sẽ khuyến khích những tác phẩm mới. Công chúng có thể tiếp sức bằng việc mua vé, đọc sách thật, nghe nhạc và xem phim có bản quyền.

Với người trẻ, những cuộc gặp gỡ này có thể mở đầu một hành trình khám phá. Một lần thử nặn gốm khiến các em muốn trở lại làng nghề. Một câu chuyện về trang phục dân tộc gợi ý cho người học thiết kế.

Khi được chạm vào di sản bằng trải nghiệm, tình yêu văn hóa có cơ hội lớn lên tự nhiên, cùng sự hiểu biết và trí tưởng tượng. Từ đó, truyền thống có thể bước vào những hình thức biểu đạt mới.

Người trẻ kể chuyện quê mình bằng ảnh, phim ngắn, âm nhạc hay những sản phẩm số. Điều đáng quý là các em tìm hiểu cẩn thận, biết tri ân người trao truyền, tôn trọng cộng đồng chủ thể. Sáng tạo có gốc rễ sẽ giúp bản sắc được nhận ra giữa dòng chảy phong phú của đời sống hôm nay.

Lần đầu tổ chức, hẳn ai cũng mong Ngày Văn hóa Việt Nam có dấu ấn đẹp. Dấu ấn ấy có thể đến từ một chương trình lớn, cũng có thể nằm trong ánh mắt thích thú của đứa trẻ lần đầu xem múa rối, trong cuộc trò chuyện mà ông bà và cháu nhỏ đều muốn kéo dài.

Những cảm xúc chân thành sẽ khiến người ta nhớ và mong đến ngày hội năm sau. Vì thế, việc chuẩn bị cần bắt đầu từ mong muốn của người tham gia. Gia đình có trẻ nhỏ cần hoạt động phù hợp độ tuổi; người cao tuổi cần chỗ nghỉ, lối đi thuận tiện; công nhân cần biết sớm lịch chương trình.

Những chi tiết nhỏ được chăm chút sẽ giúp ngày hội có chất lượng, tránh để người dân đến rồi ra về với cảm giác mệt mỏi hoặc xa lạ.

Sau ngày lễ, sẽ thật vui nếu một em nhỏ muốn làm thẻ thư viện, một gia đình giữ thói quen cùng xem biểu diễn, một người trẻ tìm đến lớp học nghề. Các cơ sở văn hóa nên lắng nghe những vị khách mới ấy để tiếp tục mời gọi họ bằng chương trình phù hợp.

Một cuộc gặp trong ngày hội có thể trở thành sự gắn bó lâu dài. Và cũng cần dành một lời cảm ơn cho những người vẫn làm việc trong ngày nghỉ: nghệ sĩ trên sân khấu, nhân viên bảo tàng, thư viện, người chăm sóc cảnh quan. Sự tận tâm của họ làm nên niềm vui cho bao gia đình. Một lời động viên, một cách ứng xử lịch thiệp từ khách tham quan sẽ khiến niềm vui ấy được sẻ chia.

Văn hóa cũng tiếp tục sống trong những việc thường ngày: lời cảm ơn nói đúng lúc, cách nhường nhau trên đường, sự tử tế với người yếu thế, ý thức giữ sạch một di tích. Trong mỗi gia đình, đó còn là bữa cơm có thời gian lắng nghe, là người lớn giữ lời với trẻ nhỏ.

Những điều nhỏ bé được thực hành bền bỉ sẽ làm nên phẩm chất của một cộng đồng.

Ngày 24.11 đầu tiên vì thế mang theo một lời hẹn. Hẹn dành thêm thời gian cho gia đình, thêm sự trân trọng cho người sáng tạo, thêm chăm chút cho những gì cha ông để lại.

Để khi ngày nghỉ đi qua, một câu chuyện hay vẫn được kể tiếp, một cánh cửa văn hóa vẫn rộng mở, và chúng ta có thêm những lý do để gần nhau hơn.

GS.TS TỪ THỊ LOAN

Nguồn Văn hóa: https://baovanhoa.vn/mot-ngay-de-gan-nhau-hon.html