Một thói quen sau bữa ăn khiến nhiều người Việt phải lên bàn mổ

Nhiều người hóc xương cá do không tập trung trong bữa ăn. Ảnh: Shutterstock.

Từ những ca mắc xương cá tưởng chừng đơn giản đến các dị vật xuyên thủng đường tiêu hóa, các bác sĩ cảnh báo việc áp dụng mẹo dân gian khi nghi ngờ nuốt dị vật có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.

Bác sĩ chuyên khoa II Trương Hoàng Việt, Phụ trách khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết thời gian gần đây, bệnh viện liên tiếp tiếp nhận các ca dị vật đường ăn với diễn tiến nặng, điểm chung là người bệnh đều xử trí sai ngay từ đầu.

Nuốt cơm và chuối để “đẩy xương”

Theo bác sĩ Việt, một trường hợp điển hình là bệnh nhân khoảng 85 tuổi, xuất hiện cảm giác nuốt vướng, nuốt đau sau bữa ăn. Thay vì đến cơ sở y tế, gia đình áp dụng mẹo dân gian quen thuộc như cho nuốt cơm và chuối với hy vọng xương cá sẽ trôi xuống.

"Nếu dị vật là xương cá và đã mắc lại, việc nuốt thêm thức ăn không những không giúp mà còn có thể đẩy xương đi sâu hơn, xuyên qua niêm mạc thực quản", bác sĩ Việt nói.

Sau 1-2 ngày, tình trạng đau không cải thiện. Bệnh nhân đi khám và được nội soi hai lần nhưng không phát hiện dị vật. Do biểu hiện lâm sàng rất điển hình cho tình trạng mắc xương, các bác sĩ quyết định cho bệnh nhân nhập viện theo dõi và tầm soát kỹ hơn.

Trong thời gian nằm viện, bệnh nhân được nội soi nhiều lần, hội chẩn giữa các bác sĩ nhưng vẫn không tìm thấy dị vật. Nội soi thực quản - dạ dày cho kết quả hoàn toàn bình thường.

Phần hạ họng bị sưng nề che lắp gần toàn bộ cuống họng bệnh nhân. Ảnh: BVCC.

Khi các phương pháp chẩn đoán thông thường không cho kết quả, trong khi lâm sàng không thể loại trừ dị vật, ê-kíp quyết định chỉ định chụp CT. Kết quả cho thấy xương cá đã xuyên qua niêm mạc thực quản, không còn nằm trong lòng ống tiêu hóa mà đã đi ra ngoài.

Đáng lo ngại, hình ảnh CT cho thấy dị vật nghi đã xâm nhập vào tuyến giáp, nằm sát các mạch máu lớn vùng cổ như động mạch cảnh. Nếu tiếp tục di lệch theo động tác nuốt và co cơ, xương cá có thể gây tổn thương mạch máu lớn, nhiễm trùng hoặc áp xe vùng cổ.

Bệnh nhân buộc phải phẫu thuật mở cổ. Trong quá trình bóc tách, các bác sĩ ghi nhận xương cá đã nằm hoàn toàn ngoài thực quản và cắm một phần vào tuyến giáp, phải rạch tuyến giáp để lấy dị vật. Xương dài gần 3 cm, đường kính khoảng 2 mm, nhiều khả năng là xương bụng cá.

Bệnh nhân qua cơn nguy kịch sau khi được cấp cứu. Ảnh: BVCC.

Sau phẫu thuật, bệnh nhân phải đặt sonde ăn và theo dõi lâu dài như một ca phẫu thuật vùng cổ, tốn kém chi phí và thời gian điều trị. May mắn, dù 85 tuổi, bệnh nhân hồi phục ổn định.

Bác sĩ Việt cho hay nếu ngay từ đầu, bệnh nhân được nội soi và lấy xương sớm, thủ thuật rất đơn giản và có thể về ngay trong ngày. Nguyên nhân chính dẫn đến ca mổ phức tạp này là do xử trí sai ban đầu.

Một thói quen khác cũng gây hậu quả nghiêm trọng là ngậm viên sủi vitamin C để “làm tan xương cá”. Trường hợp điển hình là bệnh nhân nữ 52 tuổi, sau bữa ăn có cảm giác mắc xương và được người nhà mách dùng viên sủi.

Bệnh nhân đã ngậm hơn 10 viên sủi vitamin C, khiến vùng thanh thiệt và hạ họng sưng nề nghiêm trọng. Đây là khu vực ngay phía trên đường thở, nếu phù nề nhiều có thể gây tắc nghẽn đường thở đột ngột.

Khi nhập viện, bệnh nhân được chẩn đoán phù thanh thiệt do tổn thương hóa chất từ viên sủi vitamin C, được xem là một ca cấp cứu đường thở. Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc chống viêm, kháng sinh và theo dõi sát.

Sau 2-3 ngày, nội soi kiểm tra ghi nhận tình trạng phù nề giảm rõ rệt, nguy cơ che lấp đường thở không còn. Bệnh nhân tiếp tục điều trị thêm vài ngày và xuất viện trong tình trạng ổn định.

"Việc dùng vitamin C để 'làm tan xương' hoàn toàn không có cơ sở khoa học, nhưng lại là quan niệm truyền miệng rất phổ biến", bác sĩ Việt nhấn mạnh.

Tăm xỉa răng xuyên thủng dạ dày, trực tràng

Không chỉ ở vùng tai mũi họng, các thói quen sau bữa ăn còn gây biến chứng nặng tại đường tiêu hóa.

Bác sĩ chuyên khoa II Hoàng Anh Bắc, Phó khoa Ngoại Tiêu hóa, cho biết khoa từng tiếp nhận nhiều ca thủng dạ dày, viêm phúc mạc do dị vật như tăm tre, xương cá.

Cây tăm dài khoảng 6 cm đâm xuyên qua thành dạ dày vào ổ bụng bệnh nhân. Ảnh: BVCC.

Một bệnh nhân nữ 61 tuổi nhập viện vì đau âm ỉ vùng thượng vị, triệu chứng dễ nhầm với viêm dạ dày. Nội soi phát hiện khối áp xe thành dạ dày, nghi ngờ tổn thương do dị vật. Chụp CT sau đó cho thấy một dị vật xuyên qua thành dạ dày vào ổ bụng.

Bệnh nhân được phẫu thuật, ban đầu nội soi nhưng phải chuyển sang mổ mở do dị vật nằm ở mặt sau dạ dày và gây dính nhiều. Dị vật được lấy ra là một chiếc tăm tre dài khoảng 6 cm.

Một trường hợp khác là bệnh nhân nam 75 tuổi, nhập viện trong tình trạng đau bụng dữ dội, kèm theo dấu hiệu nhiễm trùng nặng. CT cho thấy dị vật nghi là xương cá gây thủng trực tràng, dẫn đến viêm phúc mạc. Bệnh nhân phải phẫu thuật cấp cứu, lấy dị vật, khâu lỗ thủng và làm hậu môn nhân tạo tạm thời để phòng biến chứng.

"Dị vật đường tiêu hóa có thể di chuyển qua toàn bộ ống tiêu hóa dài nhiều mét trước khi gây biến chứng nặng. Ở người lớn tuổi, triệu chứng thường không rầm rộ nhưng hậu quả lại nghiêm trọng hơn", bác sĩ Bắc chia sẻ.

Bác sĩ Bắc khuyến cáo khi nghi ngờ mắc xương hoặc nuốt dị vật, người dân không nên áp dụng các mẹo dân gian như nuốt cơm, chuối, ngậm viên sủi hay ngậm tăm sau khi ăn. Khi có cảm giác vướng, đau, sốt hoặc đau bụng kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những ca mổ đáng tiếc chỉ vì một thói quen tưởng chừng vô hại.

Nguyễn Thuận