Mua bán vàng 'trao tay', qua 'chợ đen' online đều là vi phạm pháp luật

Người dân xếp hàng trước giờ mở cửa tại cửa hàng Bảo Tín Mạnh Hải trên phố Trần Nhân Tông, Hà Nội. Ảnh: Trần Việt/TTXVN

Vàng lưu thông đều phải đi qua các kênh kiểm soát

Theo các chuyên gia tài chính, việc sở hữu, cất giữ vàng miếng hợp pháp trong gia đình là quyền của công dân và không bị ảnh hưởng bởi Nghị định này. Quy định chỉ tập trung vào việc quản lý các giao dịch trên thị trường.

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc chiều 30/1, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho biết, nội dung đáng chú ý của Nghị định này là việc tịch thu vàng miếng trong trường hợp mua bán trái phép, tức là giao dịch không đúng địa điểm được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cấp phép, có thể áp dụng cả với các giao dịch giữa cá nhân với cá nhân.

“Chỉ những doanh nghiệp và tổ chức tín dụng được NHNN cấp phép mới được phép kinh doanh vàng miếng, còn cá nhân không thuộc diện này nên không được giao dịch; hành vi mua bán ‘trao tay’ hay mua bán qua mạng… đều bị coi là vi phạm”, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết.

Mỗi lượng vàng miếng SJC mất tổng cộng 10 triệu đồng/lượng chỉ trong một ngày, theo đà lao dốc của giá vàng thế giới.

Theo Nghị định 340, các hành vi vi phạm như sản xuất, kinh doanh mua bán vàng miếng mà không có giấy phép do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cấp; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu hoặc vàng miếng không phép hoặc thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được cấp phép sẽ bị phạt tiền từ 300 - 400 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm (tang vật); đình chỉ hoạt động kinh doanh mua bán vàng miếng từ 6 - 9 tháng; đình chỉ nhập khẩu vàng nguyên liệu; thu hồi giấy phép kinh doanh trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần.

Một số ý kiến cho rằng, hình thức tịch thu vàng được xem là biện pháp mạnh tay nhất nhằm triệt tiêu động lực tài chính của các giao dịch bất hợp pháp, đảm bảo rằng mọi lượng vàng lưu thông trên thị trường đều phải đi qua các kênh kiểm soát chính thống.

Trả lời về một số thông tin đăng trên mạng xã hội cho rằng, vàng miếng giao dịch không phép sẽ bị tịch thu, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền sở hữu, cất giữ và sử dụng vàng hợp pháp của công dân. Người dân có quyền nắm giữ vàng miếng, kể cả các loại vàng miếng cũ không còn giấy tờ từ nhiều năm trước, không lo bị tịch thu nếu chỉ cất trữ trong nhà. “Nguy cơ tịch thu chỉ xuất hiện khi người dân mang số vàng đó đi thực hiện hành vi mua, bán trái quy định tại các địa điểm không được cấp phép”, luật sư Hoàng Hà cho biết.

Trước những biến động phức tạp của thị trường tài chính quốc tế và nhu cầu minh bạch hóa dòng vốn trong nước, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP để sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012/NĐ-CP, mở đường cho việc xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng và chuyển sang hình thức quản lý bằng cấp phép.

“Sự thay đổi này kết hợp với Nghị định số 340 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng sẽ tạo ra một khung pháp lý mới chặt chẽ, đòi hỏi các tổ chức và cá nhân phải có sự hiểu biết tường tận để tránh các rủi ro pháp lý, đặc biệt nguy cơ bị tịch thu tang vật trong các giao dịch trái phép”, luật sư Hoàng Hà cho biết.

Theo quy định, tổ chức và cá nhân chỉ được phép mua, bán vàng miếng tại các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp được NHNN cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng.

Luật sư Hoàng Hà lưu ý, biện pháp tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm không phải là chế tài áp dụng cho tất cả các lỗi vi phạm mà là hình thức xử phạt bổ sung dành cho các nhóm hành vi mang tính chất cố ý và gây bất ổn thị trường nghiêm trọng.

Cụ thể, số vàng sẽ bị tịch thu nếu tổ chức, cá nhân thực hiện một trong các hoạt động sau: Hoạt động sản xuất vàng miếng mà không có giấy phép; hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng tại các địa điểm không được cấp phép (như cửa hàng vàng không có giấy phép mua bán vàng miếng, giao dịch trao tay ngoài phố, hoặc giao dịch qua các hội nhóm ‘chợ đen’ trên mạng); hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng hoặc vàng nguyên liệu không có giấy phép; kinh doanh vàng khác khi chưa được cấp thẩm quyền cho phép.

Nghị định 340 đã thiết lập một thang bảng phạt tiền rõ ràng, tách bạch giữa cá nhân và tổ chức, đồng thời phân hóa theo mức độ nghiêm trọng và tần suất vi phạm.

Theo đó, hành vi mua, bán vàng miếng tại nơi không có giấy phép thì vi phạm lần đầu chỉ bị cảnh cáo, nếu tái phạm thì mức phạt đối với cá nhân là từ 10 - 20 triệu; kinh doanh mua, bán vàng miếng không có giấy phép thì mức phạt đối với cá nhân là từ 300 - 400 triệu và bị tịch thu toàn bộ số vàng. Mức phạt tiền đối với tổ chức vi phạm sẽ bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng một hành vi.

Theo Nghị định 340, việc tịch thu vàng chỉ áp dụng trong các trường hợp sau: Đối với bên bán (kinh doanh trái phép): Các cửa hàng, tổ chức thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng mà không được NHNN cấp giấy phép. Đây là nhóm đối tượng chính bị tịch thu tang vật.

Đối với bên mua (người dân): Nghị định không quy định tịch thu vàng đối với cá nhân mua vàng tại các tiệm không phép (trừ khi liên quan đến các tội danh hình sự hoặc buôn lậu). Người dân chỉ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền nếu tái phạm nhiều lần.

Bên cạnh việc xử phạt, theo luật sư Hoàng Hà, có 2 điểm mới người dân cần lưu ý để bảo vệ tài sản. Thứ nhất là thanh toán không dùng tiền mặt. Việc dùng tiền mặt quá hạn mức quy định có thể bị phạt tới 20 triệu đồng; thứ hai là địa điểm giao dịch, tức là chỉ nên mua bán tại các ngân hàng thương mại hoặc các doanh nghiệp lớn được cấp phép để tránh các rắc rối về pháp lý và bị xử phạt hành chính.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, với những quy định mạnh tay, khi Nghị định 340 có hiệu lực, các giao dịch vàng miếng giữa cá nhân với nhau sẽ giảm đi nhiều. Chính phủ, NHNN cần truyền thông, phổ biến rộng rãi nghị định này để người dân nắm bắt, không vô tình vi phạm.

Kỳ vọng thị trường vàng có thêm nguồn cung lớn

Mới đây, NHNN đã ban hành Thông tư số 82/2025/TT-NHNN thay thế Thông tư 38/2012/TT-NHNN quy định về trạng thái vàng của các tổ chức tín dụng (TCTD). Thông tư này mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, phù hợp với cơ chế quản lý mới của Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 24/2012/NĐ-CP); điều chỉnh nâng mức giới hạn trạng thái vàng của các TCTD được phép sản xuất vàng miếng lên 5%.

Việc giới hạn trạng thái vàng ở mức 5% vốn tự có đối với các ngân hàng được phép hoạt động trong lĩnh vực vàng (tương đương khoảng 20 tấn vàng) sẽ giúp thị trường có thêm nguồn cung lớn, qua đó thu hẹp chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. Động thái này nhằm chuẩn bị cho việc các TCTD tham gia sản xuất, xuất nhập khẩu vàng miếng, nhập khẩu và mua - bán vàng nguyên liệu.

“Những biện pháp mạnh tay trên của cơ quan quản lý trong bối cảnh nhu cầu mua và nắm giữ vàng của người dân vẫn rất lớn nhưng nguồn cung vàng lại hạn chế. NHNN hiện vẫn chưa công bố chính thức những đơn vị nào sẽ được nhập khẩu vàng nguyên liệu; được sản xuất vàng miếng hoặc được sản xuất vàng miếng thương hiệu khác… Giá vàng miếng SJC, vàng nhẫn vẫn tăng cao hơn giá thế giới từ 14 - 16 triệu đồng/lượng trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm, các công ty vàng bán nhỏ giọt hoặc không có hàng”, ông Nguyễn Trí Hiếu cho biết.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, nếu Việt Nam xây dựng được niềm tin thị trường, giảm độc quyền, mở rộng quyền tham gia của doanh nghiệp và ngân hàng, bảo đảm lưu thông vàng minh bạch, cung cấp các sản phẩm đầu tư vàng an toàn… sẽ góp phần thu hút nguồn lực vàng trong dân trở lại nền kinh tế.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc