Mùa thuốc lá đến sớm - nông dân đua nhau làm giàu

Ứng dụng công nghệ vào đồng ruộng

Con đường vào các xóm Quang Trung 1, Quang Trung 2, Dẻ Gà, Bản Ngẳm... bụi đỏ cuốn mù mịt sau những chiếc xe máy cày, xe chở phân bón ngược xuôi. Phóng tầm mắt ra xa thấy một màu xanh non mơn mởn của những luống thuốc lá thẳng tắp. Những thửa ruộng vốn ngủ yên trong mùa đông, nay đã được đánh thức bởi tiếng cười nói, tiếng cuốc xới rộn ràng.

Mọi năm, cứ phải sau Tết Nguyên đán, bà con mới đủng đỉnh vác cuốc ra đồng. Nhưng năm nay, mới tháng 11 âm lịch, cả làng đã tấp nập ra đồng trồng cây thuốc lá trước thời gian thông thường khoảng 20 ngày. Hỏi ra mới biết, sự "vội vã" này là do thiên tai, bão lũ vừa qua đã cướp đi của bà con nhiều hoa màu, công sức. Cái khó ló cái khôn, để bù đắp lại những mất mát ấy, người dân tranh thủ thời tiết mưa ẩm thuận lợi, triển khai trồng sớm cây thuốc lá - loại cây có giá trị kinh tế cao hiện nay để kịp thời vụ, né tránh sâu bệnh và quan trọng nhất là sớm có thu nhập để ổn định cuộc sống.

Một số diện tích thuốc lá trồng sớm giờ đang phát triển tốt.

Gặp anh Hoàng Văn Việt, gần 40 tuổi, tại xóm Quang Trung 1 giữa cánh đồng gió lộng đang bận rộn chỉ đạo nhóm lao động hối hả vun luống, đặt bầu. Anh Việt quệt mồ hôi trán rồi nở nụ cười chia sẻ: Vụ thuốc lá năm 2024, tôi trồng 4 vạn cây, trừ hết chi phí vẫn thu nhập được 200 triệu đồng. Thấy hiệu quả, năm nay tôi quyết định thuê thêm đất của bà con trong xóm để mở rộng quy mô, dự kiến trồng tới 7 vạn cây, tương đương hơn 4ha.

Nhưng điều khiến tôi nể phục anh Việt không phải là tăng quy mô diện tích trồng cây thuốc lá mà cách anh đưa công nghệ vào sản xuất. Theo anh Việt, thời đại 4.0, làm nông nghiệp không thể chỉ dựa vào sức trâu, sức người mãi. Anh thuê máy làm đất, lên luống cao đúng 50cm theo chuẩn kỹ thuật. Thay vì trồng 2 hàng cây chen chúc như trước, giờ chỉ trồng 1 hàng để cây thoáng khí, lá dày, ít sâu bệnh. Đặc biệt, hệ thống lò sấy bức nhiệt (bơm nhiệt) vừa được đầu tư tiền tỷ. Trước đây sấy bằng lò củi truyền thống phải canh lửa ngày đêm vì khói bụi mà chất lượng thuốc không đồng đều, mẻ vàng mẻ nâu. Giờ qua học hỏi kỹ sư, lắp đặt hệ thống đốt hai ngăn tuần hoàn, dùng máy bơm nhiệt thông minh. Lá thuốc sấy ra vàng đều lại tiết kiệm nhiên liệu và bảo vệ môi trường. Mỗi lò sấy ra 7 tạ sản phẩm lá thuốc lá khô, vàng đẹp.

Sự táo bạo của anh Việt được tiếp sức bởi sự đồng hành của doanh nghiệp, Công ty TNHH sản xuất Thương mại và Dịch vụ Trần Minh (đơn vị đầu tư vào xã Cần Yên) hỗ trợ gói phân bón trị giá 70 triệu đồng theo hình thức trả chậm đã tạo nên những mô hình kinh tế tiền tỷ ngay nơi biên cương.

Tại xã Nam Tuấn - nơi được mệnh danh là "thủ phủ" thuốc lá của tỉnh với diện tích gần 2.000ha. Chúng tôi gặp anh Hoàng Văn Vĩnh, là hộ trồng nhiều nhất ở xóm Đông Giang 1 với 2ha. Vụ đông xuân năm 2024, anh đạt sản lượng hơn 10 tấn thuốc lá sấy khô. Với giá bán trung bình 65.000 đồng/kg, anh thu về hơn 650 triệu đồng. Cách làm của anh Vĩnh cũng rất độc đáo. Đất nhà không đủ, anh đi "mượn" ruộng của hàng xóm, đổi lại, sau khi thu hoạch thuốc lá xong, sẽ cày bừa, cấy lúa trả lại cho họ. Tư duy "hai bên cùng có lợi" này giúp anh mở rộng quy mô mà không tốn chi phí thuê đất.

Nhiều hộ dân đầu tư lò sấy bức nhiệt, giúp lá thuốc đảm bảo chất lượng, tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện với môi trường.

Đằng sau sự thành công của những nông dân, vai trò của doanh nghiệp rất quan trọng, điển hình là Chi nhánh Công ty TNHH MTV Viện Thuốc lá tại Cao Bằng. Ông Kiều Văn Tuyển, Phó Giám đốc Chi nhánh, khẳng định chắc nịch: Cho đến nay, chưa có cây trồng nào ở Cao Bằng thay thế được cây thuốc lá về giá trị kinh tế và khả năng giảm nghèo bền vững. Công ty không chỉ thu mua mà còn là trung tâm chuyển giao khoa học, kỹ thuật. Để lai tạo ra một giống cây thuốc lá mới như GL9, GL10, GL11 đang trồng đại trà hiện nay, chúng tôi mất 5 - 10 năm nghiên cứu và thí nghiệm trên đồng ruộng. Giống phải chịu được sâu bệnh, năng suất phải đạt tới 3 tấn/ha ở vùng thâm canh cao thì mới đưa cho dân trồng. Hiện nay, Chi nhánh đang liên kết với 2.000 hộ dân tại các xã: Hà Quảng, Trường Hà, Nam Tuấn, Lũng Nặm... trồng trên diện tích 1.092ha. Doanh nghiệp ứng trước giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Chỉ tính riêng hỗ trợ cải tạo lò sấy, phân bón, giống trả chậm, doanh nghiệp đã đầu tư hơn 15,6 tỷ đồng.

Đặc biệt, Dự án thuốc lá chất lượng cao đang được triển khai với 412 hộ tham gia trên 135ha là một bước tiến lớn. Nông dân tham gia dự án được hỗ trợ 6 triệu đồng/hộ để sửa lò sấy, được hỗ trợ 6.000 đồng/kg phân bón nếu tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật nghiệm thu qua 3 bước (vườn ươm, trồng, sấy). Công ty cử cán bộ kỹ thuật bám sát đồng ruộng, từ lúc làm đất đến khi đưa lá thuốc vào lò. Đổi lại, nông dân phải giữ chữ tín, không được bán sản phẩm ra ngoài. Sự kỷ luật này đã tạo ra vùng nguyên liệu ổn định, chất lượng cao, nên mỗi năm Công ty đã cung cấp 400 tấn nguyên liệu thuốc lá lá chất lượng cao cho các nhà máy thuốc lá Thăng Long, Sài Gòn... Chính nhờ sự đầu tư này, tổng giá trị sản xuất ngành thuốc lá toàn tỉnh đạt khoảng 1.000 tỷ đồng/năm, thu nhập trung bình 40 - 60 triệu đồng/hộ/vụ

Tuân thủ quy trình kỹ thuật trên từng luống đất

Sự chuyển mình của cây thuốc lá tỉnh không chỉ đến từ giống tốt, vốn mạnh, mà còn đến từ sự thay đổi trong tư duy canh tác của người nông dân. Họ hiểu rằng, muốn năng suất cao, muốn bán được giá, thì phải tuân thủ kỹ thuật.

Tại xóm Nà Sả, xã Hà Quảng, bà Hoàng Thị Kiều đang cẩn mẫn nhổ từng bầu giống để trồng hơn 1 vạn cây. Bà Kiều chia sẻ: Ngày trước tôi trồng 2 hàng cây trên một luống để được nhiều cây. Nhưng cây chen chúc nhau, thiếu ánh sáng, lá mỏng, sâu bệnh đầy rẫy. Thu hoạch về toàn loại 2, loại 3. Giờ tôi nghe cán bộ kỹ thuật, chỉ trồng hàng đơn. Cây nào cây nấy to khỏe, lá dày. Trồng 6.000m2 thôi mà thu 2,5 tấn, toàn hàng loại 1. Trừ chi phí tôi lãi 60 triệu đồng/vụ.

Cũng tại xóm Nà Sả, bà Hoàng Thị Thúy là một trong những hộ trồng thuốc lá khá sớm. Bí quyết của bà nằm ở khâu "nước". Bà Thúy chia sẻ kinh nghiệm: Cây thuốc lá lúc mới trồng cần chăm bẵm từng chút. Tôi tuân thủ tuyệt đối việc tưới nước giữ ẩm. Cứ 3 ngày tôi tưới một lần trong suốt 15 ngày đầu để cây bén rễ. Đất phải làm tơi xốp, bón lót phân chuồng hoai mục thì cây mới bốc nhanh được.

Cán bộ Chi nhánh Công ty TNHH một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng hướng dẫn người dân xuống giống thuốc lá đúng qui trình kỹ thuật.

Để hỗ trợ bà con, các cán bộ kỹ thuật Chi nhánh Viện Thuốc lá hướng dẫn cặn kẽ, vụ xuân này, mưa ẩm nhiều nhưng cũng dễ úng. Bà con phải chú ý khâu lên luống, đỉnh luống phải cao 20 - 30cm so với chân luống để thoát nước. Khoảng cách hốc phải đạt 55 - 60cm thì cây mới đủ không gian ăn nắng, ăn gió. Những kiến thức kỹ thuật đã trở thành "bí kíp" nằm lòng của bà con, từ người già đến lớp trẻ, ai cũng thuộc làu quy trình: "Luống cao, hàng đơn, phân cân đối, nước đủ đầy".

Vụ đông xuân năm nay, toàn tỉnh đặt mục tiêu trồng 6.400ha cây thuốc lá, sản lượng hơn 17.000 tấn đang dần hiện thực hóa từng ngày, từng giờ. Cây thuốc lá thực sự bén rễ sâu vào đời sống người dân, đã trở thành cây làm giàu trên vùng đất khó, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn của địa phương.

Hoàng Ngơi