Mỹ - Triều Tiên: Cánh cửa đối thoại đang mở lại?

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung lên tiếng cho rằng quyết tâm đối thoại của Tổng thống Mỹ Trump với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un đã tạo ra một “cơ hội thay đổi quý giá”, đồng thời cam kết Seoul sẽ đóng vai trò thúc đẩy để đưa đối thoại Mỹ - Triều trở lại. Theo Tổng thống Lee Jae Myung, đối thoại Mỹ - Triều có thể tạo khuôn khổ để bình thường hóa quan hệ giữa các bên liên quan, đồng thời góp phần thúc đẩy ổn định và hợp tác tại Đông Bắc Á.

Tuyên bố của nhà lãnh đạo Hàn Quốc được đưa ra trong bối cảnh khả năng nối lại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un đang được đặt ra, sau khi ông Trump tháng trước cho biết hai bên đang liên lạc và có thể gặp nhau vào cuối năm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un

Dù vậy, Bình Nhưỡng đến nay chưa xác nhận thông tin này. Bà Kim Yo Jong, em gái ông Kim Jong Un và là một quan chức cấp cao của Triều Tiên cho biết Bình Nhưỡng “hoàn toàn không biết” về kế hoạch đối thoại được đề cập.

Những tín hiệu thăm dò

Trước khi tuyên bố có thể gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên vào cuối năm, Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 8 đã chủ động điều chỉnh thu nhỏ quy mô các hoạt động huấn luyện quân sự thường niên giữa Mỹ và Hàn Quốc, một động thái được xem là thiện chí đối với Triều Tiên. Bình Nhưỡng từ lâu đã chỉ trích các cuộc tập trận của 2 đồng minh Mỹ - Hàn là hành động diễn tập chuẩn bị cho chiến tranh.

Tuy nhiên, phía Triều Tiên cho rằng động thái này chưa tạo ra thay đổi đủ lớn để trở thành một tín hiệu mới trong quan hệ song phương. Bình Nhưỡng cho biết chỉ những thay đổi đáng kể hơn mới có thể được xem là động thái thiện chí.

Theo ông Leif-Eric Easley, Giáo sư nghiên cứu quốc tế tại Đại học Nữ Ewha ở Seoul, phản ứng của Triều Tiên cho thấy nước này có thể đang chờ đợi thêm những tín hiệu cụ thể từ Washington trước khi quyết định về đối thoại.

Nhà nghiên cứu Choo Jae-woo, Giáo sư chính sách đối ngoại tại Đại học Kyung Hee cũng cho rằng Triều Tiên có thể sẽ đưa ra những yêu cầu và bảo đảm nhất định trước khi trở lại bàn đàm phán.

Những diễn biến này phần nào phản ánh khó khăn từng xuất hiện trong các cuộc tiếp xúc Mỹ - Triều Tiên trước đây. Cuộc gặp tại Hà Nội năm 2019 giữa ông Donald Trump và ông Kim Jong Un không đạt được thỏa thuận về vấn đề hạt nhân. Kể từ đó, đối thoại cấp cao giữa Washington và Bình Nhưỡng không được duy trì.

Bài toán chương trình nghị sự Mỹ - Triều

Một trong những câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là nếu cuộc gặp được tổ chức, hai bên sẽ đàm phán về vấn đề gì?

Trong các cuộc đàm phán trước đây, vấn đề phi hạt nhân hóa là nội dung trọng tâm. Mỹ từng yêu cầu Triều Tiên có những bước đi đáng kể liên quan đến chương trình hạt nhân, trong khi Bình Nhưỡng đề nghị các biện pháp tương ứng từ phía Washington. Sau nhiều năm không đạt được đột phá, lập trường của hai bên vẫn còn khoảng cách.

Tuy nhiên, có một điều đáng chú ý là Seoul gần đây không còn xem phi hạt nhân hóa là điều kiện tiên quyết để bắt đầu đối thoại với Bình Nhưỡng. Trong phát biểu ở Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung tái khẳng định cam kết theo đuổi “chung sống hòa bình” với Triều Tiên, nhấn mạnh chính quyền của ông sẽ thúc đẩy mô hình chung sống bao trùm, ổn định và có trách nhiệm, trên cơ sở tôn trọng hệ thống của Triều Tiên, xây dựng lòng tin liên Triều và thúc đẩy ổn định, hợp tác tại Đông Bắc Á.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục tôn trọng Triều Tiên trên trường quốc tế và tìm kiếm hợp tác ở bất cứ lĩnh vực nào có thể. Chúng tôi hy vọng sẽ xuất hiện những cơ hội để hai bên cùng hợp tác trong cộng đồng quốc tế, chẳng hạn về y tế công cộng, ứng phó thảm họa và khủng hoảng khí hậu”, nhà lãnh đạo Hàn Quốc nói. Cách tiếp cận này mở ra khả năng tập trung trước hết vào việc khôi phục liên lạc, giảm căng thẳng và xây dựng lòng tin, thay vì đặt toàn bộ tiến trình đối thoại vào một mục tiêu duy nhất.

Dù vậy, điều này không đồng nghĩa các vấn đề an ninh và hạt nhân sẽ biến mất khỏi chương trình nghị sự. Đây vẫn là những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc an ninh trên bán đảo Triều Tiên và là vấn đề khó có thể tránh khỏi trong bất kỳ tiến trình đàm phán dài hạn nào.

Có cơ hội, nhưng chưa chắc chắn

Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Kim Jong Un đã gặp nhau 3 lần trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.

Một số thông tin trên truyền thông cho rằng Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào tháng 11 có thể là một địa điểm để Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Kim Jong Un gặp nhau. Tuy nhiên khi chưa có thông tin chính thức, khả năng cuộc gặp diễn ra vẫn phụ thuộc vào quá trình tiếp xúc và chuẩn bị giữa hai bên trong thời gian tới.

Một yếu tố khác có thể tác động đến thời điểm diễn ra cuộc gặp là lịch chính trị tại Mỹ. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra ngày 3/11, khiến khoảng thời gian trước đó trở thành một mốc đáng chú ý đối với chính quyền Washington.

Với Triều Tiên, đối thoại trực tiếp với Mỹ có thể được xem là một kênh để thúc đẩy các vấn đề mà Bình Nhưỡng quan tâm. Trong tuyên bố gần đây, bà Kim Yo Jong vẫn đánh giá mối quan hệ giữa ông Trump và ông Kim Jong Un là “vẫn rất tốt đẹp”, cho thấy cánh cửa đối thoại chưa hoàn toàn khép lại.

Trong khi đó, Hàn Quốc ủng hộ khả năng nối lại tiếp xúc Mỹ - Triều Tiên, nhưng đồng thời nhấn mạnh nhu cầu phối hợp chặt chẽ giữa Seoul và Washington.

Nếu có thể được tổ chức, đây sẽ là lần tiếp xúc trực tiếp tiếp theo giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Triều Tiên kể từ năm 2019. Những tín hiệu ban đầu cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn có thể mở, song để biến khả năng đó thành một cuộc gặp thực chất, các bên sẽ cần thêm thời gian, sự chuẩn bị và những thỏa thuận về chương trình nghị sự.