Mỹ và châu Âu thống nhất 'trật tự cũ đã sụp đổ'

Thủ tướng Đức Friedrich Merz phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich. Ảnh: Reuters.

Các lãnh đạo châu Âu bước vào Hội nghị An ninh Munich với tâm thế sẵn sàng cho một kỳ họp căng thẳng. Thủ tướng Đức Friedrich Merz thẳng thắn nhận định trật tự thế giới cũ “không còn tồn tại”.

Trong bài phát biểu khai mạc hội nghị, ông Merz nhấn mạnh sự rạn nứt ngày càng gia tăng giữa Mỹ và châu Âu. Ông cũng cảnh báo tự do của châu Âu “không còn là điều hiển nhiên” đặt trong bối cảnh các cường quốc ngày càng phớt lờ luật lệ quốc tế.

Ông Merz lên án việc xung đột tiếp diễn tại Ukraine, kêu gọi châu Âu đầu tư tăng cường năng lực răn đe, đồng thời công khai chỉ trích chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump về các chính sách thuế quan, biến đổi khí hậu và các vấn đề văn hóa khác.

Những phát biểu của ông Merz có thể gây tranh cãi tại Washington. Nhưng nhận định của ông Merz rằng trật tự thế giới cũ đã kết thúc lại rất tương đồng với quan điểm của chính quyền Mỹ.

Ngày 12/2, ngay trước khi lên đường tới Munich dự hội nghị, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trước truyền thông: “Thế giới cũ đã thuộc về quá khứ, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên địa chính trị mới”.

Ông Rubio nói thêm: “Điều đó đòi hỏi tất cả chúng ta phải xem xét diện mạo của trật tự mới và vai trò của chúng ta. Tôi nghĩ châu Âu muốn có sự thẳng thắn. Họ muốn biết chúng ta đang đi đâu, muốn đi đến đâu và muốn cùng họ đi đến đâu”. Ông Rubio nhấn mạnh châu Âu vẫn rất quan trọng đối với Mỹ.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu trước báo giới trước khi lên máy bay tới Munich, ngày 13/2. Ảnh: Reuters.

Ngày 13/2, ngay sau phát biểu của ông Rubio, ông Merz lên tiếng: “Sự chia rẽ đã mở ra giữa châu Âu và Mỹ. Tuyên bố về vai trò lãnh đạo của Mỹ đang bị thách thức, và có thể đã bị đánh mất”. Đồng thời, ông Merz bày tỏ sự tiếc nuối đối với trật tự thế giới cũ vốn dựa trên luật lệ và thể chế.

Thậm chí, Thủ tướng Đức còn nhắc nhớ lại bài phát biểu gây tranh cãi của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại hội nghị năm ngoái. Trong bài phát biểu năm 2025, ông Vance từng chỉ trích các chính trị gia châu Âu, cho rằng họ hạn chế tự do ngôn luận và để mất kiểm soát trong vấn đề nhập cư.

Không quên chuyện cũ dù một năm đã trôi qua, ông Merz nhấn mạnh: “Cuộc chiến văn hóa của phong trào MAGA tại Mỹ không phải vấn đề của chúng tôi. Ở Đức, vấn đề tự do ngôn luận chấm dứt tại thời điểm lời nói đi ngược lại nhân phẩm con người và luật pháp cơ bản. Chúng tôi không tin vào thuế quan và chủ nghĩa bảo hộ, chúng tôi tin vào thương mại tự do”.

Ông Merz cũng nhấn mạnh: “Chúng tôi tuân thủ các thỏa thuận về khí hậu và gắn bó với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bởi tin rằng các thách thức toàn cầu chỉ có thể được giải quyết cùng nhau”.

Những phát biểu này được đưa ra sau khi chính quyền của ông Trump rút Mỹ khỏi Thỏa thuận khí hậu Paris và tổ chức WHO.

Ông Merz cũng cảnh báo Mỹ, đồng thời kêu gọi Mỹ hàn gắn quan hệ xuyên Đại Tây Dương: “Trong kỷ nguyên cạnh tranh giữa các cường quốc, ngay cả Mỹ cũng không đủ mạnh để hành động một mình. Các bạn thân mến, việc là một phần của NATO không chỉ là lợi thế cạnh tranh của châu Âu, mà còn là lợi thế của Mỹ”.

Bất chấp những khác biệt quan điểm, ông Merz và ông Rubio đã gặp nhau bên lề hội nghị trong ngày 13/2.

Theo CNN, Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết ông Rubio bày tỏ đánh giá cao sự ủng hộ của Đức dành cho Ukraine, bao gồm 76 tỷ USD viện trợ kể từ năm 2022. Khi bàn về vai trò của châu Âu trong NATO, ông Rubio cũng ghi nhận nỗ lực của Đức trong việc củng cố liên minh. Hai bên cũng đề cập tới nhiều vấn đề thách thức toàn cầu cấp bách khác.

An Hòa