Mỹ và Trung Quốc hợp tác về nghiên cứu AI chặt chẽ hơn nhiều người tưởng

NeurIPS (Neural Information Processing Systems) là một trong những hội nghị học thuật và công nghiệp hàng đầu thế giới về AI (trí tuệ nhân tạo), học máy và khoa học dữ liệu. Hội nghị này được tổ chức hằng năm ở thành phố San Diego (bang California, Mỹ) hoặc Mexico City (thủ đô Mexico), quy tụ các nhà nghiên cứu, kỹ sư và hãng công nghệ lớn để công bố những kết quả mới nhất về thuật toán, mô hình, phần cứng AI, cũng như các ứng dụng và tác động xã hội của AI. NeurIPS được xem là một trong những diễn đàn quan trọng nhất để định hình xu hướng nghiên cứu AI toàn cầu.

Codex là tác tử AI của OpenAI chuyên về lập trình và kỹ thuật phần mềm, được phát triển nhằm tự động hóa và hỗ trợ các công việc như viết mã, sửa lỗi, chạy kiểm thử, tái cấu trúc mã nguồn, phân tích toàn bộ dự án và đề xuất các yêu cầu hợp nhất mã.

Xét trên nhiều khía cạnh, Mỹ và Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực AI , với các công ty chạy đua để vượt trội hơn nhau về thuật toán, mô hình và chip chuyên dụng. Tuy vậy, hai siêu cường AI vẫn hợp tác với nhau ở mức độ đáng ngạc nhiên trong nghiên cứu tiên phong.

Phân tích của tạp chí WIRED (Mỹ) với hơn 5.000 công trình nghiên cứu AI được trình bày gần đây tại NeurIPS cho thấy có một mức độ hợp tác đáng kể giữa các tổ chức Mỹ và Trung Quốc.

Kết quả cho thấy 141 trong tổng số 5.290 bài báo (khoảng 3%) có sự hợp tác giữa các tác giả thuộc các tổ chức ở Mỹ và Trung Quốc. Sự hợp tác Mỹ - Trung cũng khá ổn định: Trong năm 2024, có 134 trên tổng số 4.497 bài báo có tác giả đến từ các tổ chức của cả hai nước này.

WIRED cũng xem xét cách các thuật toán và mô hình được phát triển ở một quốc gia (Mỹ hoặc Trung Quốc) được chia sẻ và điều chỉnh để sử dụng ở bên kia Thái Bình Dương. Kiến trúc transformer, do nhóm nghiên cứu tại Google (Mỹ) phát triển và hiện được sử dụng rộng rãi trong toàn ngành, xuất hiện trong 292 bài báo có tác giả từ các tổ chức Trung Quốc. Dòng mô hình Llama của Meta Platforms (Mỹ) là yếu tố quan trọng trong nghiên cứu được trình bày ở 106 bài báo này.

Trong khi đó, mô hình ngôn ngữ lớn Qwen của gã khổng lồ công nghệ Alibaba (Trung Quốc) xuất hiện ở 63 bài báo có tác giả thuộc các tổ chức ở Mỹ.

Đằng sau cuộc đua AI, nhiều tổ chức Mỹ và Trung Quốc vẫn âm thầm hợp tác về nghiên cứu tiên phong - Ảnh: MTG

Jeffrey Ding, trợ lý giáo sư tại Đại học George Washington (Mỹ) chuyên theo dõi bối cảnh AI của Trung Quốc, cho biết ông không ngạc nhiên trước mức độ hợp tác này. “Dù các nhà hoạch định chính sách ở hai nước có thích hay không, hệ sinh thái AI của Mỹ và Trung Quốc đã gắn kết chặt chẽ với nhau và cả hai đều hưởng lợi từ điều này”, Jeffrey Ding nhận định.

Phân tích trên chắc chắn chưa phản ánh đầy đủ mức độ mà Mỹ - Trung Quốc thực sự chia sẻ ý tưởng và nhân lực hoặc chất xám. Nhiều nhà nghiên cứu sinh ra ở Trung Quốc học tập tại Mỹ, xây dựng các mối quan hệ với đồng nghiệp có thể kéo dài suốt sự nghiệp.

“Bản thân NeurIPS là ví dụ về hợp tác quốc tế và là minh chứng cho tầm quan trọng của điều đó trong lĩnh vực AI. Sự hợp tác giữa sinh viên và người hướng dẫn thường tiếp tục rất lâu sau khi sinh viên rời trường. Những dấu hiệu cho thấy sự hợp tác trong toàn ngành có thể được thấy ở nhiều nơi, chẳng hạn trong các mạng lưới nghề nghiệp và qua các mối quan hệ với cộng sự cũ”, Katherine Gorman, người phát ngôn của NeurIPS, cho biết.

Trong bối cảnh các chính trị gia Mỹ và lãnh đạo công nghệ viện dẫn nỗi lo về sự trỗi dậy của Trung Quốc để biện minh cho việc nới lỏng quy định và thúc đẩy các khoản đầu tư khổng lồ, phân tích của WIRED là một lời nhắc nhở hữu ích rằng hai siêu cường AI vẫn còn rất nhiều lợi ích khi làm việc cùng nhau.

“Thế kỷ Trung Quốc”

Trong bài viết gần đây, WIRED lập luận rằng thế giới đã bước vào cái mà tạp chí nổi tiếng này gọi là “thế kỷ Trung Quốc”, không phải bằng một sự kiện mang tính biểu tượng, mà thông qua hàng loạt thay đổi âm thầm nhưng có tính hệ thống trong đời sống hàng ngày, công nghệ, năng lượng, sản xuất và văn hóa toàn cầu.

WIRED chỉ ra rằng Trung Quốc đang dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực then chốt như robot hình người, pin và xe điện, năng lượng tái tạo, sản xuất tốc độ cao, xây dựng siêu nhanh, hạ tầng đường sắt cao tốc. Trung Quốc không chỉ là nơi sản xuất giá rẻ, mà đã chuyển sang vai trò kiểm soát kiến trúc công nghệ và chuỗi giá trị, đặc biệt trong pin, năng lượng mặt trời và hệ sinh thái công nghiệp.

Bài cũng mô tả ảnh hưởng văn hóa và xã hội ngày càng rõ nét của Trung Quốc, từ nền tảng số, phim hoạt hình bom tấn nội địa, đồ chơi sưu tầm như Labubu, xu hướng thời trang nhanh, đến các mối quan hệ với AI đồng hành. Nhiều sản phẩm và trào lưu toàn cầu hiện nay có nguồn gốc từ Trung Quốc, dù người tiêu dùng phương Tây có thể không nhận ra.

Ngoài ra, bài viết nhấn mạnh mô hình phát triển đặc thù của Trung Quốc, nơi tốc độ, quy mô, mật độ công nghiệp và thử nghiệm ngoài đời thực trở thành lợi thế đổi mới. Nhà máy vừa là nơi sản xuất vừa là phòng nghiên cứu và phát triển, thành phố là bãi thử nghiệm và chính sách được tích hợp trực tiếp vào thiết kế hệ thống.

Thông điệp cốt lõi của WIRED: “Thế kỷ Trung Quốc” không phải là một dự báo tương lai, mà đã và đang diễn ra trong hiện tại, thể hiện qua những thứ rất đời thường như pin, sữa, robot, tàu cao tốc, điện mặt trời, AI và chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù muốn hay không, nhiều người trên thế giới đã và đang sống trong một trật tự công nghệ - công nghiệp ngày càng mang dấu ấn Trung Quốc.

Sơn Vân