Năm Ngọ ngắm nhìn những chú ngựa mang triết lý của đạo học

Giữa không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi những mái ngói rêu phong và hàng cổ thụ đã quen với bước chân sĩ tử suốt nghìn năm, triển lãm ảnh về ngựa hiện ra như một lát cắt đặc biệt của ký ức. Ánh sáng đổ nghiêng trên sân gạch cũ, những khung hình treo lặng lẽ, và đâu đó, người xem có cảm giác tiếng vó ngựa đang khẽ khàng gõ nhịp vào thời gian.

Cả chuỗi tranh triển lãm là câu chuyện về những chú ngựa mang hơi thở của đạo học. Đó là bài học của lòng yêu nước ngay từ những ngày còn thơ bé khi nghe bà, nghe mẹ kể chuyện về ngựa Thánh Gióng. Thân ngựa vươn cao, bờm tung gió, dáng bay cao giữa bầu trời. Bức ảnh không chỉ kể một truyền thuyết, mà đánh thức niềm kiêu hãnh rất sâu trong tâm thức dân tộc: từ ruộng đồng, từ tre làng, con người có thể lớn lên, cưỡi ngựa ra trận, rồi hóa thành bất tử. Vó ngựa khi ấy là niềm tự hào và một lòng yêu nước nồng nàn.

Những chiến mã bước ra từ truyền thuyết, mang hơi thở của lòng yêu nước, tạc vào lịch sử dân tộc những chiến công oanh liệt. Ảnh: Diệu Linh

Đi sâu hơn, gam màu trầm lại. Những chiến mã thồ hàng, băng rừng, vượt dốc, lặng lẽ đi qua khói lửa. Không phi nước đại, chỉ từng bước chậm mà chắc. Những “xích thố” của đời thực mang trên lưng gạo muối, thương binh, và cả niềm tin ngày trở về. Sức mạnh của chúng không nằm ở tốc độ, mà ở sự bền bỉ như chính phẩm chất của con người Việt Nam.

Trong đạo học phương Đông, ngựa là ẩn dụ cho ý niệm luôn muốn lao đi. Muốn an nhiên, phải học cách giữ dây cương của chính mình. Nhìn con ngựa tĩnh lặng, người ta hiểu: đôi khi dừng lại cũng là một cách tiến xa.

Hình tượng ngựa vừa gắn liền với những chiến mã xông pha trận mạc, vừa gắn liền với hình ảnh ngựa Vinh quy bái tổ. Ảnh: Diệu Linh

Ngày nay, ngựa biểu trưng cho sự tự do nội tâm, bản lĩnh cá nhân và cái tôi phóng khoáng. Ảnh: Diệu LInh

Ngựa trong đạo học không phi nước đại mà tâm vững - trí mở - bước đi mạnh mẽ. Ảnh: Diệu Linh

Ngựa gắn chặt với khát vọng đạo học, với hành trình tu thân và lập thân của con người. Ảnh: Diệu Linh

Hình tượng ngựa cũng thể hiện sự kỷ luật, trong đạo học là sự kiên trì, phấn đấu. Ảnh: Diệu Linh

Khi rời khỏi sân Văn Miếu, chiều buông rất nhẹ trên những tán cây già, tiếng vó ngựa vẫn vang vọng trong lòng mỗi du khách. Tiếng vó ấy vọng về từ truyền thuyết Thánh Gióng bay lên trời xanh, từ những con đường kháng chiến đỏ bụi đất, từ mái thiền môn tĩnh lặng trong sương sớm và từ sân Văn Miếu, nơi bao thế hệ sĩ tử từng gửi gắm giấc mơ khoa bảng. Một linh vật mà mang theo cả chiều dài văn hóa dân tộc, đi qua chiến trận, đi qua đạo học, đi qua những khát vọng đổi đời của con người.

Ngựa dạy ta biết đứng lên khi Tổ quốc gọi, dạy ta bền bỉ trước dốc dài năm tháng, dạy ta giữ lòng tự chủ giữa bộn bề và dạy ta không ngừng tiến về phía trước. Bởi thế, năm Ngọ chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của linh vật, mà là câu chuyện của chính chúng ta, của hành trình đi qua lịch sử rồi trở về với mình. Giữa nhịp sống hôm nay, ta chợt hiểu mỗi người cũng đang dắt theo một con ngựa trong tâm, và đi nhanh hay chậm, phi nước đại hay thong dong, tất cả rốt cuộc nằm ở cách ta nắm lấy dây cương.

Diệu Linh