Nâng cao năng lực điều tra, truy vết và thu hồi tài sản mã hóa trong các vụ án hình sự

Ngày 13/11, Bộ Công an tổ chức Hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng điều tra, thu thập tài liệu, chứng cứ, phân tích dữ liệu Blockchain, truy vết và thu hồi tài sản, tiền mã hóa trong vụ án hình sự. Trung tướng Trần Minh Tiến, Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Phó Thủ trưởng Thường trực Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an chủ trì và phát biểu khai mạc hội nghị.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham gia của hơn 27 nghìn đại biểu là cán bộ, lãnh đạo, Điều tra viên, Trinh sát viên, cán bộ Công an các đơn vị, địa phương từ cấp bộ đến cấp xã. Tham dự hội nghị còn có đại diện Tổ chức Interpol, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các chuyên gia, đại diện tổ chức, doanh nghiệp trong nước và quốc tế đến từ Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Thụy Sỹ, Singapore.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Trung tướng Trần Minh Tiến nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, không gian mạng đã trở thành một không gian chiến lược mới, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và hoạt động giao dịch tài sản mã hóa mang lại nhiều lợi ích, tiềm năng, song cũng tiềm ẩn nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội, che giấu nguồn gốc và tẩu tán tài sản.

Thời gian qua, tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, đánh bạc, tổ chức đánh bạc và rửa tiền xuyên quốc gia diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Sự phát triển của tài sản ảo, tiền mã hóa như Bitcoin, USDT, Monero, cùng sự xuất hiện của các sàn giao dịch phi tập trung (DEX), dịch vụ trộn tiền (Coin Mixers) và kỹ thuật chuỗi chéo (Cross-chain) đã tạo điều kiện để các đối tượng che giấu dòng tiền phạm pháp.

Tiền có được từ hành vi lừa đảo, tham nhũng, đánh bạc trực tuyến có thể được chuyển đổi thành tiền mã hóa và dịch chuyển qua biên giới trong thời gian rất ngắn, vượt qua sự kiểm soát của hệ thống tài chính truyền thống. Thực trạng này không chỉ gây thiệt hại lớn về tài sản của người dân, doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến an ninh tài chính, tiền tệ quốc gia và tình hình an ninh, trật tự; đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực phát hiện, xác minh, điều tra, phân tích và truy vết các giao dịch tài sản mã hóa; nâng cao hiệu quả thu thập tài liệu, chứng cứ điện tử, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình điều tra, xử lý các vụ án và thu hồi tài sản.

Trung tướng Trần Minh Tiến, Chánh Văn phòng Bộ Công an, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an chủ trì và phát biểu khai mạc hội nghị.

Trung tướng Trần Minh Tiến đề nghị lực lượng điều tra và các lực lượng liên quan của Công an nhân dân tập trung đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, đánh bạc và rửa tiền. Cụ thể, chủ động nắm tình hình, phát hiện và đấu tranh với các loại tội phạm lợi dụng công nghệ Blockchain và tài sản mã hóa để thực hiện hành vi phạm tội. Trong đó, tập trung nhận diện các phương thức, thủ đoạn; kịp thời phát hiện các đối tượng, tổ chức, mạng lưới trung gian tham gia hỗ trợ hoạt động phạm tội.

Các đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu Bộ Công an.

Trong quá trình giải quyết các vụ án, vụ việc có liên quan đến tài sản mã hóa, cần khẩn trương xác định địa chỉ ví, tài khoản giao dịch, sàn giao dịch và các nền tảng có liên quan; làm rõ nguồn gốc, quá trình hình thành, dịch chuyển tài sản, các giao dịch trung gian và điểm đến cuối cùng của dòng tiền. Đặc biệt, phải xác minh, làm rõ chủ thể tạo lập, quản lý, sử dụng và thực tế kiểm soát tài sản; chú trọng truy vết các giao dịch qua nhiều địa chỉ ví, nhiều mạng lưới Blockchain khác nhau, dịch vụ trộn tiền và các nền tảng xuyên biên giới, không để bị động trước những phương thức, thủ đoạn che giấu, xáo trộn dòng tiền ngày càng tinh vi.

Bảo đảm việc thu thập, bảo quản, đánh giá và sử dụng tài liệu, chứng cứ đúng quy định của pháp luật. Quá trình thu thập phải bảo đảm tính khách quan, toàn vẹn, xác thực và khả năng kiểm tra, đối chiếu để làm rõ hành vi phạm tội, vai trò của từng đối tượng và nguồn gốc tài sản. Không mặc nhiên coi kết quả phân tích dữ liệu Blockchain là căn cứ duy nhất để xác định danh tính chủ thể hoặc quyền kiểm soát tài sản; phải kết hợp với các tài liệu, chứng cứ và kết quả xác minh khác để kiểm chứng, làm rõ.

Đặc biệt coi trọng công tác truy tìm, ngăn chặn tẩu tán và thu hồi tài sản. “Phải xác định đây là nhiệm vụ cần triển khai khẩn trương, song song với quá trình điều tra. Đối với tài sản được chuyển dịch, lưu giữ trên các nền tảng xuyên biên giới, cần chủ động xác định cơ chế, đầu mối và phương thức phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật, tổ chức cung cấp dịch vụ ở nước ngoài để kịp thời thực hiện các yêu cầu phong tỏa, thu giữ và thu hồi tài sản theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan”, Trung tướng Trần Minh Tiến nhấn mạnh và đề nghị cần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, đơn vị trong và ngoài Công an nhân dân, giữa Cơ quan điều tra với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và các tổ chức có liên quan; thiết lập các đầu mối phối hợp, kịp thời thực hiện yêu cầu cung cấp, bảo toàn dữ liệu và hỗ trợ truy tìm tài sản. Đối với các vụ án có yếu tố nước ngoài, cần chủ động triển khai các cơ chế hợp tác quốc tế, tương trợ tư pháp hình sự và phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật nước ngoài để phục vụ công tác điều tra, xử lý tội phạm và thu hồi tài sản.

Được biết, hội nghị đã tập huấn 7 nhóm nội dung, chuyên đề với nhiều vấn đề mới, chuyên sâu. Theo đó, các báo cáo viên, chuyên gia trong nước và quốc tế đã chia sẻ kinh nghiệm, phương thức phối hợp với các sàn giao dịch, nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo và cơ quan thực thi pháp luật trong xử lý các vụ việc xuyên biên giới, nhất là việc bảo toàn dữ liệu, phong tỏa, thu giữ và thu hồi tài sản.