Nâng chất quản trị để mở khóa dòng vốn dài hạn

Khi cuộc chơi huy động vốn ngày càng khắt khe, báo cáo tài chính thôi là chưa đủ để giữ chân nhà đầu tư. Chất lượng quản trị công ty và xếp hạng tín nhiệm đang trở thành thước đo niềm tin cho nguồn vốn dài hạn.

Nhu cầu vốn phục vụ đầu tư phát triển của Việt Nam trong 5 năm tới dự kiến cao gấp 5 lần tổng mức thực hiện của giai đoạn liền trước, tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống cung ứng vốn.

Trong khi tín dụng ngân hàng vẫn phải gồng gánh phần lớn nhu cầu này giữa yêu cầu kiểm soát lạm phát, còn thị trường cổ phiếu niêm yết chưa đủ độ sâu để đáp ứng toàn bộ nguồn lực dài hạn, thì vốn nợ, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp được dự báo sẽ giữ vai trò định hình thị trường.

Theo ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD), các quỹ trái phiếu hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hệ thống các quỹ đầu tư toàn cầu.

Dù cánh cửa đón dòng vốn quốc tế đã rộng mở hơn sau khi chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, tại buổi gặp gỡ báo chí ngày 18/11 ở trụ sở Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), ông Long lưu ý việc nâng hạng không tự động mang vốn về cho mọi doanh nghiệp.

Để tiếp cận nguồn lực này, từng doanh nghiệp niêm yết phải tự chứng minh được chất lượng nội tại.

Ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc Viện thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD)

Ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc Viện thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD)

Báo cáo tài chính chỉ là tấm gương chiếu hậu

Dưới góc nhìn của bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch VIOD, khi thẩm định một doanh nghiệp, các quỹ đầu tư chuyên nghiệp không chỉ dừng lại ở các chỉ số lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng hay tỷ suất sinh lời trên vốn (ROE).

"Thông tin trên báo cáo tài chính là dữ liệu của quá khứ", bà Thanh chỉ rõ. Câu hỏi lớn hơn mà nhà đầu tư đặt ra là doanh nghiệp sẽ chứng minh năng lực huy động, sử dụng vốn hiệu quả và khả năng trả nợ trong tương lai bằng cách nào.

Đây là điểm giao thoa giữa xếp hạng tín nhiệm và quản trị công ty. Xếp hạng tín nhiệm cung cấp cho bên cấp vốn một thước đo độc lập về sức khỏe tài chính và mức độ rủi ro tức góc nhìn đánh giá "từ ngoài vào". Ngược lại, quản trị công ty với các trụ cột minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản trị rủi ro là sự kiểm chứng "từ trong ra". Hai chiều đánh giá này gặp nhau ở một điểm cốt lõi là niềm tin của thị trường.

Dù khẳng định quản trị tốt không phải "chiếc đũa thần" lập tức mang lại nguồn vốn giá rẻ hay mức xếp hạng cao, Chủ tịch VIOD nhấn mạnh đây là nền tảng bắt buộc để doanh nghiệp kiểm soát rủi ro.

Đặc biệt, trong bối cảnh Nghị định 245 siết chặt quy định bắt buộc về xếp hạng tín nhiệm khi phát hành trái phiếu, trách nhiệm giải trình của hội đồng quản trị (HĐQT) không còn bó hẹp với cổ đông mà đã mở rộng sang trái chủ và các định chế cấp vốn.

Doanh nghiệp nên chủ động xếp hạng tín nhiệm như một cam kết minh bạch thay vì chỉ làm để đối phó với quy định.

Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch VIOD

Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch VIOD

Từ phía bên cấp vốn, bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), xác nhận chất lượng quản trị là điều kiện tiên quyết khi ngân hàng thẩm định tín dụng.

Một doanh nghiệp có thể báo lãi lớn trong ngắn hạn, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ dài hạn nếu nền tảng quản trị lỏng lẻo. Các biện pháp thay đổi nhân sự hay điều chỉnh chiến lược sẽ không thể triệt tiêu rủi ro nếu những "lỗ hổng" cốt lõi trong quản trị không được vá lại.

Khoảng cách lớn trên đường đua chuẩn mực ASEAN

Thực trạng quản trị của doanh nghiệp Việt nhìn qua Thẻ điểm Quản trị công ty ASEAN (ACGS) — sáng kiến của Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN (ACMF) từ năm 2011 vẫn cho thấy nhiều khoảng trống.

Qua 9 kỳ đánh giá, Việt Nam giữ thứ hạng thấp trong 8 kỳ với điểm bình quân luôn nằm dưới mức trung bình khu vực.

Theo ông Phan Lê Thành Long, một rào cản lớn trước đây là yêu cầu bắt buộc công bố thông tin bằng tiếng Anh của ACGS. Ở kỳ đánh giá năm 2024, Việt Nam chỉ có 69 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia, phần nhiều là doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ có thực hành quản trị hạn chế nên kéo mặt bằng chung đi xuống.

Nhờ lộ trình bắt buộc công bố thông tin bằng tiếng Anh theo Thông tư 68, số doanh nghiệp đủ điều kiện trong kỳ năm 2026 đã tăng lên 120–125 đơn vị, với 100 doanh nghiệp được đưa vào đánh giá.

Tuy vậy, sự phân hóa diễn ra rất gay gắt: nhóm 20 doanh nghiệp dẫn đầu (ACGS20) đạt bình quân 81,1 điểm (vượt xa mức trung bình 65 điểm của ASEAN), nhưng 80 doanh nghiệp còn lại chỉ đạt vỏn vẹn 56,4 điểm, kéo điểm bình quân chung của cả 100 đại diện Việt Nam xuống mức khoảng 61,3 điểm.

Trên thang điểm tối đa 130 của ACGS, để lọt vào danh sách Hạng tài sản đáng đầu tư ASEAN (ASEAN Asset Class), doanh nghiệp phải đạt tối thiểu 97,5 điểm (tương đương 75% tổng điểm). Dự kiến năm nay, Việt Nam mới chỉ có khoảng 3 đại diện đủ sức góp mặt.

Nghịch lý là nhiều doanh nghiệp Việt mất điểm không phải vì thiếu năng lực thực thi, mà do thói quen chỉ làm đúng mức sàn của luật trong nước.

Khi VIOD trực tiếp tư vấn cho nhóm ACGS20, không ít doanh nghiệp nhận ra họ có thể đáp ứng tốt các chuẩn mực khu vực nhưng trước đó chưa nắm rõ yêu cầu.

Đơn cử, luật Việt Nam quy định công bố tài liệu họp đại hội đồng cổ đông trước 21 ngày, trong khi ACGS yêu cầu 28 ngày. Chính sự chênh lệch vài ngày này khiến doanh nghiệp tự đánh mất điểm một cách đáng tiếc.

Khoảng cách cũng thể hiện rõ giữa bộ tiêu chí chấm điểm trong nước. Chẳng hạn, bộ 100 tiêu chí của HoSE thiên về tuân thủ pháp luật trong khi 260 tiêu chí của ACGS vốn đặt trọng tâm vào phát triển bền vững (ESG) và thông lệ quản trị tiên tiến.

Hiện nay, khối ngân hàng đang là nhóm bứt tốc nhanh nhất ở mảng này do chịu sức ép trực tiếp khi huy động vốn qua trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi, nơi các tổ chức xếp hạng như S&P, Fitch Ratings hay Moody’s đều tích hợp chặt chẽ tiêu chí quản trị và ESG vào khung chấm điểm.

Chuyển dịch tư duy ở thượng tầng HĐQT

Nhìn lại hành trình hơn một thập kỷ triển khai ACGS, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban pháp chế đối ngoại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, chỉ ra hai điểm nghẽn cốt lõi cần tháo gỡ: khắc phục tình trạng doanh nghiệp làm tốt nhưng không công khai đầy đủ để tổ chức quốc tế ghi nhận, và chuyển dịch từ tâm thế "tuân thủ luật" sang "thực hành theo thông lệ tốt".

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban phát triển đối ngoại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban phát triển đối ngoại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Để thu hẹp độ vênh này, tháng 2/2026, UBCKNN phối hợp cùng Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) đã ban hành Bộ nguyên tắc Quản trị công ty Việt Nam 2026 (VNCG Code 2026) với mức độ tương đồng lên tới 80% so với chuẩn ACGS, song hành với chương trình đánh giá VNCG50 nhằm dẫn dắt doanh nghiệp tiệm cận chuẩn mực khu vực.

Bài học từ Malaysia cho thấy khả năng bứt phá hoàn toàn nằm trong tầm tay. Cách đây 5 năm, quốc gia này chỉ đứng thứ 4 hoặc thứ 5 khu vực về quản trị công ty, không cách biệt quá xa Việt Nam. Hiện tại, Malaysia đã vươn lên vị trí thứ hai ASEAN, thậm chí sở hữu số lượng doanh nghiệp lọt nhóm ASEAN Asset Class vượt qua cả Singapore.

Tại Việt Nam, chuyển biến tích cực cũng đã bắt đầu từ thượng tầng quản trị khi ngày càng nhiều doanh nghiệp niêm yết và sắp lên sàn chủ động cử thành viên HĐQT tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu.

Vị trí thành viên HĐQT đang dần thoát khỏi tư duy "chiếc ghế quyền lực" do cổ đông bầu ra để trở thành một nghề quản trị chuyên nghiệp đúng nghĩa. Khi những thay đổi thực chất bắt đầu từ hội đồng quản trị, doanh nghiệp Việt mới có thể biến vị thế thị trường mới nổi thành dòng vốn dài hạn với chi phí cạnh tranh.

Nhật Hạ

Nguồn Nhà Quản Trị: https://theleader.vn/nang-chat-quan-tri-de-mo-khoa-dong-von-dai-han-d48621.html