Nắng, gió kết tinh hạt muối trắng ngần

Làm muối trải bạt ở xã Tân Thành

Bám nghề, chuyển đổi muối sạch

Cuối mùa nam, gió thổi ràn rạt trên cánh đồng muối thôn Vĩnh Hải, xã Vĩnh Hảo. Sau những ngày thấp thỏm theo dõi thời tiết, diêm dân tranh thủ thu hoạch những mẻ muối cuối vụ. Trên những ô ruộng trắng lóa dưới nắng, muối được thu hoạch đợt cuối rồi nghỉ chuẩn bị cho một mùa mới.

“Gió bắt đầu chuyển bấc từ khoảng giữa tháng 8 âm lịch diêm dân nghỉ làm, đến sau ngày 23/10, sẽ bắt đầu lại vụ muối mới và kéo dài đến tháng 4 năm sau. Với người làm muối, thời tiết gần như quyết định tất cả. Ngoài nắng, gió cũng góp phần vào thành công của kết tinh muối đến 50%”, anh Võ Thanh Hải, diêm dân có 17 năm gắn bó với nghề nói.

Từ Phú Yên đến Vĩnh Hảo lập nghiệp, anh Hải chọn nghề muối để gắn bó. Với 2 ha ruộng, ban đầu anh làm muối trên nền đất như nhiều hộ dân trong vùng, rồi từng bước chuyển sang trải bạt. Theo anh Hải, ở Vĩnh Hảo đặc trưng nắng nóng, ít mưa, nhiều gió là điều kiện thuận lợi để hạt muối kết tinh. Năm nay, vụ nam nắng nóng, ít mưa trái mùa nên thời gian sản xuất được kéo dài, sản lượng cũng khá hơn năm trước.

Nhưng để làm ra hạt muối không chỉ trông vào trời. Ruộng phải được chọn ở nơi phù hợp, xử lý nền ngay từ đầu, tạo ô kết tinh, mương thoát nước và hạn chế nước mặn thấm ra ảnh hưởng khu vực xung quanh. Từ ngày chuyển sang muối trải bạt, anh Hải nhận thấy năng suất và chất lượng đều cải thiện. Muối kết tinh trên bạt sạch hơn, trắng hơn, hạn chế tạp chất, năng suất từ khoảng 6 tấn tăng lên 10 tấn/sào muối kết tinh.

Anh Võ Thanh Hải chang ruộng muối cuối vụ Nam chờ kết tinh

Kinh nghiệm ấy được anh đúc rút qua từng mùa vụ. “Làm miết, mỗi năm thấy chỗ nào chưa vừa ý thì mình thay đổi. Làm muối trải bạt, quan trọng nhất là xử lý mặt bằng phải thật chuẩn. Bạt phải trải thẳng như tờ giấy, không được nhăn. Chỗ nào nhăn thì khi cào, muối sẽ còn sót lại, vừa mất muối vừa ảnh hưởng đến mẻ sau”, anh Hải chia sẻ kinh nghiệm sau nhiều năm làm nghề.

Giá muối hai năm gần đây tương đối ổn định, ở mức trên 1.200 đồng/kg, giúp diêm dân có lãi và thêm động lực đầu tư. Do chi phí đầu tư ban đầu cho bạt khá lớn, anh Hải chuyển đổi từng phần, đến nay đã phủ bạt toàn bộ diện tích. Không chỉ thay đổi cách làm, anh còn tìm cách giảm sức người. Lao động thuê ngày càng khó, gia đình anh bước đầu đưa máy móc vào sản xuất. Anh xây bờ ruộng rộng để xe có thể chở muối đã cào, thay cho cách đẩy từng xe rùa như trước.

Cán bộ nông nghiệp xã Vĩnh Hảo thăm mô hình muối trải bạt của diêm dân

Với ông Đặng Văn Kỳ có hơn 20 năm làm muối chia sẻ, cái nghề này gần như không có giờ giấc. Ban ngày phơi nước, kết tinh; đêm xuống, nếu trời đổ mưa, cũng phải lọ mọ thức dậy xử lý ruộng, giữ mẻ muối. Những năm gần đây, nhiều hộ dân ở Vĩnh Hảo đã chuyển sang sản xuất muối trải bạt, kết tinh trên nền bạt HDPE. Cách làm mới giúp tăng năng suất, rút ngắn thời gian kết tinh, đồng thời tạo ra hạt muối sạch, trắng đẹp hơn.

Nghề muối chuyển mình tạo sinh kế bền vững

Cánh đồng muối Vĩnh Hảo là một trong những vùng muối truyền thống lâu đời ở khu vực Nam Trung Bộ. Nhờ nằm trong vùng biển nước trồi, khí hậu nắng nóng, khô hạn và nguồn nước biển có độ mặn cao, nơi đây có điều kiện thuận lợi để sản xuất muối. Nhiều năm qua, muối Vĩnh Hảo nổi tiếng về sản lượng, cung cấp nguyên liệu cho chế biến hải sản tại các khu vực phía Nam và xuất khẩu.

Theo ông Trần Ngọc Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hảo, địa phương có 8 hộ sản xuất muối, với diện tích 20,6 ha ở xóm 8, thôn Vĩnh Hải. Năng suất bình quân đạt 250 - 300 tấn/ha/năm, muối thô được bán cho các thương lái trong và ngoài tỉnh như Phan Rang, TP Hồ Chí Minh, các tỉnh miền Tây. Giá bán dao động từ 900 - 1.600 đồng/kg tùy theo thời điểm. Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Muối Vĩnh Hảo sản xuất muối công nghiệp khoảng 430 ha.

Hạt muối sạch sản xuất trên nền bạt HDPE

Tại xã Tân Thành, nghề muối cũng đang chuyển mình, toàn xã có 300 hộ làm muối với diện tích gần 80 ha, trong đó 25 ha đã áp dụng mô hình trải bạt. Hợp tác xã Muối Thanh Phong là một trong những đơn vị tiêu biểu, với 151 thành viên, chia thành 10 tổ sản xuất 22 ha muối. Nhờ đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng kỹ thuật và liên kết tiêu thụ, những hạt muối từ cánh đồng ngày càng nâng cao hiệu quả nghề muối.

Từ cánh đồng muối thôn Vĩnh Hải, xã Vĩnh Hảo đến thôn Thanh Phong, xã Tân Thành, những hạt muối trắng theo thương lái đến các cơ sở chế biến. Cùng với nghề cá và nghề làm nước mắm, đã hình thành nên chuỗi sinh kế đặc trưng góp phần tạo việc làm và ổn định đời sống của cư dân vùng biển Lâm Đồng.

Thu hoạch muối ở Tân Thành

Giữa miền đất quanh năm nắng gió, diêm dân vẫn lặng lẽ giữ nghề với cách làm hiện đại hơn. Những tấm bạt, máy móc và kinh nghiệm được tích lũy qua từng mùa vụ đang giúp nghề muối truyền thống thích ứng tốt hơn với thị trường và phát triển bền vững.