Nga, Mỹ và Ukraine tiến hành cuộc đàm phán ba bên đầu tiên

Tổng thống Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Sheikh Mohamed bin Zayed al-Nahyan (giữa) trong cuộc gặp đại diện phái đoàn Mỹ, Nga và Ukraine tham dự cuộc đàm phán ba bên, tại Abu Dhabi, ngày 23-1. Ảnh: Reuters

Khuôn khổ mới, kỳ vọng thận trọng

Ngày 23, 24-1, các phái đoàn của Mỹ, Nga và Ukraine đã tiến hành cuộc đàm phán ba bên đầu tiên tại thủ đô Abu Dhabi của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đánh dấu nỗ lực ngoại giao mới do Washington dẫn dắt nhằm tìm kiếm lối thoát cho cuộc xung đột kéo dài gần ba năm. Theo truyền thông Ukraine và UAE, các cuộc thảo luận diễn ra trong "bầu không khí mang tính xây dựng và tích cực", với sự tham gia trực tiếp của đại diện Kiev và Moskcow trong một khuôn khổ hòa bình do Mỹ đề xuất. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết trọng tâm chính của đàm phán là "những tham số tiềm năng để kết thúc chiến tranh", đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của Mỹ trong giám sát và bảo đảm an ninh cho bất kỳ thỏa thuận nào đạt được.

Cuộc gặp tại Abu Dhabi diễn ra sau một ngày ngoại giao dày đặc hôm 22-1, khi Tổng thống Zelensky gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, trong khi các đặc phái viên Mỹ tiến hành các cuộc trao đổi riêng với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow. Phái đoàn Ukraine gồm các quan chức an ninh cấp cao như Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Rustem Umerov và người đứng đầu Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov. Phía Nga cử các đại diện cấp cao của Bộ Quốc phòng, do Đô đốc Igor Kostyukov - Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quân sự (GRU) - dẫn đầu. Mỹ tham gia với các đặc phái viên của Tổng thống Trump, trong đó có ông Steve Witkoff. Các cuộc đàm phán được tổ chức theo nhiều định dạng linh hoạt, bao gồm họp chung ba bên, các cuộc tiếp xúc song phương và thảo luận theo nhóm công tác về an ninh và kinh tế. Các bên thống nhất sẽ tiếp tục vòng đàm phán tiếp theo tại Abu Dhabi vào ngày 1-2.

Donbass và năng lượng: Hai "nút thắt" lớn nhất

Lãnh thổ, đặc biệt là khu vực Donbass, tiếp tục là vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhất trên bàn đàm phán. Moscow kiên quyết yêu cầu Ukraine rút lực lượng khỏi các khu vực thuộc hai tỉnh Donetsk và Luhansk mà Nga tuyên bố sáp nhập, coi đây là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào. Theo trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov, Tổng thống Putin nhấn mạnh với phái đoàn Mỹ rằng nếu không giải quyết được vấn đề lãnh thổ thì "không có lý do gì để hy vọng" đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Điện Kremlin tiếp tục gắn lập trường này với "công thức đã được thống nhất" tại cuộc gặp thượng đỉnh Putin - Trump trước đó. Về phía Ukraine, Kiev loại trừ khả năng rút quân khỏi Donbass, đồng thời khẳng định mọi quyết định liên quan đến lãnh thổ phải do người dân Ukraine quyết định thông qua bầu cử hoặc trưng cầu dân ý. Một số phương án thay thế, như thiết lập khu phi quân sự hoặc khu kinh tế đặc biệt tại một phần Donbass, được Mỹ đưa ra nhằm tìm điểm trung hòa, song chưa nhận được sự chấp thuận từ Moskcow.

Trụ cột thứ hai của đàm phán là vấn đề an ninh năng lượng. Theo các nguồn tin ngoại giao, Ukraine và Mỹ đề xuất Nga ngừng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine, đổi lại Kiev sẽ hạn chế các đòn tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu và tàu chở dầu của Nga. Tuy nhiên, Điện Kremlin tỏ ra hoài nghi, cho rằng một thỏa thuận như vậy chỉ mang tính tạm thời và không giải quyết được gốc rễ xung đột.

Nga tấn công quy mô lớn, 80% lãnh thổ Ukraine mất điện

Trong khi các cuộc đàm phán diễn ra tại Abu Dhabi, tình hình trên thực địa lại tiếp tục leo thang. Rạng sáng 24-1, Nga tiến hành một đợt không kích quy mô lớn nhằm vào Ukraine với gần 400 tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), trong đó Kiev là mục tiêu trọng điểm. Theo Không quân Ukraine, Nga đã sử dụng tổng cộng 396 phương tiện tiến công đường không và hàng trăm UAV. Các cuộc tấn công chủ yếu nhắm vào hạ tầng năng lượng, khiến khoảng 80% lãnh thổ Ukraine phải cắt điện khẩn cấp, không theo lịch.

Tại thủ đô Kiev, gần 6.000 trong số 12.000 tòa nhà chung cư bị mất sưởi ấm giữa thời tiết mùa Đông khắc nghiệt. Một UAV Shahed đã đánh trúng nhà máy bánh kẹo Roshen, khiến ít nhất một người thiệt mạng và nhiều người bị thương. Các thành phố lớn khác như Kharkiv, Dnipro và Zaporizhzhya cũng hứng chịu thiệt hại nặng nề. Giới chức Ukraine cho biết đợt tấn công này đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng mùa Đông, buộc chính quyền phải ban bố tình trạng khẩn cấp trong lĩnh vực năng lượng. EU đã tuyên bố tăng cường hỗ trợ khẩn cấp, bao gồm việc chuyển thêm hàng trăm máy phát điện để duy trì hoạt động của các cơ sở thiết yếu.

Đáng chú ý, đợt không kích diễn ra ngay sau vòng đàm phán ba bên đầu tiên, làm dấy lên hoài nghi về thiện chí thực sự của Moscow trong tiến trình hòa bình. Dù các bên cam kết tiếp tục đối thoại, kỳ vọng về một bước đột phá trong ngắn hạn vẫn ở mức thấp. Moscow không cho thấy dấu hiệu nhượng bộ về lãnh thổ, trong khi Kiev kiên quyết yêu cầu các bảo đảm an ninh thực chất từ Mỹ và phương Tây. Theo giới quan sát, vòng đàm phán tiếp theo tại Abu Dhabi nhiều khả năng vẫn xoay quanh hai vấn đề then chốt: tương lai của Donbass và khả năng đạt được một lệnh ngừng bắn liên quan đến năng lượng. Trong bối cảnh giao tranh ác liệt vẫn tiếp diễn và mùa Đông khắc nghiệt đang gây áp lực lớn lên Ukraine, tiến trình hòa bình, nếu có, được dự báo sẽ còn kéo dài và đầy chông gai.

AN BÌNH