Ngành Giáo dục hướng tới 'dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật'

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai Chương trình xây dựng văn hóa giáo dục trung thực, liêm chính và thực chất, với yêu cầu xuyên suốt là đưa tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” trở thành nền tảng trong quản lý, giảng dạy, học tập và đánh giá chất lượng giáo dục.

Việc dạy, học, thi và đánh giá phải phản ánh đúng năng lực người học, đồng thời giảm áp lực hồ sơ, phong trào và công việc ngoài chuyên môn đối với giáo viên. Ảnh minh họa được tạo với sự hỗ trợ của AI.

Chương trình được xây dựng nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn về phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó có Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Chỉ thị số 31/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, trung thực, liêm chính, nhân văn, an toàn và lành mạnh; đổi mới phương thức quản lý theo hướng quản trị phát triển, tăng tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Cùng với đó, ngành Giáo dục hướng tới phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, lấy người học và sự tiến bộ thực chất của người học làm trung tâm.

Không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, học sinh khá giỏi

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là các cơ sở giáo dục phải tổ chức hoạt động dạy học, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng theo hướng khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức.

Cán bộ quản lý phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả kiểm tra, đánh giá và thi cử; không giao chỉ tiêu mang tính áp đặt về điểm số hoặc tỷ lệ học sinh khá, giỏi đối với giáo viên.

Đối với nhà giáo, yêu cầu đặt ra là nêu gương về đạo đức, trách nhiệm, trung thực và liêm chính nghề nghiệp. Việc đánh giá học sinh phải dựa trên sự tiến bộ thực chất thay vì chạy theo điểm số hoặc thành tích.

Người học cũng được yêu cầu hình thành ý thức “học thật để có tri thức thật, năng lực thật”, trung thực trong kiểm tra, thi cử và không sử dụng công nghệ để làm sai lệch hoặc giả mạo kết quả học tập.

Đây được xem là bước chuyển từ quản lý dựa nhiều vào các chỉ tiêu định lượng sang chú trọng chất lượng thực tế, năng lực và sự tiến bộ của người học.

Đặt yêu cầu về liêm chính khi sử dụng trí tuệ nhân tạo

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi trong trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định việc xây dựng các chuẩn mực về liêm chính học thuật là một nhiệm vụ quan trọng.

Theo đó, ngành Giáo dục sẽ xây dựng các quy định nhằm phòng, chống đạo văn, làm thay, gian lận bằng công nghệ; đồng thời hướng dẫn người học cách trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.

Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh các công cụ AI có khả năng hỗ trợ mạnh mẽ hoạt động học tập, nghiên cứu, nhưng cũng làm xuất hiện những hình thức gian lận mới nếu thiếu các quy định và chuẩn mực sử dụng phù hợp.

Theo lộ trình, đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương sẽ được cụ thể hóa, đưa vào đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng.

Mục tiêu đến thời điểm này là 100% cơ quan quản lý giáo dục và cơ sở giáo dục xây dựng, duy trì được môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”.

Định hướng đến năm 2035, văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trở thành một trong những giá trị cốt lõi của hệ thống giáo dục, góp phần nâng cao độ tin cậy đối với kết quả học tập, văn bằng và chứng chỉ.

Giảm sổ sách, cuộc thi và phong trào hình thức

Song song với việc tăng cường kỷ cương, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu giảm những áp lực hành chính không cần thiết đối với nhà trường và giáo viên.

Toàn ngành sẽ rà soát các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào thi đua. Những hoạt động không thực sự cần thiết, gây áp lực thành tích hoặc làm tăng khối lượng công việc ngoài chuyên môn sẽ được tinh gọn hoặc bãi bỏ.

Việc báo cáo, thống kê được định hướng chuyển mạnh lên môi trường số với nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần”, sau đó sử dụng cho nhiều mục đích quản lý khác nhau, qua đó hạn chế tình trạng cùng một thông tin nhưng giáo viên, nhà trường phải báo cáo nhiều lần.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu không huy động, điều động giáo viên thực hiện các nhiệm vụ hành chính hoặc tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Các cơ sở giáo dục cũng không được tự đặt thêm những loại hồ sơ, sổ sách không cần thiết; đồng thời phải cắt giảm các cuộc họp, hoạt động và phong trào mang tính hình thức.

Cán bộ quản lý có trách nhiệm bảo đảm thời gian làm chuyên môn của giáo viên, tạo điều kiện để nhà giáo tập trung nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học và hỗ trợ học sinh.

Triển khai theo phương châm “6 rõ”

Để các yêu cầu không chỉ dừng ở chủ trương, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định việc tổ chức thực hiện phải tuân thủ phương châm “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả.

Từng nhiệm vụ sẽ được xác định đơn vị chủ trì, sản phẩm cụ thể và thời hạn hoàn thành.

Ngay trong tháng 9/2026, các đơn vị thuộc Bộ, Sở Giáo dục và Đào tạo và các cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai; đồng thời rà soát, loại bỏ những cuộc thi, kỳ thi, hội thi, hội thao và phong trào không cần thiết, gây áp lực thành tích.

Cùng với đó là việc xây dựng hướng dẫn kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông theo hướng thực chất, khách quan, công bằng, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng rộng rãi.

Các nhiệm vụ liên quan đến quản trị trường học, trách nhiệm giải trình, liêm chính khoa học, tinh giản hồ sơ, sổ sách và giảm gánh nặng hành chính cũng được yêu cầu triển khai trong những tháng cuối năm 2026.

Với các yêu cầu này, trọng tâm của quá trình đổi mới không chỉ nằm ở chương trình, phương pháp hay công nghệ, mà còn hướng tới thay đổi văn hóa trong giáo dục: Kết quả phải phản ánh đúng chất lượng thực tế, người học được đánh giá đúng năng lực và giáo viên có thêm thời gian dành cho công việc chuyên môn.