Nghệ An sau mưa lớn: Nỗi lo chưa dứt

Chưa thể trở về khi nguy cơ sạt lở còn hiện hữu

Tại bản Huồi Pai (xã Yên Na), 38 hộ dân vẫn chưa thể trở về nhà. Trên sườn đồi phía trên khu dân cư xuất hiện nhiều vết nứt lớn, có vị trí rộng từ 50cm đến 1m, kéo dài khoảng 1km.

Điểm sạt lở lớn trên Tỉnh lộ 543C qua bản Huồi Pai, xã Yên Na; các đơn vị đang huy động máy móc xử lý, khôi phục giao thông. Ảnh: Hải Minh

Đây là khu vực vừa xảy ra sạt lở, hàng nghìn mét khối đất, đá từ sườn núi đổ xuống, vùi lấp Tỉnh lộ 543C và tràn xuống khe Chà Hạ. Theo đánh giá của địa phương, khối đất, đá phía trên khu dân cư có nguy cơ mất ổn định cao, nhất là khi có thêm mưa lớn.

Lực lượng Công an Nghệ An bám địa bàn, hỗ trợ người dân và xử lý các tình huống phát sinh do mưa lớn, ngập lụt. Ảnh: Công an Nghệ An

Các hộ trong vùng nguy hiểm đã được sơ tán, tạm ở nhờ nhà người thân và các gia đình tại khu vực an toàn. Chính quyền địa phương bố trí lực lượng hỗ trợ, cung cấp lương thực, nhu yếu phẩm để bảo đảm cuộc sống trước mắt.

Mối lo không chỉ là đất, đá có thể tiếp tục tràn xuống khu dân cư. Theo cảnh báo của địa phương, nếu xảy ra sạt lở với khối lượng lớn, đất đá có thể chặn dòng khe Chà Hạ, gây tích nước, tiềm ẩn lũ quét đối với các bản phía hạ lưu.

Kiểm tra khu vực này ngày 22/9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ yêu cầu theo dõi chặt chẽ diễn biến sạt lở, duy trì lực lượng cảnh giới, tuyệt đối không để người dân trở lại nhà cũ khi chưa có đánh giá, kết luận về mức độ an toàn. Các cơ quan chuyên môn được yêu cầu khẩn trương khảo sát địa chất, địa hình, xác định phạm vi, mức độ nguy hiểm để có phương án xử lý phù hợp.

Cùng với bảo đảm an toàn cho người dân, việc khôi phục giao thông đang được đẩy nhanh. Sạt lở khiến Tỉnh lộ 543C qua khu vực Huồi Pai bị chia cắt, ảnh hưởng đến đi lại, tiếp tế và việc học của học sinh. Các đơn vị đang tập trung nhân lực, máy móc xử lý điểm sạt lở tại Km21+900, đồng thời mở đường tạm phục vụ đi lại trong thời gian tuyến chính chưa thể lưu thông.

Công an xã Yên Na cùng người dân làm cầu tạm qua suối sau sạt lở, bảo đảm việc đi lại và đưa học sinh trở lại trường. Ảnh: Công an Nghệ An

Để việc học không bị gián đoạn, chính quyền, nhà trường và người dân đã mở tuyến đường tạm dài hơn 1km, làm cầu tạm qua suối, tổ chức đưa đón học sinh Huồi Pai và Cha Lúm đến các trường bán trú. Đến nay, 172 học sinh, gồm 108 học sinh THCS và 64 học sinh tiểu học, đã trở lại trường; 8 trẻ mầm non ở Huồi Pai được bố trí học tạm tại điểm trường Na Cáng.

Trong điều kiện giao thông còn khó khăn, địa phương tiếp tục tổ chức đưa đón học sinh, tiếp tế nhu yếu phẩm và kiểm soát việc đi lại qua những khu vực nguy hiểm. Về lâu dài, xã Yên Na đề xuất xây dựng khu tái định cư tập trung bản Huồi Pai để ổn định chỗ ở cho các hộ phải di dời. Theo báo cáo của địa phương, địa điểm dự kiến xây dựng khu tái định cư đã được HĐND tỉnh thông qua trong danh mục thu hồi đất.

Không riêng Yên Na, tại xã Lượng Minh, mưa lớn cũng gây ra hơn 10 điểm sạt lở lớn, nhỏ; đất, đá vùi lấp một số vị trí trên các tuyến đường vào bản. Riêng bản Cà Moong xuất hiện 5 điểm sạt lở trong khu dân cư, ảnh hưởng đến 9 hộ; các gia đình ở vị trí nguy hiểm đã được di chuyển đến nơi an toàn.

Với địa hình miền núi chia cắt, nhiều khe suối, sườn dốc và các tuyến đường qua ngầm, tràn, Lượng Minh vẫn tiềm ẩn lũ quét, sạt lở khi có mưa lớn... Chính quyền địa phương đang rà soát các khu vực xung yếu, bố trí lực lượng tại những vị trí nguy hiểm, sẵn sàng sơ tán người dân khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Khôi phục sinh kế, xử lý những “điểm nghẽn” sau ngập

Trong khi nhiều gia đình ở miền núi chưa thể trở về nhà, tại các vùng sản xuất và khu vực đô thị, người dân đang nỗ lực giảm thiệt hại, sớm ổn định sinh kế.

Trên những cánh đồng rau ở Quỳnh Mai, nhiều diện tích chưa đến kỳ thu hoạch đã phải nhổ sớm để vớt vát. Những luống cải củ, hành lá đang thời kỳ sinh trưởng bị ngâm nước; người dân vừa thu hoạch, loại bỏ cây hư hỏng, vừa khẩn trương tiêu úng.

Mưa lớn gây ngập sâu nhiều tuyến đường khu đô thị Vinh, ảnh hưởng đến giao thông và đời sống người dân. Ảnh: Châu San

Gia đình ông Hồ Bá Sỹ (phường Quỳnh Mai) có 6 sào cải củ mới trồng khoảng 30 ngày, dự kiến còn khoảng 20 ngày nữa mới thu hoạch. Chi phí đầu tư khoảng 6 triệu đồng/sào; nếu thuận lợi, năng suất có thể đạt 3 tấn/sào. Sau khi ruộng bị ngập, gia đình phải thu hoạch non, sản lượng ước chỉ còn khoảng 5 tạ/sào. Củ nhỏ, chất lượng chưa đạt nên giá bán khoảng 5.000 đồng/kg, trong khi theo ông Sỹ, nếu thu hoạch đúng lứa, giá khoảng 12.000 đồng/kg.

Cũng tại Quỳnh Mai, bà Hoàng Thị Huệ phải thuê 10 lao động thu hoạch 2 sào hành mới trồng khoảng 20 ngày. Hành được nhổ, phân loại, loại bỏ phần hư hỏng để kịp bán cho thương lái. Với những diện tích bị ngâm nước, càng chậm thu hoạch, nguy cơ thối hỏng càng tăng.

Cùng với thu hoạch những diện tích không còn khả năng phục hồi, nông dân đang tiêu úng, xử lý đất, chuẩn bị giống để xuống vụ mới khi thời tiết thuận lợi. Việc sớm khôi phục sản xuất không chỉ giúp người dân ổn định sinh kế mà còn góp phần nối lại nguồn cung của vùng rau.

Tại khu vực đô thị Vinh, hậu quả của trận mưa ngày 19/9 vẫn hiện rõ tại nhiều cơ sở kinh doanh. Trên đường Nguyễn Văn Cừ (phường Trường Vinh), nước dâng nhanh khiến hàng hóa, đồ dùng tại nhiều cửa hàng bị ngấm nước... Bà Nguyễn Thị Hồng (chủ một cửa hàng thời trang) cho biết: nước ngập khoảng 30cm, nhưng sóng do phương tiện qua lại khiến nước tràn sâu vào bên trong. Hàng hóa bị ảnh hưởng phải xử lý, bán giảm giá để thu hồi một phần vốn. Cũng trên tuyến phố này, anh Trần Văn Luật ước thiệt hại hơn 100 triệu đồng khi khoảng một nửa số hàng hóa bị ảnh hưởng.

Sau ngập, quần áo bị ngấm nước được các cửa hàng giặt, xử lý rồi bán giảm giá; hàng còn nguyên vẹn cũng được khuyến mại để thu hồi vốn, sớm khôi phục hoạt động kinh doanh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục ảnh hưởng do mưa lớn. Ảnh: Kim Oanh

Nước rút còn để lại lượng lớn rác tại hào Thành cổ Vinh. Thùng xốp, bao bì, chai nhựa, cành cây và nhiều vật dụng sinh hoạt dồn về các cửa cống, cản trở dòng chảy. Đơn vị quản lý đang tổ chức thu gom, xử lý. Thực tế này cho thấy, bên cạnh nạo vét, duy tu hệ thống, việc kiểm soát rác thải, giữ thông thoáng kênh, mương cũng góp phần nâng khả năng tiêu thoát nước đô thị.

Sau trận ngập, một số khu dân cư cũng rà soát phương án ứng phó. Tại chung cư Tech Green View 2 trên đường Lê Lợi, ban quản lý đã gia cố tấm chắn nước sau khi thiết bị này bị bật do nước dâng nhanh và sóng từ phương tiện... Tuy nhiên, những biện pháp tại từng công trình, khu dân cư chỉ giải quyết được một phần. Trận mưa ngày 19/9 tiếp tục bộc lộ sức ép đối với hệ thống tiêu thoát nước đô thị Vinh. Dù 3 trạm bơm Bến Thủy, Cầu Đen và Cửa Nam với 16 máy bơm được vận hành hết công suất, cùng 3 máy bơm dã chiến được huy động tại các vị trí xung yếu, nhiều tuyến phố vẫn ngập sâu.

Theo cơ quan chức năng, hạ tầng thoát nước được đầu tư qua nhiều thời kỳ nên chưa đồng bộ, thiếu kết nối; một số kênh, mương, cống có tiết diện nhỏ, xuống cấp hoặc bị rác, đất, vật liệu làm thu hẹp dòng chảy... Một số điểm nghẽn chưa được xử lý triệt để, trong khi quá trình đô thị hóa làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước, khiến nước mưa tập trung nhanh hơn vào hệ thống tiêu thoát.

Thực tế sau trận mưa vừa qua cho thấy, chống ngập đô thị cần được giải quyết ở quy mô toàn hệ thống. Cùng với xử lý các điểm nghẽn, cần rà soát năng lực tiêu thoát, tăng khả năng điều tiết, trữ nước và bảo đảm kết nối đồng bộ giữa cống, kênh tiêu, hồ điều hòa, trạm bơm với các công trình hạ tầng liên quan.

Từ Huồi Pai, nơi nhiều gia đình chưa thể trở về nhà, đến những ruộng rau phải thu hoạch non ở Quỳnh Mai và các cửa hàng đang tìm cách thu hồi vốn sau ngập ở Trường Vinh, tác động của mưa lớn vẫn còn kéo dài... Trước mắt là bảo đảm an toàn, khôi phục giao thông, sản xuất và sinh kế. Xa hơn là yêu cầu bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân vùng sạt lở, nâng khả năng phục hồi của các vùng sản xuất và sức chống chịu của đô thị trước những trận mưa lớn cực đoan.