Nghề giáo – gieo yêu thương bằng sự thấu hiểu và tử tế
Có những nghề nghiệp thành công được đo đếm bằng những công trình đã xây, những sản phẩm đã làm ra, những thành tựu có thể nhìn thấy và gọi tên. Nhưng với nghề giáo, thành công đôi khi không nằm trên bục nhận giải thưởng, trong những tấm bằng khen hay những con số thành tích. Thành công với nhiều thầy cô có thể chỉ là một ngày, sau nhiều năm rời mái trường, một học trò cũ vẫn tìm về thăm, vẫn nhớ một lời động viên, một ánh mắt bao dung, một bài học làm người đã theo học trò suốt hành trình trưởng thành. Họ gọi tên thành tựu đó là tình yêu còn ở lại trong lòng những thế hệ học trò.
Giáo dục cần bắt đầu từ sự thấu hiểu
Trong một buổi tối gala chào mừng kỉ niệm Ngày thành lập Trường THPT Đồng Quan, cô Nguyễn Thị Luyện, giáo viên Trường Trung học cơ sở Phượng Dực 1 - phân hiệu Tri Trung (xã Phượng Dực, Hà Nội), bất ngờ khi thấy một nhóm các em học sinh cũ chạy tới ôm chầm lấy cô, tíu tít chuyện trò và chụp ảnh. Chứng kiến khung cảnh ấy, chắc ai cũng sẽ thấy rằng, cô ấy đã thành công trên con đường nghề giáo.

Cô Nguyễn Thị Luyện cùng học trò. Ảnh: NVCC
Cô Luyện chia sẻ, cơ duyên đến với nghề giáo là sự gặp gỡ giữa tình yêu tri thức và mong muốn được đồng hành cùng sự trưởng thành của các thế hệ học trò. Cô bước lên bục giảng khi tuổi đời còn trẻ, mang theo nhiều nhiệt huyết nhưng cũng không ít bỡ ngỡ và trăn trở sau mỗi giờ dạy. Bởi cô sớm hiểu rằng, dạy học không đơn thuần là truyền đạt kiến thức, mà còn là hành trình chạm đến tâm hồn, khơi dậy niềm tin và góp phần hình thành nhân cách cho học sinh.
“Điều giữ tôi ở lại chính là những niềm vui rất đỗi bình dị, ánh mắt chăm chú của học trò trong giờ học, lời chào lễ phép nơi hành lang hay sự tiến bộ từng ngày của các em. Sau 15 năm gắn bó, nghề giáo không còn là lựa chọn của một thời tuổi trẻ, mà đã trở thành một phần máu thịt, một giá trị sống mà tôi luôn theo đuổi. Tôi chọn ở lại không phải vì con đường ấy bằng phẳng, mà bởi càng đi, tôi càng thấm thía ý nghĩa sâu sắc của công việc mình đang làm”, cô Luyện trải lòng.
Trong hành trình 15 năm đứng lớp, cô Luyện đã đạt được một số dấu mốc nghề nghiệp, tiêu biểu là danh hiệu Giáo viên dạy giỏi cấp Thành phố, Bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội... Đó là niềm tự hào, nhưng với cô, thành tích không phải đích đến cuối cùng mà là động lực để bản thân không ngừng đổi mới.
“Trong những năm đứng lớp, điều đọng lại sâu đậm nhất trong tôi không hẳn là một tiết dạy thành công mà là gương mặt của từng lứa học trò đã đi qua cuộc đời làm nghề của mình. Có những bài học tưởng như mình đang dạy các em, nhưng chính sự thay đổi, lòng bao dung và cách nhìn nhận cuộc sống của các em lại dạy ngược lại cho tôi sự kiên nhẫn. Đặc biệt, mỗi lần gặp lại học trò cũ, nghe các em nhắc lại những lời dạy dưới mái trường xưa, tôi càng tin rằng giá trị của nghề giáo không dừng lại ở cánh cửa lớp học mà sẽ theo các em đi suốt cuộc đời”, cô Luyện bộc bạch.
Khi được hỏi khoảnh khắc nào khiến cô tin mình đã chọn đúng nghề, cô Luyện cho biết, đó là cảm giác dù công việc còn nhiều bộn bề, mỗi sáng thức dậy cô vẫn luôn mong chờ được bước vào lớp học. Khi bục giảng không còn là nơi làm việc mà trở thành nơi mình thuộc về, nơi thấy lòng mình ấm áp trước những ánh mắt trong veo và cô biết mình đã chọn đúng con đường của cuộc đời.
Học sinh trung học cơ sở đang ở giai đoạn chuyển mình, muốn khẳng định cái tôi, nhạy cảm, đôi khi bướng bỉnh nhưng lại rất khao khát được lắng nghe. Vì vậy, khó khăn lớn nhất của người giáo viên không nằm ở việc truyền đạt kiến thức, mà là tìm ra "chìa khóa" tiếp cận phù hợp với từng cá tính. Cùng một lời nhắc nhở, có em cần sự nghiêm khắc, nhưng có em lại cần một cuộc trò chuyện chân thành mới chịu mở lòng.
Từ sự cởi mở tấm lòng ấy, cô Luyện được chứng kiến những chuyển biến âm thầm nhưng đẹp đẽ: một học trò rụt rè bỗng mạnh dạn giơ tay, một em thiếu tự giác dần biết nhận lỗi và sống trách nhiệm hơn. Một bài giảng hay giúp học sinh hiểu thêm kiến thức, nhưng một sự quan tâm đúng lúc có thể tiếp thêm niềm tin cho các em trên cả chặng đường dài.
“Làm nghề đủ lâu, tôi nhận ra đằng sau một thái độ chưa đúng thường là những tâm tư chưa được giãi bày. Thế nên, tôi luôn tâm niệm: kỷ luật cần đi cùng sự tôn trọng, yêu thương cần có nguyên tắc và giáo dục phải bắt đầu từ sự thấu hiểu”, cô Luyện chia sẻ.
Đồng hành cùng sự trưởng thành của mỗi học trò
Nếu câu chuyện của cô Luyện gợi nhắc về sự thấu hiểu học trò, thì câu chuyện của cô giáo Nguyễn Thị Xiêm, Trường Trung học phổ thông IVS (Hà Nội), một giáo viên chủ nhiệm học sinh lớp 12, lại cho thấy sự tận tụy của người thầy có thể góp phần mở ra những cánh cửa tương lai.
Ở lớp học cuối cấp, phía sau mỗi bài giảng không chỉ là kiến thức cần truyền đạt, mà còn là áp lực thi cử, những lựa chọn nghề nghiệp và cả những băn khoăn, lo lắng của học trò trước ngưỡng cửa cuộc đời. Bằng tình yêu nghề, tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm với học sinh, cô Xiêm đã đồng hành, dìu dắt, giúp hàng trăm em học sinh đỗ đại học.

Cô giáo Nguyễn Thị Xiêm trao đổi với học sinh trong một tiết học. Ảnh: NVCC
Cô Xiêm cho rằng, dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là hành trình gieo niềm tin, khơi dậy khát vọng và đồng hành cùng sự trưởng thành của mỗi học trò.
Nhìn lại hành trình giảng dạy của mình, điều khiến cô Xiêm nhớ và xúc động nhất chính là hành trình trưởng thành và thay đổi của các thế hệ học sinh, đặc biệt là những em từng được xem là học sinh cá biệt, có hoàn cảnh hoặc tính cách đặc biệt, chưa thực sự tìm được hướng đi đúng đắn trong học tập và cuộc sống.
Cô Xiêm vẫn nhớ những học sinh từng khiến thầy cô và gia đình lo lắng bởi sự thiếu tập trung, chưa có ý thức học tập, thậm chí có những biểu hiện nổi loạn hoặc mất niềm tin vào bản thân. Thay vì chỉ nhìn vào những hạn chế của các em, cô luôn cố gắng tìm hiểu nguyên nhân, kiên trì lắng nghe, chia sẻ và tìm cách khơi dậy những điểm mạnh, những khả năng còn tiềm ẩn trong mỗi học sinh. Cô tin rằng, phía sau mỗi học sinh chưa ngoan hay chưa học tốt đều có những câu chuyện riêng, những điều các em cần được thấu hiểu và một cơ hội để thay đổi.
“Điều hạnh phúc nhất đối với tôi là được chứng kiến những em học sinh ấy từng bước thay đổi, từ chỗ chưa yêu thích học tập trở nên có ý thức, có mục tiêu; từ những em thiếu tự tin trở nên chủ động, tiến bộ trong học tập, rồi sau này trưởng thành, thành công và có những vị trí tốt đẹp trong cuộc sống. Có những em sau nhiều năm vẫn quay trở lại thăm cô, kể về công việc, gia đình và những thành quả mà các em đã đạt được. Mỗi lần như vậy, tôi thực sự xúc động và cảm nhận được rằng những điều mình từng chia sẻ, những lời động viên hay sự kiên nhẫn của mình ngày ấy đã phần nào có ý nghĩa đối với cuộc đời các em. Đó là phần thưởng vô giá của nghề giáo”, cô Xiêm chia sẻ.
Chính những câu chuyện ấy khiến cô Xiêm cảm thấy mình vô cùng may mắn vì đã lựa chọn đúng nghề. Cô nhận ra rằng giá trị của người giáo viên không chỉ nằm ở số lượng kiến thức truyền đạt hay những kết quả học tập trước mắt, mà còn ở khả năng tạo ra những ảnh hưởng tích cực, giúp học sinh thay đổi nhận thức, tin vào bản thân, biết yêu thương, sống có trách nhiệm và có niềm tin vào cuộc sống.
Giảng dạy và giáo dục học sinh THPT, khó khăn lớn nhất với cô Xiêm chính là việc thấu hiểu, kết nối và định hướng các em trong một giai đoạn có rất nhiều biến động về tâm lý, nhận thức và tính cách, đặc biệt trong bối cảnh xã hội và công nghệ thông tin phát triển rất nhanh.
Học sinh ngày nay có nhiều điều kiện tiếp cận tri thức, thông tin và công nghệ hiện đại hơn các thế hệ trước. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, việc sử dụng điện thoại thông minh, máy tính và mạng xã hội quá nhiều cũng tạo ra không ít tác động tiêu cực. Các em dễ bị cuốn vào thế giới trực tuyến, giảm thời gian giao tiếp trực tiếp, chia sẻ và trò chuyện với cha mẹ, thầy cô. Khoảng cách trong kết nối giữa các thành viên gia đình đôi khi khiến người lớn khó nắm bắt được những suy nghĩ, tâm tư và cả những vấn đề mà các em đang gặp phải.
Một khó khăn khác mà cô Xiêm nhận thấy là nhiều học sinh hiện nay có điều kiện vật chất khá đầy đủ, được gia đình chăm lo và tạo nhiều thuận lợi trong học tập, cuộc sống. Đây là điều đáng mừng, nhưng đôi khi cũng khiến một số em thiếu cơ hội trải nghiệm khó khăn, chưa có đủ khả năng thích ứng, vượt qua áp lực, đối diện với thất bại và tự chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình. Trong khi đó, lứa tuổi THPT lại là giai đoạn các em rất cần được hình thành bản lĩnh, tính tự lập, khả năng kiểm soát cảm xúc và định hướng những giá trị sống đúng đắn.
Vì vậy, với cô Xiêm, làm công tác giáo dục ở lứa tuổi này không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức hay yêu cầu học sinh thực hiện những quy định. Người giáo viên cần thực sự trở thành người đồng hành, biết lắng nghe, thấu hiểu tâm lý, tôn trọng sự khác biệt và kiên nhẫn giúp các em nhận ra điểm mạnh cũng như những hạn chế của bản thân. Đôi khi, điều các em cần không phải là một lời trách mắng mà là một cuộc trò chuyện chân thành, một sự tin tưởng hay một cơ hội để sửa sai và làm lại.
“Mỗi học sinh đều có những tiềm năng riêng, vấn đề là người thầy có đủ tình yêu thương, sự kiên nhẫn và phương pháp phù hợp để khơi dậy những tiềm năng ấy hay không? Tôi cho rằng, trong thời đại công nghệ phát triển, người thầy không chỉ cần đổi mới phương pháp giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi để hiểu thế giới của học sinh, từ đó tạo được sự kết nối thực sự với các em. Bởi công nghệ có thể cung cấp rất nhiều thông tin nhưng tình yêu thương, sự thấu hiểu, những giá trị sống và khả năng truyền cảm hứng tích cực vẫn là những điều không gì có thể thay thế được. Đó vừa là thách thức, vừa là giá trị và cũng là điều khiến tôi luôn cảm thấy ý nghĩa khi được làm công tác giáo dục học sinh THPT”, cô Xiêm chia sẻ.
Nghề giáo vốn đặc biệt bởi sản phẩm của lao động sư phạm không phải là những vật thể hữu hình. Một bài giảng có thể kết thúc sau 45 phút, một năm học có thể khép lại bằng kỳ thi nhưng ảnh hưởng từ những tri thức người thầy truyền dạy có thể theo học trò suốt nhiều năm. Để rồi, khi những thế hệ học trò đã trưởng thành vẫn nhớ về thầy cô giáo cũ bằng lòng biết ơn. Vì thế, thành công của người giáo viên, suy cho cùng, không chỉ là giúp học sinh biết thêm kiến thức, mà còn là để lại trong tâm hồn các em những điều tử tế, những giá trị tốt đẹp có thể theo các em suốt cuộc đời.
