Nghị quyết 112/2025: Siết chặt tiêu chuẩn lên phường và thành phố từ năm 2026

Từ ngày 1/1/2026, Nghị quyết số 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phân loại đơn vị hành chính chính thức có hiệu lực, thay thế các quy định cũ tại Nghị quyết 1211/2016. Bộ tiêu chuẩn mới được đánh giá là chặt chẽ hơn, chuẩn hóa đồng thời nhiều nhóm tiêu chí về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, mức độ đô thị hóa và khả năng tự cân đối ngân sách.

Hệ thống tiêu chí mới không chỉ tập trung vào các thông số cơ học mà còn nhấn mạnh vào vị trí chức năng trong quy hoạch và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Siết chặt các tiêu chuẩn phân loại đơn vị hành chính. Ảnh minh họa

Tiêu chuẩn khắt khe để lên phường

Theo quy định mới, để được công nhận là phường, địa phương phải đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn về dân số, diện tích và vai trò quy hoạch. Cụ thể, phường phải có quy mô dân số từ 21.000 người trở lên và diện tích tự nhiên tối thiểu đạt 5,5km2.

Về mặt kinh tế - xã hội, địa phương phải đảm bảo các chỉ số sau:

Tỷ lệ dân số đô thị: Đạt từ 50% trở lên.
Lao động phi nông nghiệp: Đạt từ 70% trở lên.
Cơ cấu kinh tế: Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt ít nhất 70%.
Thu nhập: Thu nhập bình quân đầu người hằng năm phải cao hơn mức bình quân của tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trong 3 năm gần nhất.
Ngân sách: Tổng thu ngân sách địa phương trên địa bàn phải tương đương tổng chi ngân sách.

Đối với các khu vực đặc thù như hải đảo hoặc nơi có di sản văn hóa thế giới, di tích quốc gia đặc biệt, tiêu chuẩn về dân số có thể được giảm xuống còn 50% so với quy định chung. Các phường đã thành lập trước ngày 1/1/2026 sẽ không phải đánh giá lại theo bộ tiêu chuẩn này.

Điều kiện sàng lọc đối với cấp thành phố

Nghị quyết 112/2025 đưa ra các yêu cầu mang tính sàng lọc cao đối với đơn vị hành chính cấp thành phố. Một thành phố mới phải có dân số từ 2,5 triệu người, diện tích tự nhiên từ 2.500km2 và phải đạt tiêu chuẩn đô thị loại I.

Ngoài ra, thành phố phải đóng vai trò là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa và khoa học. Một điều kiện bắt buộc quan trọng là địa phương phải tự cân đối được ngân sách, thuộc nhóm không nhận bổ sung từ ngân sách trung ương. Tốc độ tăng trưởng GRDP trong 3 năm gần nhất cũng phải đạt hoặc vượt mức tăng trưởng GDP trung bình của cả nước.

Phân hóa tiêu chuẩn theo đặc điểm địa lý

Đối với cấp tỉnh và xã, các tiêu chuẩn được phân hóa rõ rệt theo khu vực địa lý để phù hợp với thực tế:

Cấp tỉnh: Tỉnh miền núi cần có dân số từ 900.000 người và diện tích từ 8.000km2. Các tỉnh còn lại yêu cầu dân số từ 1,4 triệu người và diện tích từ 5.000km2.
Cấp xã: Xã miền núi yêu cầu dân số từ 5.000 người, xã hải đảo từ 2.500 người, trong khi các xã khác phải đạt từ 16.000 người trở lên.

Việc siết chặt các tiêu chuẩn này nhằm hướng tới phát triển đô thị bền vững, tránh tình trạng nâng cấp đơn vị hành chính khi chưa đủ nguồn lực kinh tế và hạ tầng kỹ thuật tương xứng.

Lưu ý: Thông tin về tiêu chuẩn đơn vị hành chính có thể thay đổi theo các điều chỉnh quy hoạch và quyết định mới nhất từ cơ quan có thẩm quyền.

Tuệ Nhân