Nghị quyết số 79-NQ/TW : Xác lập sứ mệnh 'tiên phong', 'dẫn dắt' của doanh nghiệp nhà nước

Kiến tạo động lực mới cho kinh tế nhà nước

-Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Theo ông, đâu là điểm mới và khác biệt quan trọng nhất của Nghị quyết này?

- Trước đây, kinh tế nhà nước (hay còn gọi là kinh tế quốc doanh) chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Mặc dù hiện nay, trong điều kiện kinh tế thị trường, tỷ trọng có giảm, nhưng kinh tế nhà nước vẫn đóng vai trò chủ đạo, là chỗ dựa của Đảng, nhà nước, nhân dân và hệ thống thể chế chính trị. Do đó, vai trò kinh tế nhà nước không thể suy giảm mà cần được củng cố và phát triển mạnh mẽ hơn.

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân

Nghị quyết số 79-NQ/TW là văn kiện được mong chờ từ lâu và mang tính đột phá rất cao. Nghị quyết thể hiện bước đi căn bản và đột phá chuyển từ mô hình phát triển mang tính ổn định sang mô hình năng động, tiên phong, hiện đại; từ tư duy “giữ vai trò” sang tư duy “dẫn dắt và vươn lên”. Lần đầu tiên, các mục tiêu về chất lượng, quy mô, mô hình quản trị, năng lực cạnh tranh và sứ mệnh quốc gia của doanh nghiệp nhà nước được đặt ra một cách rõ ràng, toàn diện và tương xứng với các thành phần kinh tế khác.

Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân đóng góp ngày càng lớn, khu vực FDI đóng vai trò tiên phong về công nghệ và hội nhập nếu kinh tế nhà nước không vươn lên sẽ xảy ra nguy cơ tụt hậu tương đối. Chính vì vậy, Nghị quyết số 79-NQ/TW kỳ vọng sẽ phát huy tối đa tiềm năng, tạo đòn bẩy để kinh tế nhà nước thực sự tiên phong, dẫn dắt; qua đó nâng cao năng lực nội sinh, uy tín quốc gia và vị thế quốc tế của Việt Nam.

- Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; xây dựng một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt. Ông đánh giá thế nào về những mục tiêu này?

- Cần thấy rằng khu vực châu Á hiện có nhiều tập đoàn hàng đầu thế giới đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Nếu Việt Nam đạt được những mục tiêu này, đó đã là một thành công rất lớn; điều này cũng thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của chúng ta.

Để có 50 doanh nghiệp nhà nước lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, chúng ta buộc phải mạnh lên toàn diện: từ công nghệ, mô hình quản trị, năng lực điều hành, thương hiệu đến chất lượng sản phẩm. Nghị quyết không cho phép doanh nghiệp nhà nước “đứng yên tại chỗ”, mà đòi hỏi phải thay đổi căn bản trạng thái phát triển, làm việc thông minh hơn, hiệu quả hơn và có khả năng vươn ra toàn cầu.

Thực tế, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có sức bật và tiềm năng để cạnh tranh toàn cầu, làm chủ một số lĩnh vực mũi nhọn, công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu có dấu ấn khu vực và thế giới.

Mục tiêu lớn sắp tới cần hình thành một thế hệ doanh nghiệp nhà nước mới, mạnh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh quốc tế và đủ sức dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt. Để làm được điều đó, điều kiện tiên quyết là phải có nhận thức đầy đủ về sứ mệnh mới của doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Điều này đòi hỏi một thế hệ lãnh đạo mới, đội ngũ tinh hoa mới, được đào tạo bài bản ngay từ bây giờ.

Đồng thời, cần những mô hình kinh doanh đột phá, đi tắt đón đầu, có sự kết nối và tận dụng sức mạnh của các thành phần kinh tế khác. Cùng với đó là một thể chế đủ rộng mở để doanh nghiệp được tự do sáng tạo và khẳng định mình.

Khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

-Nghị quyết nhấn mạnh hoàn thiện pháp luật đất đai, số hóa dữ liệu và khơi thông nguồn lực từ đất đai. Theo ông, đâu là những bước đi quan trọng trong tiến trình này?

- Thực tế cho thấy doanh nghiệp nhà nước đang sở hữu lượng đất đai rất lớn nhưng hiệu quả khai thác còn hạn chế, trong khi giá đất thị trường đã tăng lên nhiều lần. Điều này dẫn đến nghịch lý là tài sản xã hội tăng giá, nhưng giá trị doanh nghiệp nhà nước chưa được phản ánh tương xứng. Vì vậy, việc đầu tiên cần làm là định giá lại toàn bộ tài sản, đặc biệt là đất đai, theo giá trị thị trường thực. Đây là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý, không được phép lãng phí hay thất thoát.

Song song đó, cần đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản, chẳng hạn như chỉ số sinh lời trên tài sản. Chúng ta có nhiều đất, nhưng khả năng sinh lời chưa cao; trong khi nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu không cần nhiều đất đai nhưng lại tạo ra giá trị rất lớn. Do đó, cần đổi mới mô hình kinh doanh, tối ưu hóa việc sử dụng tài sản; đẩy mạnh tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, giữ lại và phát triển doanh nghiệp hoạt động hiệu quả. Với những doanh nghiệp không còn khả năng vươn lên có thể cổ phần hóa hoặc chuyển giao cho khu vực tư nhân.

Cùng với đó, yêu cầu công khai, minh bạch hóa tài sản doanh nghiệp nhà nước; coi đây là giải pháp căn bản để phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Việc định giá cần dựa trên cơ chế thị trường, có đội ngũ đánh giá độc lập, kết hợp các công cụ tài chính hiện đại để phản ánh đúng giá trị thực.

- Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết cũng khuyến khích doanh nghiệp nhà nước hợp nhất, sáp nhập, liên kết chuỗi giá trị và hợp tác với doanh nghiệp công nghệ. Chủ trương này mang lại những cơ hội và thách thức gì, thưa ông?

- Có thể thấy, doanh nghiệp nhà nước thời gian qua đã có những bước tiến đáng kể, song mức độ đổi mới sáng tạo vẫn chưa tương xứng với tiềm lực và kỳ vọng. Do đó, đây là chủ trương rất đúng, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 57/NQ-TW và xu thế phát triển của thời đại.

Muốn đổi mới công nghệ, doanh nghiệp nhà nước có thể thực hiện bằng nhiều phương pháp như tự nghiên cứu, phát triển; thương mại hóa hay biết “đứng trên vai người khổng lồ”, hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để đi tắt, đón đầu. Doanh nghiệp nhà nước cần đi đầu trong việc làm chủ các công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược, giữ vai trò chủ đạo trong khoa học, công nghệ.

Tuy nhiên, cũng sẽ có những thách thức lớn nhất định như sự mất cân xứng về năng lực quản trị, mô hình vận hành và chất lượng nguồn nhân lực. Cơ chế quản lý còn nặng tính “xin - cho”, văn hóa doanh nghiệp thiên về tuân thủ hơn là sáng tạo; ngoài ra cũng thiếu cơ chế phát hiện, đãi ngộ và khuyến khích tài năng xuất chúng. Những điểm nghẽn này cần được tháo gỡ nếu muốn doanh nghiệp nhà nước thực sự bứt phá trong thời gian tới.

- Theo ông, đâu là những vấn đề then chốt để triển khai hiệu quả nghị quyết này?

- Có ba vấn đề cốt lõi phải quan tâm. Về nhận thức: cần quán triệt đầy đủ, sâu sắc về sứ mệnh của kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới, từ tầm nhìn chiến lược đến cách tổ chức và vận hành.

Về thể chế: phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý minh bạch, công bằng, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng; khuyến khích sáng tạo, coi kinh tế nhà nước là trụ cột, là chỗ dựa quan trọng của Đảng và Nhà nước.

Về con người và văn hóa doanh nghiệp: cần tuyển chọn người có tài, có đức, có khát vọng phát triển; đồng thời bảo đảm điều kiện làm việc tốt nhất; xây dựng văn hóa doanh nghiệp liêm chính, công khai, tận tâm và dám chấp nhận rủi ro để đổi mới sáng tạo.

Nếu thực hiện tốt những điều này, kinh tế nhà nước không chỉ hoàn thành sứ mệnh của mình mà còn có thể trở thành hình mẫu phát triển cho các thành phần kinh tế khác.

- Xin cảm ơn ông!

Hạnh Nhung