Người đàn ông đầu tiên đi hết Amazon và bí ẩn về những 'nữ chiến binh'

Francisco de Orellana (1511–1546) thường được nhắc đến như người châu Âu đầu tiên đi hết dòng chính sông Amazon, từ vùng Andes đến Đại Tây Dương. Nhưng chuyến đi ấy ban đầu hoàn toàn không phải một cuộc thám hiểm có kế hoạch. Nó bắt đầu từ nạn đói.

Ảnh: amazonikaa

Năm 1541, Orellana tham gia đoàn thám hiểm do Gonzalo Pizarro chỉ huy, rời Quito để tìm vùng đất được đồn đại có quế và vàng. Sau khi vượt Andes, đoàn quân nhanh chóng rơi vào cảnh thiếu lương thực. Pizarro cho dựng một chiếc thuyền và cử Orellana cùng khoảng 50 người xuôi theo sông để tìm thức ăn.

Họ xuôi sông Napo, nhưng một vấn đề gần như không thể vượt qua xuất hiện: dòng nước quá mạnh khiến việc quay ngược trở lại gần như bất khả thi. Cuối cùng, Orellana và những người đi cùng tiếp tục xuôi dòng thay vì quay về với Pizarro. Từ một chuyến đi tìm lương thực, họ bước vào một hành trình chưa từng có đối với người châu Âu.

Ảnh: en.rattibha

Đoàn thám hiểm phải chế tạo thêm thuyền, chống chọi với đói khát, bệnh tật và những cuộc giao tranh với các cộng đồng bản địa dọc hai bờ. Người ghi lại chuyến đi là tu sĩ dòng Đa Minh Gaspar de Carvajal, người bị thương nặng trong một cuộc tấn công nhưng vẫn tiếp tục ghi chép. Tường thuật của ông sau này trở thành một trong những nguồn tư liệu châu Âu sớm nhất về Amazon.

Ngày 26/8/1542, sau nhiều tháng lênh đênh, những người sống sót cuối cùng ra đến Đại Tây Dương. Họ đã đi từ vùng Andes xuyên qua hệ thống sông khổng lồ đến cửa Amazon, trở thành những người châu Âu đầu tiên thực hiện hành trình ấy.

Ảnh: radiomitre.cienradios

Chuyến đi còn tạo ra một cái tên tồn tại đến ngày nay. Carvajal kể rằng đoàn thám hiểm đã gặp một cộng đồng chiến đấu có phụ nữ tham gia. Orellana liên hệ hình ảnh này với những nữ chiến binh Amazon trong truyền thuyết Hy Lạp và từ đó cái tên Amazonas được gắn với dòng sông. Tuy nhiên, các mô tả của đoàn thám hiểm về những “nữ chiến binh Amazon” cần được xem xét trong bối cảnh nguồn tư liệu chinh phục Tây Ban Nha thế kỷ XVI, thay vì coi chúng là bằng chứng đơn giản về một vương quốc phụ nữ chiến binh.

Điều đáng chú ý là Orellana không phải người châu Âu đầu tiên nhìn thấy Amazon. Vicente Yáñez Pinzón đã đến cửa sông từ năm 1500. Thành tựu của Orellana nằm ở việc lần đầu tiên một đoàn người châu Âu đi theo dòng sông từ vùng Andes xuống tận Đại Tây Dương.

Sau khi trở về Tây Ban Nha, Orellana tìm cách tổ chức một chuyến thám hiểm khác để khám phá và chiếm lĩnh vùng đất mà ông đã đi qua. Năm 1545, ông quay lại Nam Mỹ nhưng chuyến đi thất bại; Orellana qua đời tại khu vực Amazon vào năm 1546.

Ngày nay, hành trình của Orellana vừa là một câu chuyện phiêu lưu đặc biệt, vừa phản ánh thời đại chinh phục thuộc địa. Đằng sau hình ảnh những nhà thám hiểm vượt qua dòng sông khổng lồ còn có những cộng đồng bản địa đã sinh sống ở Amazon từ rất lâu trước khi người châu Âu xuất hiện.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.