Người thừa kế đòi lại tranh Van Gogh trị giá 180 triệu USD
Trước phiên đấu giá tại New York, bức tranh của Van Gogh, được định giá 180 triệu USD, đối mặt yêu cầu hoàn trả từ gia đình từng sở hữu tác phẩm trước Thế chiến II.

Bức tranh Van Gogh có khả năng lập kỷ lục đấu giá mới. Ảnh: Joyce Zhou/Reuters.
Chỉ vài ngày trước phiên đấu giá tại New York (Mỹ), những người thừa kế của Samuel Fischer, nhà xuất bản người Đức gốc Do Thái, yêu cầu Sotheby’s rút bức Châtaigniers en Fleurs (Blossoming Chestnut Trees) của Vincent van Gogh khỏi danh sách chào bán, theo The New York Times.
Bức tranh được Van Gogh hoàn thành năm 1890 tại Auvers-sur-Oise, gần Paris (Pháp), có giá ước tính 180 triệu USD. Đây là tác phẩm được định giá cao nhất trong mùa đấu giá nghệ thuật mùa thu năm nay. Nếu đạt mức giá trên, bức tranh sẽ phá kỷ lục đấu giá của Van Gogh, hiện thuộc về tác phẩm được bán với giá 117,2 triệu USD tại Christie’s năm 2022.
Theo hồ sơ của nhà đấu giá Sotheby’s, Samuel Fischer mua bức tranh từ một phòng tranh ở Paris năm 1909. Ông là người sáng lập S. Fischer Verlag, nhà xuất bản nổi tiếng của Đức từng phát hành tác phẩm của các nhà văn Thomas Mann, Hermann Hesse và Alfred Döblin.

Blossoming Chestnut Trees là một trong những tác phẩm được Van Gogh sáng tác trong giai đoạn cuối đời tại vùng ngoại ô Paris. Ảnh: Sotheby's.
Sau khi Fischer qua đời năm 1934, con rể ông là Gottfried Bermann Fischer tiếp quản doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của Đức Quốc xã khiến nhiều tác giả của nhà xuất bản bị cấm phát hành sách. Công ty bị chia tách, còn gia đình Fischer phải rời Berlin đến Vienna (Áo).
Trước đó, khoảng năm 1932-1933, gia đình đã gửi bức Van Gogh cùng hai tác phẩm của Paul Cézanne cho nhà buôn nghệ thuật Walter Feilchenfeldt tại Amsterdam (Hà Lan).
Năm 1936, Feilchenfeldt bán bức Van Gogh cho một nhà sưu tập ở Paris. Tác phẩm tiếp tục qua tay nhiều chủ sở hữu trước khi được gia đình Carlos Pedro Blaquier và Nelly Arrieta de Blaquier tại Argentina mua lại năm 1975.
Gunnar Schnabel (Mỹ), luật sư đại diện những người thừa kế Fischer, cho rằng giao dịch năm 1936 diễn ra trong hoàn cảnh gia đình chịu sức ép tài chính do chính sách đàn áp người Do Thái. Theo ông, bức tranh được bán chỉ 3 tháng sau khi gia đình rời Berlin. Khi đó, chính quyền Đức Quốc xã hạn chế tài sản người Do Thái được mang theo khi xuất cảnh, đồng thời áp đặt khoản thuế đối với người di cư.
Trong email ngày 12/11 gửi Marco Toracca, người đứng đầu bộ phận xử lý yêu cầu hoàn trả tác phẩm nghệ thuật của Sotheby’s, Schnabel yêu cầu nhà đấu giá chứng minh bức tranh được bán đúng giá thị trường và gia đình vẫn sẽ thực hiện giao dịch nếu không chịu sự đàn áp của Đức Quốc xã.
Nếu không thể chứng minh, ông cho rằng phiên đấu giá không được phép diễn ra.

Các chuyên viên sắp xếp bức tranh Chataigniers en fleurs trong buổi xem trước dành cho giới truyền thông trước phiên đấu giá tại New York (Mỹ) hôm 6/11. Ảnh: Eduardo Munoz/Reuters.
Phía Sotheby’s xác nhận đã trao đổi với đại diện gia đình Fischer nhưng cho biết nghiên cứu hiện tại chưa tìm thấy bằng chứng xác định bức tranh bị bán dưới sức ép. Nhà đấu giá chưa công bố quyết định cuối cùng về việc có tiếp tục chào bán tác phẩm hay không.
Sau Thế chiến II, Gottfried Bermann Fischer giành lại quyền kiểm soát nhà xuất bản nhưng không đòi lại những bức tranh bán tại Amsterdam, do khi đó chưa có cơ sở pháp lý để yêu cầu bồi thường cho các giao dịch ngoài lãnh thổ Đức Quốc xã kiểm soát.
Tuy nhiên, những năm gần đây, nhiều trường hợp tương tự đã được xem xét lại. Năm 2025, Bảo tàng Mỹ thuật Bern (Thụy Sĩ) trả một bức tranh của Alfred Sisley cho người thừa kế nhà sưu tập Do Thái Carl Sachs do phát hiện bất thường trong giao dịch năm 1940.
Năm 2007, khi Christie’s đưa ra đấu giá một bức tranh Cézanne từng thuộc gia đình Fischer, Gisela Bermann Fischer, con gái Gottfried, không phản đối nhưng bảo lưu quyền đòi lại những tác phẩm khác bị bán dưới sức ép của Đức Quốc xã.
Gần 20 năm sau, thế hệ thừa kế tiếp theo đang tiếp tục yêu cầu này đối với bức Van Gogh trị giá 180 triệu USD.
Blossoming Chestnut Trees hiện là tác phẩm nổi bật nhất trong bộ sưu tập Blaquier-Arrieta, dự kiến được Sotheby’s đưa ra đấu giá cùng 11 bức tranh khác của Claude Monet, Paul Gauguin và Edgar Degas. Tổng giá trị ước tính của 12 tác phẩm khoảng 450 triệu USD.
