Người trẻ đam mê sáng tạo, tự tin khởi nghiệp: Xe lăn leo cầu thang chi phí thấp

Bằng sự kết hợp khéo léo giữa hệ thống bánh xích và tư duy cơ khí tối ưu, nhóm sinh viên Trường ĐH Công nghiệp TP HCM (IUH) đã hiện thực hóa giấc mơ vượt rào cản địa hình cho người yếu thế.

Từ đồ án đến bài toán đời sống

Tại Việt Nam, việc di chuyển của người khuyết tật gặp vô vàn rào cản, đặc biệt là ở các không gian công cộng như trường học, bệnh viện, trạm y tế, cơ quan hành chính, khu tập thể cũ hay nhà phố nhiều tầng. Khi thang máy chưa phổ biến, mỗi bậc cầu thang là một "bức tường" ngăn khuyết tật tiếp cận nhu cầu đi lại, học tập và sinh hoạt.

Hiện nay, hầu hết xe lăn leo cầu thang trên thị trường đều nhập khẩu, giá hàng trăm triệu đồng, vượt khả năng chi trả của nhiều người lao động và gia đình có người khuyết tật. Đồ án tốt nghiệp xe lăn điện leo cầu thang do nhóm sinh viên khóa 17 Khoa Công nghệ động lực - IUH chế tạo, với chi phí thấp, đang mở ra hy vọng cho hàng triệu người khuyết tật. Khác với nhiều đồ án kỹ thuật mang tính mô phỏng hoặc dừng lại ở nguyên lý, nhóm sinh viên xác định ngay từ đầu rằng sản phẩm phải mang lại lợi ích thiết thực cho người dùng. Nhóm bắt đầu bằng việc khảo sát thực tế các khu tập thể cũ, nhà phố nhiều tầng, trường học, bệnh viện, trạm y tế… Sau nhiều lần cân nhắc, nhóm quyết định từ bỏ phương án sử dụng bánh xe tròn truyền thống và chuyển sang hệ thống bánh xích - một lựa chọn táo bạo nhưng có cơ sở kỹ thuật vững chắc. Bánh xích giúp tăng diện tích tiếp xúc với mặt bậc thang, tạo độ bám cao hơn, phân tán lực đều hơn, giảm nguy cơ trượt, đặc biệt khi vận hành trên cầu thang dốc hoặc bậc không đồng đều. Quyết định này đồng nghĩa với việc nhóm phải đối mặt với hàng loạt thách thức mới - từ thiết kế cơ khí, lựa chọn vật liệu, lập trình điều khiển cho đến tìm kiếm linh kiện phù hợp trong điều kiện kinh phí hạn chế. Phan Minh Nhựt, một thành viên của nhóm, chia sẻ: "Linh kiện bánh xích chuyên dụng hầu như phải đặt mua từ nước ngoài, giá cao và thời gian chờ rất lâu. Trong khi đó, kinh phí của nhóm chủ yếu là tiền tự đóng góp. Vì vậy, nhóm phải tính toán lại kết cấu, tự gia công một số chi tiết để vừa bảo đảm kỹ thuật vừa tiết kiệm chi phí. Nhóm lựa chọn các loại thép, hợp kim và linh kiện điện tử phổ biến trong nước nhưng được tính toán lại về kích thước, độ dày, kết cấu chịu lực để vẫn bảo đảm an toàn".

Kết quả, chiếc xe lăn leo cầu thang hoàn thiện có giá thành chỉ hơn 15 triệu đồng - thấp hơn nhiều so với các sản phẩm nhập khẩu cùng chức năng.

Thử nghiệm vận hành xe lăn điện leo cầu thang Ảnh: Nhựt Dương

Bảo đảm an toàn, tiện lợi cho người sử dụng

Về vận hành, xe được lập trình để tiến hoặc lùi từng bậc một cách chậm rãi, có kiểm soát. Trọng tâm xe được thiết kế thấp để giảm nguy cơ lật. Ghế ngồi được cố định chắc chắn, dây đai an toàn giúp người sử dụng giữ được tư thế ổn định ngay cả khi xe ở độ dốc lớn.

Nhóm đã tiến hành nhiều thử nghiệm thực tế với tải trọng khác nhau, trên cầu thang có độ dốc và chiều cao bậc khác nhau. Kết quả cho thấy hệ thống bánh xích giúp xe vận hành ổn định, không chỉ trên cầu thang mà còn trên các bề mặt gồ ghề, ổ gà, nền xi măng không bằng phẳng - những điều kiện phổ biến trong môi trường đô thị Việt Nam. Ngoài ra, nhóm còn chú trọng đến tính đa năng của sản phẩm: xe có thể sử dụng như xe lăn điện thông thường khi di chuyển trên mặt phẳng, giúp người dùng không phải chuyển đổi giữa nhiều phương tiện.

Hình ảnh bạn sinh viên khuyết tật Nguyễn Mai Đình tự tin vận hành chiếc xe lăn leo cầu thang trên các bậc thềm là minh chứng sống động cho tính ứng dụng của sản phẩm. Đình chia sẻ trước đây, mỗi lần muốn ra ngoài hoặc di chuyển giữa các tầng lầu chung cư, bạn phải nhờ người khác hỗ trợ. Có lúc, vì ngại phiền người khác, Đình hạn chế tham gia các hoạt động học tập và xã hội. Từ khi trải nghiệm chiếc xe lăn leo cầu thang do nhóm sinh viên IUH chế tạo, Đình có thể tự mình di chuyển, chủ động hơn trong sinh hoạt hằng ngày và cảm thấy tự tin hơn khi hòa nhập cộng đồng. "Xe rất vững, không bị rung lắc, cảm giác an toàn hơn nhiều so với những gì mình tưởng tượng ban đầu. Quan trọng nhất là mình không còn phải phụ thuộc người khác" - Đình nhận xét. Chính những phản hồi tích cực từ người sử dụng đã giúp nhóm sinh viên có thêm động lực để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

ThS Nguyễn Ngọc Huyền Trang, giảng viên hướng dẫn trực tiếp của dự án, đánh giá cao sự sáng tạo của sinh viên nhưng cũng đưa ra những nhận định thực tế. Ông cho biết: "Về mặt kỹ thuật, việc xe lăn leo cầu thang là một sự kết hợp tương đối phức tạp của các kết cấu trong hệ thống. Đòi hỏi cao nhất là độ cân bằng để xe không bị nghiêng, không bị lật khi vận hành. Tôi đánh giá sự sáng tạo của nhóm khi lựa chọn giải pháp dùng hệ thống bánh xích. Đây là đột phá giúp hạ giá thành sản phẩm". Tuy nhiên, ThS Trang cũng chỉ ra những "nút thắt" cần tháo gỡ để sản phẩm hoàn thiện hơn. Đặc biệt, sản phẩm cần một quá trình kiểm định công nghệ nghiêm ngặt, sử dụng trong thời gian dài để đánh giá độ bền của vật liệu và sự an toàn của hệ thống điện.

Sáng tạo của nhóm sinh viên IUH chính là những viên gạch góp phần xây dựng một môi trường sống hòa nhập. Người khuyết tật sẽ có thêm động lực để vượt qua nghịch cảnh của số phận. Khát vọng của những kỹ sư trẻ hôm nay không chỉ là hoàn thiện một chiếc xe lăn, mà là xóa bỏ những khoảng cách về cơ hội, để mỗi cá nhân yếu thế đều có thể tự tin sải bước vào tương lai, đúng với tinh thần nhân văn cao cả: "Không ai bị bỏ lại phía sau".

Chuyển giao công nghệ với giá 0 đồng

ThS Nguyễn Trọng Nhân, Trưởng Phòng Đào tạo - IUH, cho biết nhà trường hiện có nhiều dự án nghiên cứu của sinh viên và giảng viên hướng đến phục vụ cộng đồng. Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và Quỹ ươm mầm của nhà trường sẵn sàng hỗ trợ miễn phí các dự án phục vụ người khuyết tật, người yếu thế trong xã hội. Tuy nhiên, để sản phẩm có thể được đưa vào sử dụng trực tiếp, nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư, hoàn thiện mô hình, bảo đảm các tiêu chuẩn về độ bền, độ chính xác, an toàn và tính khoa học. Đặc biệt, ông Nhân khẳng định nhà trường sẵn sàng chuyển giao công nghệ với giá 0 đồng cho các tổ chức, đơn vị hoặc cá nhân có nhu cầu nhân rộng mô hình sản xuất. Trong suốt quá trình triển khai, đội ngũ chuyên gia của trường sẽ hỗ trợ kỹ thuật tận tình để sản phẩm sớm đến tay người yếu thế.

Ngọc Vân - Thanh trúc