Người trẻ làm thêm: Những áp lực vô hình

Hiện nay, hình ảnh học sinh, sinh viên làm thêm tại các quán cà phê, quán ăn, cửa hàng quần áo… đã trở nên quen thuộc.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, học tập ngày càng tăng, sự tự lập về tài chính của người trẻ giúp giảm bớt phần nào gánh nặng cho cha mẹ, đồng thời thể hiện trách nhiệm với gia đình. Qua đó cho thấy, nhận thức của giới trẻ về lao động đã có những chuyển biến tích cực: không còn thụ động trông chờ vào sự chu cấp của bố mẹ mà chủ động chia sẻ khó khăn bằng chính sức lao động của mình.

Không ít người coi làm thêm là một bước chuẩn bị chủ động cho hành trình lập thân, lập nghiệp sau này.

Việc đi làm thêm còn được nhiều người trẻ xem như một “trường học thứ hai” để rèn luyện bản thân. Môi trường làm việc giúp họ học cách giao tiếp, ứng xử, quản lý thời gian và chịu trách nhiệm với công việc được giao. Những trải nghiệm thực tế ấy giúp người trẻ trưởng thành và tự tin hơn khi bước chân vào thị trường lao động chính thức. Chính vì vậy, không ít người coi làm thêm là một bước chuẩn bị chủ động cho hành trình lập thân, lập nghiệp sau này.

Bạn Nguyễn Thị Minh Anh (20 tuổi, sinh viên Trường Đại học Hà Tĩnh) hiện đang làm thêm tại một quán cà phê ở phường Thành Sen chia sẻ: “Ban đầu em chỉ định đi làm để có thêm tiền sinh hoạt, đỡ xin bố mẹ. Nhưng sau một thời gian, em nhận ra mình học được nhiều thứ có giá trị hơn cả tiền như: cách nói chuyện với khách, xử lý tình huống, đúng giờ và có trách nhiệm... Trước đây em khá rụt rè, còn bây giờ em tự tin hơn rất nhiều”.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, xu hướng đi làm thêm cũng đặt ra không ít vấn đề cần lưu ý. Không ít bạn trẻ khởi đầu với mong muốn trải nghiệm và rèn luyện bản thân, nhưng dần bị cuốn vào áp lực kiếm tiền. Khi thu nhập trở thành mối quan tâm thường trực, thời gian dành cho học tập và nghỉ ngơi bị thu hẹp, kéo theo những ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

Xu hướng làm thêm cũng khiến người trẻ gặp nhiều ảnh hưởng tới sức khỏe, tinh thần.

Cùng đó, những hình ảnh, thông điệp như “tuổi 20 phải thật giỏi”, “sinh viên kiếm tiền sớm”, “21 tuổi thu nhập 30 triệu đồng/tháng”… được lan truyền dày đặc đã vô hình trung tạo nên những chuẩn mực thành công sớm. Trong bối cảnh đó, không ít người trẻ tự đặt lên vai mình những kỳ vọng vượt quá khả năng thực tế, luôn lo sợ bị đánh giá là chậm chạp, thua kém bạn bè hay bị bỏ lại phía sau.

Trần Quốc Huy (22 tuổi, sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt - Đức Hà Tĩnh) thừa nhận từng rơi vào trạng thái quá tải khi vừa học vừa làm.

Quốc Huy chia sẻ: “Có thời gian em nhận làm thêm liên tục vì muốn kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng kết quả là thường xuyên mệt mỏi, thậm chí bỏ lỡ nhiều buổi học quan trọng. Khi điểm số giảm rõ rệt, em mới nhận ra mình đã đi quá giới hạn và buộc phải giảm giờ làm để cân bằng lại giữa công việc và học tập”.

Nhìn nhận một cách thấu đáo, vấn đề không nằm ở việc “có nên đi làm thêm hay không?”, mà là “đi làm thêm như thế nào cho phù hợp?”. Khi công việc giúp người trẻ rèn luyện kỹ năng, nâng cao tính tự chủ và biết tổ chức cuộc sống, đó là bước đệm tích cực cho tương lai. Ngược lại, nếu làm việc quá sức, thiếu cân đối giữa học tập và nghỉ ngơi, việc đi làm thêm rất dễ trở thành gánh nặng, thậm chí ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và tinh thần.

Người trẻ cần cân bằng giữa việc học tập, rèn luyện và đi làm thêm.

Do đó, vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội hết sức quan trọng. Thay vì chỉ ca ngợi “tự lập sớm”, cần lắng nghe nhiều hơn những áp lực phía sau sự tự lập ấy. Đồng thời, định hướng để người trẻ hiểu rằng tự lập không đồng nghĩa với việc phải tự gồng mình chịu đựng mọi thứ quá sớm.

Theo Tiến sỹ tâm lý học Nguyễn Văn Hòa – giảng viên Trường Đại học Hà Tĩnh: “Một số điều cần lưu ý là ở giai đoạn thanh niên, việc trải nghiệm nhiều vai trò cùng lúc – vừa là người học, vừa là người lao động đòi hỏi khả năng ra quyết định và tự quản lý rất cao. Các bạn trẻ cần phải nâng cao năng lực thích ứng và hoàn thiện năng lực cá nhân, thể hiện qua tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tự học và tinh thần học tập suốt đời. Đồng thời rèn luyện khả năng thích nghi trước sự thay đổi nhanh của xã hội, quản lý thời gian, quản trị cảm xúc và chịu áp lực. Bên cạnh kỹ năng, người trẻ cũng cần biết điều tiết nhu cầu cá nhân và xác lập những giá trị cốt lõi trong vấn đề vừa học vừa làm để lấy đó định hướng phát triển lâu dài”.

Để hình thành những phẩm chất và năng lực ấy, gia đình và nhà trường cũng có vai trò quan trọng. Gia đình là bước đệm đầu tiên, tạo ra một “vùng an toàn” về tinh thần để người trẻ được lắng nghe, được thử sức và tự tin thể hiện năng lực bản thân.

Trong khi đó, nhà trường ngoài việc truyền thụ tri thức còn phải định hướng rõ ràng quá trình rèn luyện và hoàn thiện năng lực cho học sinh, sinh viên. Thông qua việc đặt ra những yêu cầu nghiêm túc trong học tập, nhà trường giúp người học nhận thức rằng: chỉ khi thực sự nỗ lực và làm tốt nhiệm vụ học tập, họ mới có thể từng bước độc lập và phát triển bền vững bằng chính năng lực cá nhân.

Trong xã hội đang vận động nhanh, việc người trẻ chủ động tìm kiếm cơ hội trải nghiệm sớm là điều dễ hiểu và đáng trân trọng. Tuy nhiên, trưởng thành không phải là cuộc đua về tốc độ, càng không thể đo đếm chỉ bằng thu nhập hay số giờ làm việc. Mỗi người trẻ có một nhịp phát triển riêng, phù hợp với năng lực, hoàn cảnh và mục tiêu cá nhân. Khi được định hướng đúng, biết lắng nghe chính mình và nhận được sự đồng hành từ gia đình, nhà trường và xã hội, việc đi làm thêm sẽ trở thành một trải nghiệm có giá trị, giúp người trẻ vững vàng hơn trên con đường dài phía trước.

Anh Thùy - Hồng Vinh