Người trẻ Trung Quốc với xu hướng 'làm 1 ngày, nằm 3 ngày'

Một buổi sáng, Guo Zihao (29 tuổi) tỉnh dậy ở phòng bi-a hoạt động 24 giờ ở Thâm Quyến (Trung Quốc). Trong nhiều tháng, những địa điểm như vậy trở thành nơi trú tạm của anh. Có lúc, Guo chỉ còn 20 NDT (khoảng 77.000 đồng) trong túi.

“Khoảng thời gian đó không chỉ là một cuộc vật lộn về tài chính. Mỗi phút, mỗi giây đều giống như một sự tra tấn”, anh nói với SCMP.

Vài năm trước, cuộc sống của Guo hoàn toàn khác. Lớn lên trong gia đình tương đối khá giả ở tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc), anh tốt nghiệp ngành kinh tế và quản lý, từng hình dung về con đường sự nghiệp ổn định.

Một biến cố gia đình và khoản đầu tư thất bại làm đảo lộn mọi thứ. Khi thu nhập biến mất, Guo liên tục chuyển qua các công việc tạm thời như giao đồ ăn, lao động chân tay, bán hàng và làm việc tại quán Internet. Càng mất tự tin, anh càng tách khỏi bạn bè vì không muốn nhận lấy sự thương hại.

Sau đó, Guo bắt gặp thuật ngữ lan truyền trên mạng Internet phù hợp hoàn cảnh của mình: “guabi” hay “wall-hanging” - tạm dịch là “treo tường”.

Ban đầu, “guabi” dùng để chỉ những đồ vật được treo trên tường và bị bỏ không. Về sau, từ này được dùng để mô tả những người trẻ sống với mức thu nhập tối thiểu, gần như đứng ngoài guồng quay thông thường của xã hội.

"Làm 1 ngày, nằm 3 ngày"

Hiện tượng này có điểm tương đồng với “Sanhe Gods” - thuật ngữ nổi lên trên Internet Trung Quốc từ năm 2018 để chỉ những lao động nhập cư trẻ tập trung quanh các khu chợ việc làm Sanhe. Họ sống dựa vào những công việc ngắn hạn, được trả tiền theo ngày. Phương châm của nhóm này là: “Làm 1 ngày, nằm thẳng 3 ngày”.

Thuật ngữ “guabi” được cho là bắt nguồn từ tiếng lóng phổ biến trong nhóm này. Nhưng chân dung của họ đang thay đổi, theo SCMP. Nhóm không chỉ còn là những lao động trẻ chật vật trong các nhà máy. Ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học mất đi hệ thống hỗ trợ từng giúp họ duy trì cuộc sống ổn định.

Giới trẻ Trung Quốc lựa chọn phương án "làm 1 ngày, nghỉ 3 ngày" để đối phó với thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt. Ảnh minh họa: China Daily.

Nếu “lying flat” (nằm thẳng) thường được hiểu là chủ động rút khỏi cuộc cạnh tranh xã hội, “wall-hanging” mô tả trạng thái rộng và bấp bênh hơn.

Tháng 3, một quán Internet ở tỉnh Quý Châu (Trung Quốc) bất ngờ trở thành điểm tập trung của những người trẻ thuộc nhóm này. Quán chỉ tính 0,6 NDT/giờ (gần 2.500 đồng).

Một khách quen là người đàn ông 28 tuổi có biệt danh Little Beard (tạm dịch: Râu Nhỏ). Sau khi vợ anh mất 200.000 NDT (khoảng 774.750.000 đồng) vì cờ bạc, hai người ly hôn. Anh lấy lại được một phần tiền sính lễ sau khi khởi kiện, nhưng sau đó bị mẹ yêu cầu rời khỏi nhà vì bị cho là “kẻ thất bại”. Little Beard hủy số điện thoại và gần như rút khỏi đời sống xã hội.

Các phương tiện truyền thông Trung Quốc cũng ghi nhận nhiều con đường khác nhau dẫn người trẻ đến cuộc sống “wall-hanging”. Một số dành cả ngày lang thang trên đường phố, ngủ ở không gian công cộng hoặc kiếm những khoản thu nhập ít ỏi từ livestream. Một số khác đối mặt vấn đề sức khỏe tinh thần hoặc chứng nghiện.

Với Guo, trở thành một thành viên trong nhóm này không phải quyết định có chủ ý. Anh dần rơi vào trạng thái đó. Trong giai đoạn tồi tệ nhất, Guo mắc chứng trầm cảm, giảm 20 kg và thường xuyên gặp khó khăn về hô hấp.

Có nhiều con đường dẫn những người trẻ trong hoàn cảnh tương tự trở lại cuộc sống bình thường. Các nhà xã hội học cho rằng họ không chỉ muốn cơ hội việc làm mà còn cần môi trường trực tuyến lành mạnh hơn.

Bước ngoặt với Guo đến khi anh gặp những người sẵn sàng đưa tay giúp đỡ. Hai người bạn học cũ hỗ trợ anh cả về tài chính lẫn tinh thần. Một người họ hàng sau đó giới thiệu công việc cho anh vào tháng 8.

Guo hy vọng những khó khăn của nhóm “wall-hanging” sẽ không bị bỏ qua. Câu chuyện của anh diễn ra trong bối cảnh thị trường việc làm ngày càng khó khăn với người trẻ.

Khi "nằm thẳng" lan rộng

Tháng 9/2024, Reuters ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 16-24 tuổi tại khu vực thành thị, không tính sinh viên, lên 17,1% vào tháng 7. Trung Quốc khi đó có 11,79 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học, trong khi nhiều lĩnh vực cắt giảm nhân sự và nền kinh tế Gig (nền kinh tế việc làm tự do) với hơn 200 triệu người tham gia cũng bắt đầu đối mặt tình trạng dư cung.

"Lying flat" là lựa chọn của một bộ phận người trẻ châu Á. Ảnh minh họa: CNBC.

Một bộ phận người trẻ vì vậy công khai chia sẻ cuộc sống thất nghiệp trên mạng xã hội. Các hashtag như “unemployed” (thất nghiệp), “unemployment diary” (nhật ký thất nghiệp) và “laid off” (sa thải) trên Xiaohongshu đạt tổng cộng 2,1 tỷ lượt xem.

Với các nhà nghiên cứu được Reuters dẫn lời, việc những câu chuyện này xuất hiện công khai có thể làm giảm sự kỳ thị và giúp người thất nghiệp kết nối với nhau.

Tình trạng gần như tương tự cũng xuất hiện ở Đài Loan (Trung Quốc). Tháng 3/2025, Critical Asian Studies công bố nghiên cứu Nằm dài ở Đài Loan: Những lựa chọn lối sống khác của giới trẻ trong kỷ nguyên hậu phát triển của Amélie Keyser-Verreault, thuộc Đại học Tübingen (Đức).

Nghiên cứu dựa trên 27 cuộc phỏng vấn chuyên sâu với những người trẻ Đài Loan tự nhận thuộc nhóm “lying flat”. Kết quả cho thấy nhóm này không đơn giản là những người “lười làm việc”. Họ phản ứng với một bối cảnh mà thị trường lao động trở nên bấp bênh, cạnh tranh gay gắt, chi phí sinh hoạt cao và triển vọng kinh tế kém lạc quan.

Điều đáng chú ý là “lying flat” ở Đài Loan không nhất thiết đồng nghĩa thất nghiệp hoàn toàn. Đây có thể là cách một người chủ động giảm mức độ tham gia vào cuộc đua nghề nghiệp, từ chối áp lực phải kiếm nhiều tiền hoặc đạt được những cột mốc mà xã hội và gia đình đặt ra.

Nghiên cứu đặt hiện tượng này trong bối cảnh Đài Loan bước vào giai đoạn mà tác giả gọi là “post-developmentalism” (hậu phát triển). Tăng trưởng kinh tế không còn được nhìn nhận như con đường đảm bảo cho thế hệ sau có cuộc sống tốt hơn thế hệ trước. Cùng lúc, xã hội phải đối mặt tình trạng trì trệ kinh tế được bình thường hóa, việc làm bấp bênh, chi phí sinh hoạt cao và căng thẳng giữa các thế hệ.

Với những người tham gia nghiên cứu, “lying flat” vì thế có thể trở thành một lựa chọn có chủ đích. Họ không nhất thiết muốn tối đa hóa thu nhập, sở hữu nhiều tài sản hay liên tục thăng tiến. Thay vào đó, họ tìm kiếm những điều nhỏ bé hơn và nằm trong khả năng kiểm soát của mình.