Người Việt chậm được dùng thuốc ung thư mới: Giám đốc BV K nêu lý do

GS.TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K. Ảnh: Phương Anh.

Một loại thuốc mới có thể mở ra cơ hội điều trị cho hàng nghìn bệnh nhân ung thư trên thế giới. Nhưng từ nghiên cứu khoa học đến khi thực sự được sử dụng rộng rãi trong bệnh viện là một hành trình không đơn giản. Tại Việt Nam, khoảng cách này đang đặt ra nhiều vấn đề cho ngành ung thư.

Phác đồ chờ duyệt, thuốc mới khó tiếp cận

GS.TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K, cho biết một trong những khó khăn hiện nay là tiến độ xây dựng, thẩm định và ban hành hướng dẫn điều trị ung thư. Có những phác đồ đã được xây dựng, thảo luận và chỉnh sửa qua nhiều năm nhưng vẫn chưa được thông qua. Một số hướng dẫn đối với các bệnh ung thư phổ biến trải qua nhiều lần họp nhưng đến nay chưa hoàn tất.

Theo ông, tình trạng này có thể khiến các cơ sở y tế gặp khó khăn khi triển khai phương pháp điều trị mới, dù những phương pháp đó đã được ứng dụng tại nhiều quốc gia.

GS Quảng dẫn chứng một số phác đồ sử dụng thuốc hóa trị như oxaliplatin. Trước đây, thuốc đã được áp dụng trong điều trị ung thư trên thế giới, nhưng khi chưa có hướng dẫn được Bộ Y tế thông qua, việc thanh toán bảo hiểm y tế có thể gặp vướng mắc. Người bệnh có nguy cơ phải tự chi trả nếu muốn tiếp cận phương pháp điều trị này.

Hiện nay, một số bệnh viện đã được phép chủ động xây dựng, cập nhật phác đồ riêng thông qua hội đồng khoa học và hội đồng chuyên môn. Với những trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp mới sau khi được hội đồng đánh giá, thông qua.

Dù vậy, để trở thành hướng dẫn thống nhất trên phạm vi toàn quốc, các phác đồ vẫn cần được Bộ Y tế xem xét, ban hành. GS Quảng cho rằng cần rút ngắn quy trình xây dựng, thẩm định và cập nhật hướng dẫn điều trị, tránh để tiến bộ y học thế giới đi trước quá xa so với khả năng ứng dụng trong nước.

Y học thế giới liên tục có thuốc ung thư mới, nhưng không phải bệnh nhân Việt Nam nào cũng có cơ hội sử dụng. Ảnh minh họa: Thái Hà.

Bên cạnh quy trình phê duyệt, chi phí cũng là rào cản đáng kể. Ông dẫn chứng một loại thuốc mới điều trị ung thư tụy. Trước đây, người mắc ung thư tụy giai đoạn muộn có thể chỉ sống khoảng 2-3 tháng. Với phương pháp điều trị mới, thời gian sống có thể tăng gấp 2-3 lần. Tuy nhiên, chi phí rất lớn, theo thông tin ông được trao đổi, một liệu trình tại Mỹ có thể lên tới khoảng 500.000 USD, tương đương gần 13 tỷ đồng.

GS Quảng cho rằng đây là minh chứng rõ nét cho khoảng cách giữa tiến bộ y học và khả năng chi trả của người bệnh. Một phương pháp dù hiệu quả nhưng quá đắt đỏ sẽ khó triển khai rộng rãi, nhất là tại những quốc gia có nguồn lực y tế còn hạn chế.

Trao đổi với Tri thức - Znews, Giám đốc Bệnh viện K cho rằng Việt Nam hiện không quá cách biệt với thế giới về khả năng cập nhật kiến thức. Các bác sĩ có thể tiếp cận tương đối nhanh những nghiên cứu mới, hướng dẫn điều trị và tiến bộ khoa học quốc tế.

Tuy nhiên, biết đến một phương pháp mới không đồng nghĩa có thể áp dụng nguyên vẹn phương pháp đó cho người bệnh trong nước. Yếu tố quan trọng là lựa chọn được phương án phù hợp với điều kiện kinh tế, nguồn lực y tế và khả năng chi trả.

Trong các hướng dẫn điều trị quốc tế, có những phương pháp được xếp ưu tiên hàng đầu nhưng chi phí rất cao. Nếu triển khai rộng rãi tại Việt Nam, không phải người bệnh nào cũng đủ điều kiện tiếp cận.

Nguyên tắc là ưu tiên những phương pháp có thể áp dụng rộng rãi, phù hợp với phần đông người bệnh. Các lựa chọn có chi phí cao hơn có thể dành cho nhóm bệnh nhân có điều kiện kinh tế hoặc nhu cầu điều trị riêng.

GS.TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K

Đặc biệt, hướng dẫn điều trị không chỉ dành cho các bệnh viện tuyến trung ương mà còn phải tính đến năng lực của cơ sở y tế tại địa phương. Nếu chỉ xây dựng phác đồ dựa trên điều kiện tối ưu của những trung tâm y tế lớn trên thế giới, nhiều bệnh viện trong nước sẽ khó đáp ứng về thuốc, trang thiết bị, nhân lực và chi phí.

Bên cạnh công tác điều trị, Bệnh viện K hiện tham gia nghiên cứu thử nghiệm một số loại thuốc mới, chủ yếu trong các nhóm ung thư phổi, ung thư dạ dày và ung thư đại trực tràng. Các nghiên cứu này vẫn đang được triển khai, chưa có kết quả cuối cùng để đánh giá hiệu quả.

Năng lực điều trị ung thư chưa đồng đều

GS.TS Lê Văn Quảng cho biết trước đây, số bệnh nhân đến khám tại bệnh viện thường tăng 20-25% mỗi năm. Tuy nhiên, năm vừa qua, mức tăng chỉ còn khoảng 5%. Theo ông, đây là tín hiệu cho thấy hoạt động chỉ đạo tuyến và phát triển mạng lưới điều trị ung thư tại địa phương bước đầu phát huy hiệu quả.

Thay vì để người bệnh tập trung về một số bệnh viện tuyến trung ương, theo GS Quảng, ngành ung thư cần mở rộng năng lực chẩn đoán, điều trị tại các tỉnh, thành phố. Đây cũng là định hướng mà Bệnh viện K đang triển khai thông qua đào tạo, hỗ trợ chuyên môn và xây dựng hệ thống ghi nhận ung thư.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cho hay một trong những khó khăn lớn của lĩnh vực ung thư hiện nay ở nước ta là tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực, đặc biệt tại các địa phương. Bên cạnh đó, năng lực điều trị ung thư giữa các địa phương vẫn còn khoảng cách đáng kể.

GS.TS Lê Văn Quảng phân tích điều trị ung thư không đơn thuần là thực hiện một kỹ thuật riêng lẻ mà đòi hỏi phối hợp nhiều phương pháp, gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và các liệu pháp điều trị toàn thân như điều trị đích, điều trị miễn dịch.

Bệnh nhân ung thư đại trực tràng điều trị tại Bệnh viện K. Ảnh: Việt Linh.

Muốn triển khai điều trị chuyên sâu, bệnh viện phải có đủ nhân lực và trang thiết bị ở nhiều lĩnh vực. Thế nhưng, thực tế có địa phương chưa được trang bị máy xạ trị; nơi có máy thì năng lực vận hành còn hạn chế. Một số cơ sở thực hiện được hóa trị, xạ trị nhưng khả năng phẫu thuật chưa đáp ứng yêu cầu. Ngược lại, có nơi phẫu thuật được nhưng chất lượng giải phẫu bệnh còn hạn chế.

"Các khâu phải phát triển đồng bộ. Không thể chỉ thực hiện tốt một công đoạn rồi chuyển người bệnh đến nơi khác để tiếp tục điều trị", GS Quảng nhấn mạnh bên lề Hội thảo Ung thư trong kỷ nguyên hội nhập - Best of ASCO 2026.

Trong điều kiện đó, hội chẩn trực tuyến là giải pháp hỗ trợ các bệnh viện tuyến dưới. Bác sĩ có thể gửi hình ảnh chẩn đoán, kết quả giải phẫu bệnh và hồ sơ bệnh án để trao đổi với chuyên gia tuyến trên, đặc biệt đối với những trường hợp khó, phức tạp.

Tuy nhiên, GS.TS Lê Văn Quảng lưu ý đây không phải giải pháp có thể thay thế hoàn toàn việc hỗ trợ trực tiếp. Phẫu thuật không thể thực hiện từ xa, ngoại trừ việc hướng dẫn, hỗ trợ một số kỹ thuật nhất định.