Nguyễn Hồng Vinh - Một miền thơ trong mạch đời thẳm biếc!

Các tác phẩm đã xuất bản của nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh.

Đôi nét chân dung

Nhà thơ, nhà báo, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Hồng Vinh là một trong những hội viên lão thành của Hội Văn học nghệ thuật (VHNT) tỉnh Ninh Bình hiện nay. Ông thuộc lớp những nhà thơ đầu tiên được kết nạp Hội VHNT tỉnh Hà Nam Ninh từ năm 1977.

Thơ của Nguyễn Hồng Vinh, có thể chưa hẳn đã là mới, là đột phá, trong những quan niệm về thi ca của hôm nay! Tuy nhiên, cái từng trải, cái ngấm ngả và chiêm nghiệm của một người lính trận, một nhà báo, đã tạo nên một tư duy thơ luôn lấy Tổ quốc, dân tộc và con người Việt Nam làm đối tượng để sáng tạo và trả nghiệp!

Chân dung nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh.

Nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh có một cá tính rất mạnh, ông có thể nói thẳng với một tác giả nào đấy, nếu thơ của họ không gây được ấn tượng gì với ông: “Thơ này mình không đọc. Thông cảm vậy”! Thậm chí, mới vài năm trước, khi một thi nhân tên tuổi xuất bản một tuyển tập thơ rất bề thế, cả văn đàn sôi sùng sục tìm mua, cõi văn suốt mấy tháng trời nổi sóng về thơ của thi nhân ấy. Ông lặng lẽ tìm đọc, rồi công khai phản ứng về những câu thơ theo ông là “bất ổn về tư tưởng” của vị thi nhân kia! Tính ông là vậy, thẳng thắn bằng chính sự cương trực của mình! Ông là một cây bút lúc xem thơ như bảo vật, lúc lại xem thơ phú chỉ là cuộc rong chơi của chữ ở cõi người!

Những nguồn mạch chữ minh định một miền thơ

Hai mươi năm về trước, tôi đã đọc thơ Nguyễn Hồng Vinh, gặp những câu thơ đẹp và gợi: “Cha đi dọc cuộc chiến chinh/ Trong bom đạn đã mơ hình dáng con/ Sông trời chảy giữa núi non/ Sông đời con có ngọn nguồn mẹ cha/ Mai ngày mỗi bước đi xa/ Nhớ nghe: Con có thời qua chiến trường!”.

Ấy là những câu thơ lãng tử mà hào sảng của Nguyễn Hồng Vinh, mang đặc trưng tinh thần của những người lính một thời hoa lửa năm nào. Lại nữa: “Đồng làng như nửa trời xanh/ Em làm cỏ, nón nghiêng thành vầng trăng”. Góc nhìn, cách nhìn của một nhà thơ mang đầy sự hào hoa. Mở phần “lý lịch thơ” của nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh - CCB chống Mỹ, thì gặp nhiều những giải thưởng văn chương của ông đã lưu dấu từ hơn nửa thế kỷ trước: Giải Ba, thơ - Ty Văn hóa Nam Hà năm 1970; Giải Nhì, thơ - Quân khu Trị Thiên năm 1972; Giải A, thơ - Hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế năm 1974; Giải thưởng VHNT Lương Thế Vinh, tỉnh Nam Định (2006-2010).

Trước khi viết về thơ Nguyễn Hồng Vinh, tôi đã lần mở đọc lại thơ ông qua các ấn phẩm: Thơ 10 năm 1977-1987 (Hội VHNT Hà Nam Ninh, 1988); Bông hoa hò hẹn (Hội VHNT Hà Nam Ninh, 1990); Hoa riêng anh (Hội VHNT Nam Định, 2000); Tiếng lòng đồng vọng (2005); Bé nghe điện thoại (2007); Nhớ nụ cười (2014); Hoa hồng và lửa đỏ (2019)… để tìm ra đúng cái mạch chữ chủ đạo đã làm nên nét đặc trưng của một cây bút thơ chuyên nghiệp!

Thơ Nguyễn Hồng Vinh được hình thành từ những cảm thức thơ nối từ mạch chiến trường lửa đạn, về với đời thường và tương tác cùng những phận người tảo tần, lam lũ. Thơ ông trăn trở và chiêm nghiệm cùng hôm qua, hôm nay bằng sự tích cực và duy mỹ trong căn tính thơ ca!

“Hôm xưa quanh trận địa này/Hố bom nhằng nhịt cỏ cây hoang tàn/Hôm nay bầu bí trĩu giàn/Cải canh muống trắng khoe ngàn lá xanh/…/ Sống trong đạn xới bom gào/Mà vườn rau cạnh chiến hào vẫn xanh.” (Chiến hào vẫn xanh). Đấy là những câu thơ trích trong bài thơ đoạt giải Nhì thơ Quân khu Trị Thiên năm 1972 của ông.

Đọc mảng thơ của người lính Nguyễn Hồng Vinh viết giữa nơi trận mạc, thấy trải dài trong miền câu chữ từ thuở ấy, là mạch yêu tin, hào hoa, lãng tử, sống hết mình vì lý tưởng và Tổ quốc: “Đêm trú quân vừa thức giấc/ Vội vàng nhen lửa nấu cơm/ Ngọn lửa giấu trong lòng đất/ Cùng ta lo toan cho mỗi chặng đường/ Bếp lửa cháy đượm rồi/ Giụi mắt nhìn trời nghĩ về ngày mới mẻ/ Thấy đất nước hồn nhiên như đứa trẻ/ Ngủ yên lành dưới một vầng trăng”. (Bếp lửa trú quân).

Cách nhìn và góc nhìn của người thơ, người lính Nguyễn Hồng Vinh dẫu đang ở giữa chiến trường, giữa bom đạn, tử sinh, nhưng luôn lạc quan, đầy sức sống: “Mới hay ở dưới chân người/Trong tầng lá mục vẫn ngời mầm xanh/ Cây tai voi sống âm thầm/Chắt chiu nuôi những căn hầm Trường Sơn”. (Ở rừng căn cứ).

Đấy, thơ ca trước hết là phương tiện để tác giả thể hiện góc nhìn và sự kiến giải các vấn đề xã hội ở thời đại mà tác giả đang sống và cống hiến! Tiền nhân bảo “Thi dĩ ngôn chí”. Phải chăng là từ điểm nhìn này mà thành mực thước của thi ca vậy?

Đọc thơ Nguyễn Hồng Vinh ít thấy sự biến ảo của ngôn từ, ít thấy những chi tiết gai góc, tượng trưng ám ảnh. Trong mạch ngôn ngữ thơ trải dài hơn năm mươi năm của ông, chỉ là những câu chữ chân thành, dung dị nhưng được dụng công đắc địa mà trở nên ám động và lay gợi! Dụng chữ được như thế trong thơ ca, ấy là nhờ ở cái thiên tư vậy.

“Cầu tài cầu lộc chen chân/ Cầu may ánh mắt phân vân… đồng tiền/ Mình anh đi chợ cầu duyên/ Nụ tầm xuân đã nở … miền không anh”. (Đi chợ tầm xuân).

Thơ Nguyễn Hồng Vinh lay thức được người đọc, ấy là nhờ cái tư tưởng thơ mà ông thiết đặt trong những đơn vị chữ. Tư tưởng của thơ là thứ duy nhất để làm tăng sức chở của câu chữ, nó tạo nên cấu trúc đa tầng, đa diện của mỗi bài thơ: “Em cười như thể trong mây/ Ngổn ngang… mặt đất dâng đầy lời ca/ Thẳm sâu lời của đôi ta/ Là cao cao những ngôi nhà ngày mai/ Em ơi, núi rộng sông dài/ Trong tầm giàn giáo của hai chúng mình!” (Thơ tình tặng người thợ xây). Thơ Nguyễn Hồng Vinh tạo ra hiệu ứng và sự đồng cảm với người đọc ở cách ông lập dựng ngôn ngữ thơ.

“Phố nhỏ mình anh phòng lặng gió/ Em về, trăng đến - một nhành xuân/ Ta đi muôn dặm đường đất nước/ Cùng đón trăng về thức phố Lâm”. (Trăng xuân phố huyện).

Mạch thơ của Nguyễn Hồng Vinh tương tác với cuộc đời này bằng sự chia sẻ và ca ngợi những giá trị vĩnh cửu của kiếp người. Trong thơ ông, thấy cái nết chữ của ông luôn đoan trang và tế nhị, kín đáo:

“Đồng xanh, cửa đóng then cài/ Người quê bươn chải dặm dài làm ăn/ Mưa ngâu vừa ướt đường trăng/ Gió đông đã dậy chào xuân đến nhà/ Thương người ngày tháng rộng ra/ Nhiễu nhương hẹp lại ấy là nết quê.” (Nết quê).

Mấy năm trước, thấy ông chuyên chú với mảng thơ thiếu nhi, rồi sau đó ông xuất bản tập thơ “Bé nghe điện thoại”. Thơ thiếu nhi của Nguyễn Hồng Vinh dễ tiếp cận, bởi nó mang ngôn ngữ, tư duy và góc nhìn của tuổi thần tiên hôm nay. “Nâng văn bia tiến sĩ/ Xếp thẳng tắp từng hàng/ Bước rùa đi chầm chậm/ Qua trập trùng thời gian.” (Rùa Thăng Long - Hà Nội).

Để sáng tác được văn học cho thiếu nhi mà hay, mà hấp dẫn tuổi thơ luôn là vấn đề khó, viết thơ cho thiếu nhi lại càng khó hơn. Cho nên, đôi lúc câu chữ đem dành cho tuổi thơ, lại nhập cái vía nghiêm cẩn của tuổi chiều mất rồi, ấy cũng là điều khó tránh: Ở hai phía xa xôi/ Đồn Chẵn và đồn Lẻ/ Những ngôi sao biên phòng/ Sáng bên trời lặng lẽ. (Ngôi sao biên phòng).

Tiếp cận và tìm hiểu thơ của Nguyễn Hồng Vinh qua những ấn phẩm thơ của ông. Từ hệ thống ngôn ngữ và tư tưởng thơ ông, chúng tôi minh định thêm về những nguồn mạch thơ của miền Sơn Nam Hạ. Thơ Nguyễn Hồng Vinh luôn hướng về Tổ quốc và cuộc đời này bằng một tình yêu nhất quán và duy mỹ!