Nguyên tắc xác định bồi thường thiệt hại vụ xe Mercedes bị cào xước

Chủ xe chỉ được bồi thường 671.000 đồng

Tòa án nhân dân khu vực 4 - Hà Nội vừa tống đạt bản án sơ thẩm vụ người phụ nữ dùng chìa khóa cào xước chiếc ô tô Mercedes-Benz GLC200 đỗ trước cửa nhà mình, xảy ra tháng 1-2026, tại ngõ 67 Phùng Khoang, phường Đại Mỗ, Hà Nội.

Bị cáo Mai Thị Bích Vân (65 tuổi, trú tại Hà Nội) bị tuyên phạt 6 tháng tù nhưng cho hưởng án treo về tội “Cố ý làm hư hỏng tài sản”. Đáng chú ý, quá trình giải quyết vụ án, chủ xe yêu cầu bị cáo bồi thường gần 470 triệu đồng, song Tòa án chỉ chấp nhận hơn 6,8 triệu đồng, gồm 671.000 đồng bồi thường trực tiếp cho chủ xe và phần còn lại bồi thường cho bên bảo hiểm.

Chủ chiếc xe Mercedes-Benz GLC200 bị cào xước chỉ được nhận bồi thường 671.000 đồng. Ảnh: T.A

Theo bản án, sau khi chiếc Mercedes bị cào xước, chủ xe là chị N. đã yêu cầu bồi thường chi phí sửa chữa hơn 116 triệu đồng (theo báo giá của hãng). Chị N. cũng trình bày đã ký hợp đồng cho thuê chiếc Mercedes, đáng lẽ phải bàn giao xe nhưng vì xảy ra sự việc nên chiếc xe bị cơ quan công an tạm giữ phục vụ điều tra, không thể thực hiện hợp đồng.

Do đó, chị N. cho rằng mình bị thiệt hại 35 triệu đồng mỗi tháng, trong 7 tháng, tổng cộng 245 triệu đồng. Ngoài ra, bị hại còn yêu cầu bồi thường hơn 5,2 triệu đồng chi phí thuê xe công nghệ trong những ngày không có phương tiện sử dụng, cùng đó là 100 triệu đồng do chiếc xe bị giảm giá trị.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử xác định hành vi của bị cáo gây thiệt hại là hơn 6,8 triệu đồng. Chị N. mua bảo hiểm vật chất cho chiếc xe. Hợp đồng bảo hiểm cho thấy khách hàng chịu 20% chi phí sửa chữa và 500.000 đồng phí vụ việc, phần còn lại do doanh nghiệp bảo hiểm chi trả theo thỏa thuận.

Nguyên tắc xác định bồi thường thiệt hại

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội phân tích, khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra là một trong những vấn đề cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh. Việc xác định thiệt hại phải dựa trên chứng cứ được thu thập, kiểm tra và đánh giá theo quy định pháp luật.

Trong vụ việc này, cần phân biệt những hư hỏng thực tế có trên chiếc xe với những hư hỏng được chứng minh là hậu quả từ hành vi của bị cáo. Camera, kết quả giám định dấu vết, kết luận định giá tài sản, hồ sơ sửa chữa và các tài liệu liên quan có thể là căn cứ để xác định phạm vi thiệt hại.

Nếu chỉ một số vị trí hư hỏng được chứng minh có quan hệ nhân quả với hành vi phạm tội, không thể mặc nhiên buộc người thực hiện hành vi chịu trách nhiệm đối với toàn bộ chi phí khắc phục mọi vết xước trên xe. Ngược lại, cũng không nên đồng nhất giá trị thiệt hại được sử dụng để xem xét trách nhiệm hình sự với toàn bộ phạm vi trách nhiệm dân sự, bởi hai vấn đề cần được xem xét theo các căn cứ pháp luật tương ứng.

“Do vậy, dù chi phí sửa chữa thực tế là 8,2 triệu đồng, hoặc hơn 116 triệu đồng như báo giá, nhưng không mặc nhiên được sử dụng toàn bộ làm hậu quả hình sự. Người gây thiệt hại chỉ phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả có quan hệ nhân quả với hành vi của mình, không phải toàn bộ những hư hỏng có trên chiếc xe", luật sư Phạm Ngọc Thanh cho biết.

Chuyên gia pháp lý cũng cho rằng, phần tài sản bị hư hỏng do hành vi của bị cáo gây ra được xác định là căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự như đã nêu, không đồng nghĩa toàn bộ thiệt hại dân sự chỉ gói gọn trong con số này.

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự hiện hành, người có hành vi xâm phạm tài sản của người khác mà gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật. Khoản 5 Điều 585 của Bộ luật này quy định, bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình.

Đáng chú ý, Điều 589 Bộ luật Dân sự hiện hành quy định, thiệt hại do tài sản bị xâm phạm không chỉ gồm tài sản bị mất, hủy hoại hoặc hư hỏng, mà còn bao gồm lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất hoặc giảm sút và chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại.

Như vậy, ngoài chi phí sửa chữa những hư hỏng do hành vi của bị cáo gây ra, chủ xe có thể yêu cầu bồi thường các thiệt hại khác nếu chứng minh được những điều kiện pháp luật đặt ra. Nguyên tắc bồi thường toàn bộ không có nghĩa mọi khoản tiền do người bị thiệt hại đưa ra đều phải được chấp nhận. Mỗi khoản cần được xem xét độc lập về tính thực tế, mức độ hợp lý và mối quan hệ nhân quả với hành vi gây thiệt hại.

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, đối với khoản yêu cầu bồi thường 245 triệu đồng do không thể cho thuê xe trong 7 tháng, vấn đề quan trọng không chỉ là chủ xe có đưa ra hợp đồng cho thuê hay không. Mà cần làm rõ hợp đồng được giao kết khi nào, có hiệu lực và có khả năng thực hiện hay không; việc không bàn giao xe có thực sự phát sinh từ sự việc đang được giải quyết; khoản tiền 35 triệu đồng mỗi tháng có phản ánh thu nhập thực tế bị mất hay chỉ là doanh thu dự kiến; đồng thời phải xác định thời gian và mức thiệt hại có căn cứ quy cho hành vi của bị cáo.

Đặc biệt, nếu chiếc xe bị cơ quan tiến hành tố tụng tạm giữ để phục vụ điều tra, cần phân biệt thời gian xe phải ngừng sử dụng để khắc phục hư hỏng với thời gian bị tạm giữ. Không thể mặc nhiên quy toàn bộ thiệt hại phát sinh trong thời gian tạm giữ cho người gây ra vết xước khi chưa làm rõ mối quan hệ nhân quả và căn cứ pháp lý liên quan.

Hay như khoản yêu cầu bồi thường do xe giảm giá. Thực tế cho thấy, có những tài sản bị hư hỏng dù đã khôi phục về hình thức vật lý nhưng lại không thể khôi phục hoàn toàn giá trị thị trường. Khi tính toán giá trị bồi thường cũng nên xem xét. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa đưa ra một công thức riêng cho giảm giá trị thương mại của ô tô sau sửa chữa.

Từ vụ việc này có thể thấy, giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại do tài sản bị xâm phạm đòi hỏi phải đánh giá đầy đủ cả phạm vi hư hỏng trực tiếp và những thiệt hại phát sinh có căn cứ pháp luật.

Người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế, nhưng cần chủ động lưu giữ chứng cứ về tình trạng tài sản trước và sau sự việc, chi phí khắc phục, thu nhập bị mất và những chi phí hợp lý khác. Người bị yêu cầu bồi thường cũng có quyền đề nghị làm rõ căn cứ xác định từng khoản, phạm vi trách nhiệm và những khoản không có đủ chứng cứ chứng minh.