Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng thổi hồn gốm xứ Trầm

Trong dịp Xuân Bính Ngọ 2026, chúng tôi có dịp gặp nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng ngay tại xưởng gốm của ông ở Vĩnh Ngọc, phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.

Đoàn Xuân Hùng và vũ điệu gốm xứ Trầm

Sau cơn lũ lịch sử tháng 11-2025, xưởng gốm bị thiệt hại nặng nề khi nước lũ ngập gần 1,7m nhấn chìm toàn bộ trang thiết bị. Tuy vậy, những linh hồn từ đất của nhà điêu khắc vẫn hiên ngang trụ vững, chỉ khoác thêm lên mình chút bùn đất của cơn lũ.

Căn nhà và cũng là xưởng gốm của ông Hùng trong ánh nắng xuân cũng toát lên màu vàng óng kỳ lạ. Còn nhà điêu khắc thì mải mê với kế hoạch mới: Xây dựng một phòng trưng bày gốm và mở lớp dạy nghề cho thế hệ trẻ yêu quý nghề nặn tượng, nghề mệnh danh là người thổi hồn cho đất.

Ông Đoàn Xuân Hùng đang chỉ đạo tốp thợ xây dựng phòng trưng bày tác phẩm gốm sứ trong căn nhà gốm của mình

Trong hơn 35 năm qua, ông Đoàn Xuân Hùng đã đóng góp cho cuộc đời, cho hồn đất hàng ngàn tác phẩm. Trong đó hơn 30 tác phẩm đã đạt giải cao trong các cuộc thi từ trung ương đến địa phương.

Có thể nói ông còn là nhà điêu khắc mở được nhiều triển lãm tượng gốm nhất hiện nay với 6 cuộc trưng bày. Tuy sống và làm việc tại Nha Trang nhưng ông Đoàn Xuân Hùng còn được bầu làm Chủ nhiệm câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh.

2 kỷ lục Việt Nam của ông Đoàn Xuân Hùng

Ông Đoàn Xuân Hùng là người xác lập 2 Kỷ lục Việt Nam về tượng. Gồm: "Nghệ nhân chế tác bộ tượng bằng đất nung tái hiện câu chuyện ngụ ngôn kinh thánh nhiều nhất Việt Nam từ trước tới nay" và "Nghệ nhân chế tác tượng bác sĩ Alexandre Yersin bằng gốm sứ có số lượng nhiều nhất Việt Nam".

Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng với tác phẩm đạt giải cao của mình

Điêu khắc gia Đoàn Xuân Hùng sinh năm 1960 tại phố biển Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) - vùng đất nổi danh với nghề gốm Lư Cấm và gốm sứ Chăm Pa. Sau khi tốt nghiệp Khoa Điêu khắc tại Trường Đại học Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh (1993), ông Đoàn Xuân Hùng quyết định trở về quê theo đuổi đam mê làm gốm, nặn tượng. Từ đó, sự nghiệp thăng hoa với hàng ngàn tác phẩm gốm, sứ ra đời.

Điêu khắc gia Đoàn Xuân Hùng với phòng gốm chủ đề tình yêu

Với ông, vùng đất xứ Trầm đã thôi thúc cho ông hình thành những tác phẩm đậm chất Nam Trung bộ. Tượng gốm không trau chuốt cầu kỳ mà là những mảng miếng chất phát; không ủy mị, không hoa vinh mà giàu sức sống, mạnh mẽ. Không tìm kiếm vẻ thần tiên, vô hồn mà trong mỗi tác phẩm của ông ta cảm nhận được vẻ nhân văn, chứa đựng những câu chuyện sâu sắc.

Đó là khi chứng kiến hình ảnh lũ lụt cướp đi hàng ngàn căn nhà của người dân, ông sáng tác ra tác phẩm chủ đề về tổ ấm trong cơn nguy. Đó là hình ảnh cha mẹ ôm người con trong lòng mình vì khi thiên tai ập đến, chỉ còn đứa con là tài sản quý giá nhất cuộc đời.

Tác phẩm gia đình trong cơn lũ dữ với hình ảnh người cha ôm trong lòng người vợ và đứa con thơ

Hay khi tổ quốc bị xâm phạm với giàn khoan trái phép, ông có tác phẩm chiến sĩ Hải quân giữa sóng biển Hoàng Sa - Trường Sa.

Với tác phẩm Thánh Gióng, không chỉ là một chàng trai vạm vỡ, có một bàn chân lớn mà được tạo nên từ nhiều bàn chân nhỏ và với cách điệu lướt trên ngọn sóng. Hay nói cách khác Thánh Gióng chính là đại diện cho sức mạnh đoàn kết, khát vọng vươn mình của cả dân tộc vươn ra biển lớn.

Năm Bính Ngọ, tác giải giới thiệu tác phẩm Thánh Gióng với đế tượng cách điệu thành hình con thuyền lướt sóng, giữ gìn biển đảo quê hương

Trong gian phòng đầy tác tác phẩm gạch nung, ông Đoàn Xuân Hùng tiếp tục giới thiệu cho chúng tôi những bức tượng về đề tài tình yêu mà ông đang ấp ủ sẽ trở thành bộ tác phẩm để đời. Từ những bùn đất đời thương, ông đã thổi hồn trở thành những "Vũ điệu phồn thực văn hóa Chăm".

Đó là những tấm lưng trần của chàng trai xứ biển mạnh mẽ to khỏe như cánh buồm cuộn gió ra khơi. Hòa quyện trong tư thế yêu đương của người phụ nữ tuổi đôi mươi với gò bồng đảo căng tràn nhựa sống.

Hay đó là nhưng đôi nam nữ tượng trưng cho đất trời đang giao hòa, trở thành một bản tình ca bất tử về tình yêu. Với ông, tình yêu vĩnh cửu, bởi lẻ từ những người xa lại trong cuộc đời mênh mông, tình yêu đã gắn kết họ thành vợ, thành chồng, thành một gia đình.

Sự thăng hoa trong tình yêu chính là chất xúc tác, là sự dâng hiến cho người yêu mà không cần toan tính. Tình yêu chính là sợi dây vô hình để nhân loại tồn tại hàng ngàn thế kỷ nay.

Tác phẩm "Vũ điệu phồn thực văn hóa Chăm".

Bên cạnh đó, ông cũng sáng tác hàng chục tượng về chân dung nhân vật bác sĩ A. Yersin- một bác học vĩ đại đóng góp cho nhân loại và vùng đất xứ Trầm. Với bác sĩ Yersin, nhà điều khắc tìm hiểu kỹ cuộc đời của ông, từ đó mỗi bức tượng là một câu chuyện về vị bác sĩ này.

Thần thái nhất là đôi mắt mở to vừa hiền từ, độ lượng vừa trầm ngâm, đăm chiêu suy nghĩ… tượng không chỉ truyền tải được lòng nhân ái, phong thái khoa học của vị bác sĩ mà còn thể hiện sức sáng tạo phong phú nhà điêu khắc.

Nghệ nhân chế tác tượng bác sĩ Alexandre Yersin bằng gốm sứ có số lượng nhiều nhất Việt Nam

Mong mỏi truyền lửa cho thế hệ trẻ

Trong quá trình sáng tác và gắn bó với nghề gốm, ông Đoàn Xuân Hùng cho rằng ông may mắn nhận được sự quan tâm của xã hội. Ông từng tham gia hỗ trợ khôi phục và phát triển gốm Thanh Hà ở Hội An, góp phần để làng nghề từng bước hồi sinh và đạt được những thành quả đáng ghi nhận. Hiện nay, ông cũng đảm nhiệm vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Gốm TP HCM, với mong muốn kết nối những người yêu nghề và khơi dậy lại giá trị truyền thống của gốm Việt.

Mới đây tại làng gốm Bàu Trúc xã Ninh Phước (thuộc tỉnh Ninh Thuận cũ) ông cũng là người thầy truyền dạy nâng cao kỹ năng, nghệ thuật làm gốm cho đồng bào Chăm. Mỗi học viên có thâm niên, tay nghề khác nhau và đều nhiệt tình tiếp nhận những kiến thức, kỹ thuật mới, với mong muốn tạo ra những sản phẩm gốm ngày càng đẹp hơn.

Qua những hoạt động đó, nhà điêu khắc nhận thấy nghề gốm vẫn có sức sống mạnh mẽ, vẫn có rất nhiều người yêu thích và sẵn sàng dấn thân theo đuổi. Chính điều ấy khiến ông trăn trở nhiều hơn về quê hương mình – làng gốm Lư Cấm ở Nha Trang. Trong ông luôn đau đáu một hướng đi để gốm Lư Cấm được gìn giữ và phát huy đúng với giá trị vốn có.

Tình mẫu tử được nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng thổi hồn qua các tác phẩm của mình

Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng cho biết ông mong muốn được xây dựng một ngôi nhà sáng tác riêng tại Nha Trang. Đó không chỉ là không gian làm nghề, mà còn là nơi mở cửa đón người dân địa phương và cả những ai mới đến, để giới thiệu về nghề gốm truyền thống của Nha Trang, góp phần lan tỏa chiều sâu văn hóa của vùng đất xứ Trầm.

"Tôi cũng hy vọng có thể mở một lớp đào tạo. Nếu các em thực sự yêu nghề và không bỏ dở giữa chừng, tôi sẵn sàng truyền lại tất cả những gì mình tích lũy được. Việc truyền nghề ấy không chỉ đơn thuần là dạy cách làm gốm hay kỹ thuật nung lò, mà là truyền tải cả một nền tảng văn hóa, một tinh thần sống, một thái độ với đất, với lửa và với quê hương"- nhà điêu khắc chia sẻ.

Những tác phẩm gốm xứ Trầm Hương của nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng