Nhà thờ đổ gần 100 năm bên mép sóng trở thành chứng tích biến đổi khí hậu

Nhà thờ đổ Hải Lý

Nhà thờ đổ Hải Lý nằm trên doi đất nhô ra biển, thuộc xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình. Công trình là phần còn lại của Nhà thờ Trái tim Chúa, gắn với lịch sử hình thành làng chài Xương Điền xưa - vùng đất nằm giữa hai làng Doanh Châu và Văn Lý, được hình thành từ công cuộc quai đê, lấn biển của người dân từ những năm đầu thế kỷ 18. Ban đầu, vùng đất này được gọi là “Cồn Cát Bể”, sau đó dần hình thành làng chài Xương Điền.

Cùng với quá trình khai hoang, mở đất, đời sống tôn giáo, tín ngưỡng của cư dân nơi đây cũng từng bước phát triển. Năm 1797, giáo xứ Xương Điền được thành lập.

Dù liên tục chịu tác động của sóng biển, tháp chuông nhà thờ đổ vẫn đứng vững

Ba lần di chuyển do biển xâm thực

Năm 1877, nhà thờ họ Trái tim Chúa được xây dựng lần thứ nhất. Khi đó, công trình còn khá đơn sơ, rộng 14m, dài 7m và được lợp mái bổi.

Từ thập niên thứ 2 của thế kỷ 20, khu vực “Cồn Cát Bể” bắt đầu chịu sự xâm lấn của biển. Bãi biển ngày càng bị thu hẹp, trong khi tuyến đê được đắp bằng đất không đủ sức chống chọi với sóng và sự xâm thực của biển.

Sau 40 năm xây dựng, người dân nơi đây đã phải di dời nhà thờ vào sâu phía trong, cách vị trí cũ khoảng 3km. Năm 1917, người dân bắt tay xây dựng lại Nhà thờ họ Trái tim Chúa lần thứ 2 ở vị trí nhà thờ đổ hiện tại. Công trình được thiết kế theo phong cách kiến trúc châu Âu bởi một kiến trúc sư người Pháp.

Nhà thờ được xây dựng theo lối kiến trúc châu Âu với cửa vòm và họa tiết trang trí đẹp mắt

Sau 10 năm xây dựng, năm 1927, nhà thờ hoàn thành trên khuôn viên rộng khoảng 9.330m², dài 47m, rộng 15m. Tháp chuông cao 27m, vòm thánh giá cao 15m, với hệ thống cửa vòm và nhiều hoa văn trang trí mang phong cách châu Âu.

Theo thời gian, khu vực ven biển xã Hải Tiến tiếp tục chịu tác động mạnh của hiện tượng thời tiết cực đoan và quá trình biển xâm thực.

Nhà thờ giáo họ Trái tim Chúa một lần nữa phải di chuyển vào phía trong. Năm 2005, bão số 7 gây thiệt hại nghiêm trọng cho khu vực ven biển Hải Tiến, phá hủy tuyến đê bao phía ngoài, cuốn trôi làng chài và nhiều nhà thờ ven biển.

Nền móng, tháp chuông của một số nhà thờ cũ sau khi di chuyển cũng bị đánh đổ hoàn toàn. Riêng nhà thờ giáo họ Trái tim Chúa, dấu tích của công trình được xây dựng lần thứ hai vẫn còn tháp chuông, nền nhà thờ và một phần tường phía Bắc.

Qua thời gian, công trình chịu tác động trực tiếp của sóng biển, gió và thời tiết khắc nghiệt. Những mảng tường cũ phủ màu thời gian tạo nên vẻ đẹp đặc biệt giữa bãi biển.

Trải qua gần 100 năm tồn tại, công trình trở thành chứng tích trực quan về biến đổi khí hậu và là biểu tượng thiêng liêng, bền bỉ của đức tin

Tháng 9, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành quyết định công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý. Đồng thời giao UBND xã Hải Tiến quản lý, khai thác, phát triển điểm du lịch này.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Ninh Bình, UBND xã Hải Tiến đã tổ chức tuyên truyền, vận động các hộ dân có công trình xây dựng trái phép quanh khu vực Nhà thờ đổ Hải Lý tự nguyện tháo dỡ để trả lại mặt bằng và cảnh quan khu vực quanh chứng tích.

Khu vực xung quanh tháp chuông nhà thờ đổ được chính quyền địa phương dựng rào, cắm biển cảnh báo để đảm bảo an toàn cho du khách đến tham quan

Theo thống kê, dọc bờ biển xã Hải Tiến có 23 công trình xây dựng trái phép, trong đó 12 công trình là nhà hàng, cơ sở kinh doanh ăn uống tập trung sát Nhà thờ đổ Hải Lý. Các công trình còn lại phục vụ nuôi trồng thủy sản.

Đến nay, việc tháo dỡ các công trình vi phạm cơ bản đã hoàn tất, mặt bằng khu vực quanh Nhà thờ đổ Hải Lý đang dần được trả lại hiện trạng.

Sau khi các nhà hàng được tháo dỡ, khu vực quanh Nhà thờ đổ Hải Lý dần trở nên thoáng hơn

Ông Phan Văn Đông (SN 1960), chủ một nhà hàng nằm sát Nhà thờ đổ Hải Lý, cho biết gia đình đã kinh doanh tại đây hơn 20 năm. Theo ông Đông, Nhà thờ đổ có ý nghĩa đặc biệt đối với giáo dân nơi đây.

"Trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, bị bom đạn bắn phá, công trình vẫn đứng vững. Đặc biệt, nhiều năm trở lại đây, dù thường xuyên chịu tác động của hiện tượng thời tiết cực đoan, sóng biển đánh vào rất mạnh, nhà thờ đổ vẫn trụ vững cho đến ngày nay. Khi chính quyền tuyên truyền, vận động, gia đình tôi cũng như các hộ dân khác đã tự nguyện tháo dỡ công trình đã được xây dựng để phục vụ việc kinh doanh tại sát nhà thờ. Mong muốn của chúng tôi là góp phần bảo tồn nhà thờ đổ”, ông Đông nói.

Người dân khẩn trương tháo dỡ công trình vi phạm, hoàn trả mặt bằng.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Hải Tiến Mai Đức Nghĩa cho biết, công tác tháo dỡ, di dời các công trình vi phạm ven biển xã Hải Tiến sẽ hoàn thành vào đầu tháng 10/2026. Sau khi người dân hoàn trả mặt bằng, địa phương sẽ nghiên cứu, lập quy hoạch, sắp xếp lại không gian để bảo vệ chứng tích Nhà thờ đổ Hải Lý, đồng thời từng bước xây dựng nơi đây thành điểm du lịch quy mô hơn.