Nhập filler, botox từ đường dây 500 tỷ đồng: Khi nào chủ spa bị xử lý hình sự?

Vụ án đường dây sản xuất, san chiết và buôn bán thuốc, thiết bị y tế dùng trong thẩm mỹ với doanh thu trên 500 tỷ đồng không chỉ đặt ra trách nhiệm của những người tổ chức đường dây, mà còn đặt câu hỏi về các cơ sở đã nhập, phân phối và sử dụng sản phẩm. Tuy nhiên, việc mua hàng từ một nguồn vi phạm không đồng nghĩa với việc người mua đương nhiên phạm tội. Trách nhiệm pháp lý phải được xác định dựa trên hành vi, mức độ nhận thức và chứng cứ cụ thể của từng trường hợp.

KHÔNG PHẢI CỨ NHẬP HÀNG VI PHẠM LÀ PHẠM TỘI

Theo Công an thành phố Hà Nội, từ năm 2025 đến ngày 20/8/2026, nhóm đối tượng trong đường dây đã kinh doanh, buôn bán hàng triệu sản phẩm, với doanh thu khoảng trên 500 tỷ đồng và thu lợi bất chính hàng tỷ đồng. Cơ quan chức năng thu giữ 122.972 sản phẩm là thuốc, thiết bị y tế phục vụ thẩm mỹ, gồm filler, botox, meso, thuốc tê và các sản phẩm hỗ trợ thủ thuật, với tổng trị giá hơn 74 tỷ đồng.

Công an thành phố Hà Nội cho biết thêm, các đối tượng không chỉ mua bán hàng thành phẩm mà còn mua sản phẩm chưa có tem nhãn, vỏ bao bì để tổ chức san chiết, đóng gói, dán nhãn rồi đưa về nhiều kho, cơ sở tại Hà Nội và TP.HCM để bảo quản, phân phối. Nhóm này không có chứng chỉ hành nghề dược, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược theo quy định. Hàng hóa được lưu giữ tại những địa điểm chưa được cấp phép và không đáp ứng điều kiện bảo quản.

Vấn đề được dư luận quan tâm ở đây đó là khi sản phẩm đã được đưa ra thị trường, một vấn đề đáng chú ý là trách nhiệm của những cửa hàng, spa và cơ sở thẩm mỹ đã nhập hàng từ đường dây này. Liệu các cơ sở đó có phải chịu trách nhiệm hình sự, hay chỉ bị xử phạt hành chính nếu vi phạm?

Tang vật vụ án. Ảnh: Công an Hà Nội

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Bùi Thị Điệp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội phân tích, trách nhiệm của chủ cơ sở cần được xem xét dựa trên nhiều yếu tố, trong đó có lỗi, nhận thức về nguồn gốc hàng hóa, mục đích mua hàng, quy mô và hậu quả của hành vi.

Theo đó, cần phân biệt giữa trường hợp chủ cơ sở biết rõ tính chất vi phạm của hàng hóa nhưng vẫn cố tình mua bán để trục lợi với trường hợp bị nhà cung cấp lừa dối, không biết hàng hóa vi phạm và có căn cứ chứng minh sự thiếu nhận thức đó.

Cụ thể, nếu có đủ căn cứ xác định chủ cơ sở cố ý thực hiện hành vi phạm tội, người này có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò phù hợp. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên áp dụng tội “Buôn bán hàng cấm” theo Điều 190 Bộ luật Hình sự chỉ vì sản phẩm không có giấy tờ hợp lệ hoặc chưa đáp ứng điều kiện lưu hành. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định hàng hóa thuộc trường hợp pháp luật hình sự điều chỉnh, đồng thời làm rõ hành vi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Ngược lại, nếu không đủ căn cứ xác định hành vi phạm tội, cơ sở vẫn có thể bị xử lý hành chính tùy tính chất vi phạm, chẳng hạn kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng nhập lậu hoặc thuốc, thiết bị y tế không đáp ứng điều kiện lưu hành. Chế tài cụ thể có thể bao gồm phạt tiền, tịch thu hàng hóa, buộc tiêu hủy hoặc đình chỉ hoạt động theo quy định áp dụng cho từng hành vi.

21 bị can bị khởi tố trong đường dây. Ảnh: Công an Hà Nội

Một vấn đề khác là trách nhiệm từ chính hoạt động cung cấp dịch vụ thẩm mỹ. Nếu cơ sở trực tiếp tiêm filler, botox, meso hoặc thực hiện các thủ thuật xâm lấn, việc đáp ứng điều kiện hoạt động, phạm vi chuyên môn và điều kiện hành nghề phải được xem xét độc lập với nguồn gốc sản phẩm.

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, hoạt động khám bệnh, chữa bệnh phải đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định. Vì vậy, ngay cả khi chủ cơ sở không biết sản phẩm mình nhập có vi phạm hay không, việc tổ chức thực hiện thủ thuật không đúng điều kiện vẫn có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý riêng.

TỪ RỦI RO CỦA CƠ SỞ ĐẾN QUYỀN LỢI KHÁCH HÀNG

Với các cơ sở kinh doanh thẩm mỹ vậy. Nhưng ở cuối chuỗi cung ứng, người tiêu dùng là đối tượng có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp nếu sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc gây tổn hại sức khỏe.

Với những khách hàng đã mua hoặc sử dụng filler, botox, meso, thuốc tê và các sản phẩm liên quan từ cơ sở có nguồn hàng thuộc đường dây đang bị điều tra, vấn đề đặt ra là quyền lợi của họ được bảo vệ như thế nào?

Theo Luật sư Bùi Thị Điệp, người tiêu dùng có thể yêu cầu hoàn tiền và bồi thường thiệt hại nếu có đủ căn cứ pháp lý. Trong trường hợp giao dịch liên quan đến hàng hóa vi phạm điều cấm của pháp luật và bị xác định vô hiệu, nguyên tắc chung là các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Điều này có nghĩa, nếu đủ căn cứ xác định giao dịch vô hiệu, khách hàng có cơ sở yêu cầu cơ sở thẩm mỹ hoàn trả khoản tiền đã thanh toán. Tuy nhiên, việc hoàn tiền là một vấn đề khác với yêu cầu bồi thường nếu khách hàng đã chịu thiệt hại về sức khỏe.

Luật sư Bùi Thị Điệp

Trường hợp sản phẩm được sử dụng và gây tổn hại sức khỏe, Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015 là một trong những căn cứ để xác định thiệt hại.

Các khoản thiệt hại có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị. Người bị thiệt hại cũng có thể yêu cầu bù đắp tổn thất tinh thần theo quy định. Mức bồi thường trước hết do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, việc xác định mức bù đắp được thực hiện theo giới hạn luật định.

Dù vậy, để yêu cầu bồi thường, khách hàng cần có căn cứ chứng minh thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại phát sinh. Việc đã sử dụng sản phẩm từ một cơ sở có nguồn hàng vi phạm, tự nó, chưa đủ để xác định toàn bộ trách nhiệm bồi thường trong mọi trường hợp.

Trong trường hợp sản phẩm có nguy cơ gây mất an toàn, các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng có thể đặt ra nghĩa vụ cảnh báo, thu hồi sản phẩm và trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh, tùy vai trò của tổ chức, cá nhân và điều kiện áp dụng pháp luật.

Khách hàng là đối tượng chịu hệ lụy trực tiếp từ những sản phẩm không đảm bảo chất lượng

Với người tiêu dùng đã sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc đáng ngờ, hóa đơn, chứng từ thanh toán, thông tin về cơ sở cung cấp dịch vụ, hình ảnh sản phẩm và hồ sơ khám, chữa bệnh nếu phát sinh vấn đề sức khỏe là những tài liệu nên được lưu giữ để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi.

Vụ án có doanh thu trên 500 tỷ đồng cho thấy rủi ro pháp lý có thể vượt khỏi phạm vi của những người trực tiếp tổ chức đường dây. Tuy nhiên, trách nhiệm không tự động lan từ nhà cung cấp sang mọi cửa hàng, spa hay khách hàng đã tiếp xúc với sản phẩm. Ranh giới giữa vi phạm hành chính, trách nhiệm hình sự và nghĩa vụ bồi thường dân sự phải được xác định theo hành vi, lỗi, hậu quả và chứng cứ của từng trường hợp.

"Còn với người tiêu dùng, việc lựa chọn cơ sở đủ điều kiện, yêu cầu thông tin về sản phẩm và lưu giữ chứng từ giao dịch là những bước cần thiết để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp", Luật sư Bùi Thị Điệp nhấn mạnh.