Nhật Bản đẩy mạnh ứng dụng AI và robot trước nguy cơ khủng hoảng nguồn nhân lực
Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng trong ngành y tế và chăm sóc người cao tuổi, buộc quốc gia này phải khẩn trương đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và robot để bù đắp khoảng trống nhân lực trước khi làn sóng già hóa dân số chạm đỉnh vào năm 2040.
Đây là cảnh báo và định hướng trọng tâm được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản đưa ra trong bản Sách Trắng thường niên năm 2026, được báo cáo tại cuộc họp Nội các ngày 29/9.
Robot được sử dụng để hướng dẫn bệnh nhân tại bệnh viện ở Tokyo, Nhật Bản. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN
Theo báo cáo, tình trạng khan hiếm bác sĩ, điều dưỡng viên và nhân viên chăm sóc đang trở thành mối lo ngại hàng đầu tại xã hội Nhật Bản. Kết quả khảo sát thực hiện đối với 3.000 người dân từ 20 - 74 tuổi cho thấy có tới 81,3% số người được hỏi bày tỏ lo lắng về nguy cơ thiếu nhân lực trong lĩnh vực chăm sóc điều dưỡng và 74,5% lo ngại về tình trạng thiếu hụt nhân viên y tế. Thách thức này được dự báo sẽ càng thêm gay gắt vào khoảng năm 2040 - thời điểm thế hệ bùng nổ dân số thứ hai - sinh vào đầu thập niên 1970 của Nhật Bản bước qua tuổi 65 và dân số cao tuổi tại nước này đạt đỉnh.
Trước sức ép đó, Chính phủ Nhật Bản xác định việc ứng dụng các giải pháp công nghệ cao để tinh gọn quy trình và nâng cao năng suất lao động là yêu cầu tất yếu nhằm duy trì hệ thống y tế - phúc lợi bền vững. Đáng chú ý, xã hội Nhật Bản đang thể hiện mức độ cởi mở rất cao đối với xu hướng này, với hơn 70% người dân bày tỏ quan điểm ủng hộ việc đưa công nghệ mới vào hỗ trợ các hoạt động chăm sóc sức khỏe.
Cụ thể, có 73,7% số người được hỏi ủng hộ việc sử dụng robot nhằm hỗ trợ tương tác và giao tiếp giữa người chăm sóc với bệnh nhân, người cao tuổi; 72,4% tán thành việc ứng dụng AI hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán bệnh và hơn 70% đồng thuận với việc áp dụng robot hỗ trợ phẫu thuật.
Dù nhận được sự hưởng ứng rộng rãi, Sách Trắng cũng lưu ý vẫn còn những rào cản cần tháo gỡ. Trong số những người bày tỏ ý kiến phản đối hoặc ngần ngại, có 26,3% lo ngại về tính an toàn của công nghệ mới, bên cạnh nỗi lo suy giảm sự tương tác trực tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh. Do đó, cơ quan chức năng Nhật Bản nhấn mạnh các cơ sở chuyên môn cần giải thích minh bạch về hiệu quả thực tế và luôn triển khai công nghệ trên nguyên tắc lấy người sử dụng làm trung tâm.
Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản khẳng định sẽ nhìn nhận nghiêm túc bài toán thiếu hụt nhân lực trong tương lai để vừa đẩy mạnh đổi mới công nghệ, vừa thực hiện các chính sách cải thiện môi trường làm việc nhằm bảo đảm năng lực cung ứng dịch vụ y tế và an sinh xã hội dài hạn cho người dân.
