Nhiều chế tài mạnh xử lý tình trạng chây ì, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động. Ảnh: ST

Nhức nhối tình trạng chậm đóng, trốn đóng kéo dài, quy mô lớn

Mới đây, BHXH TP. Hồ Chí Minh đã đề nghị Công an Thành phố tiếp nhận tin báo, xác minh và có các biện pháp xử lý theo quy định đối với Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Vinh Thông vì đã vi phạm nghiêm trọng pháp luật lao động, BHXH làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Mặc dù, người lao động đã khởi kiện Công ty Vinh Thông, các cơ quan ban, ngành đã nhiều lần làm việc, đôn đốc, kiểm tra, xử phạt nhưng đến nay Công ty vẫn chưa khắc phục các sai phạm, khiến người lao động rơi vào cảnh mỏi mòn chờ quyền lợi.

Tính đến hết tháng 9/2025, Công ty mới đóng BHXH đến hết tháng 5/2022, BHYT đóng đến hết tháng 5/2025, BHTN đóng đến hết tháng 11/2023, bảo hiểm tai nạn - bệnh nghề nghiệp đóng đến hết 9/2023. Như vậy, Công ty còn chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN với số tiền hơn 15 tỷ đồng (trong đó riêng tiền lãi chậm đóng là hơn 2 tỷ đồng).

Trên địa bàn Hà Nội, cơ quan BHXH cũng xác nhận hàng chục nghìn doanh nghiệp đang chậm, trốn đóng BHXH với tổng số tiền nợ lên tới hàng trăm tỷ đồng, trong đó không ít đơn vị nợ kéo dài nhiều năm, số tiền lên tới hàng chục tỷ đồng. Theo dữ liệu do BHXH TP. Hà Nội tổng hợp, tính đến hết ngày 30/11/2025, toàn thành phố có 22.097 đơn vị chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN từ 2 tháng trở lên.

Tại tỉnh Tây Ninh, cơ quan BHXH cũng vừa chuyển hồ sơ 2 doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm về trốn đóng BHXH, BHYT đến cơ quan Công an đề nghị điều tra, xử lý.

Đây chỉ là những ví dụ điển hình cho thấy, dù cơ quan BHXH đã có nhiều nỗ lực song tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN vẫn diễn ra phổ biến, phức tạp, nhiều trường hợp nợ kéo dài với số tiền lớn tại nhiều địa phương. Thực trạng này đã làm ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải quyết chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí, thất nghiệp của hàng chục nghìn người lao động. Tình trạng này còn dẫn đến hệ lụy là làm gia tăng nguy cơ mất an toàn Quỹ BHXH, tạo sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh và làm suy giảm niềm tin vào chính sách an sinh xã hội.

Siết chặt kỷ cương bằng chế tài mạnh

Để xử lý hiệu quả tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN, Luật BHXH có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 đã thiết lập một hệ thống chế tài mạnh mẽ chưa từng có, chính thức siết chặt kỷ cương đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Nhiều chế tài mới chính thức được áp dụng kỳ vọng xử lý hiệu quả tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Ảnh: ST

Một trong những điểm mấu chốt là Luật đã phân định rõ hành vi chậm đóng do khó khăn khách quan và trốn đóng có tính chất cố ý. Đối với hành vi chậm đóng, đơn vị sẽ phải phải nộp thêm khoản tiền bằng 0,03% mỗi ngày, tính trên số tiền và số ngày chậm hoặc trốn đóng, tương đương với mức phạt chậm nộp thuế. Đây là áp lực tài chính buộc doanh nghiệp phải ưu tiên hoàn thành nghĩa vụ bảo hiểm tương đương với nghĩa vụ thuế đối với nhà nước.

Đối với các đơn vị cố tình trốn đóng, cơ quan chức năng sẽ áp dụng những biện pháp cưỡng chế mạnh tay để bảo vệ người lao động, như biện pháp ngừng sử dụng hóa đơn, người đại diện theo pháp luật của các đơn vị trốn đóng từ 12 tháng trở lên có thể bị tạm hoãn xuất cảnh…

Những biện pháp này kết hợp với việc công khai danh tính các đơn vị chủ động trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ tạo ra sức ép toàn diện về cả kinh tế lẫn uy tín. Trong trường hợp hành vi trốn đóng có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan công an để truy cứu trách nhiệm hình sự với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan bảo hiểm.

Cụ thể hóa quy định của Luật BHXH, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 274/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định một số điều của Luật BHXH về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN; khiếu nại, tố cáo về BHXH, trong đó quy định, hằng tháng cơ quan BHXH có trách nhiệm rà soát, xác định các đơn vị chậm đóng, trốn đóng và gửi văn bản đôn đốc trong 10 ngày đầu tháng. Nội dung đôn đốc phải nêu rõ số tiền nợ, số ngày vi phạm, số tiền phải nộp thêm và các biện pháp xử lý theo quy định pháp luật nếu doanh nghiệp không khắc phục kịp thời nghĩa vụ.

Đặc biệt, mới đây, Bộ Công an đã ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết hồ sơ, thủ tục kiến nghị khởi tố hành vi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Hướng dẫn nhằm khắc phục vướng mắc bấy lâu nay khi nhiều vụ trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN đủ dấu hiệu hình sự nhưng hồ sơ chưa chặt chẽ, dẫn đến việc xử lý kéo dài hoặc chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Việc chuẩn hóa thành phần hồ sơ, làm rõ điều kiện khởi tố và cơ chế phối hợp sẽ giúp quá trình chuyển tiếp từ phát hiện vi phạm hành chính sang điều tra hình sự được thông suốt. Đây cũng là cơ sở để tăng tính răn đe đối với các doanh nghiệp cố tình trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng đang hoàn thiện thông tư hướng dẫn quy trình kiểm tra, bao gồm cơ chế kiểm tra từ xa khi phát hiện dấu hiệu bất thường. BHXH Việt Nam cũng sẽ tăng cường phối hợp với cơ quan thuế, công an và chính quyền các cấp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN.

Đ. KHOA