Nhìn lại một năm triển khai kế hoạch Gaza của Tổng thống Trump

Quang cảnh hoang tàn ở Gaza do xung đột Israel - Hamas. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông quốc tế ngày 6/10, sau một năm triển khai, kế hoạch chấm dứt chiến tranh Gaza của Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đạt được một phần mục tiêu đề ra. Kết quả rõ nhất là thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, qua đó giúp trao trả những con tin cuối cùng bị Hamas bắt giữ trong cuộc tấn công năm 2023 và trả tự do cho hàng trăm người Palestine bị Israel giam giữ.

Theo kế hoạch 20 điểm, việc ngừng bắn, trao trả con tin và tăng viện trợ là những bước mở đầu, tạo tiền đề để Hamas giải giáp và Israel từng bước rút quân khỏi Gaza. Cùng với quá trình này, một cơ quan của người Palestine sẽ tiếp quản việc điều hành Gaza dưới sự giám sát của Hội đồng Hòa bình do ông Trump đứng đầu, còn Lực lượng Ổn định quốc tế (ISF) phụ trách bảo đảm an ninh. Tuy nhiên, sau những kết quả ban đầu, lộ trình này vẫn chưa tiến triển như dự kiến.

Ngừng bắn nhưng các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn

Dù chiến sự chưa trở lại quy mô toàn diện, các cuộc tấn công của Israel vẫn diễn ra. Cơ quan y tế Gaza cho biết ít nhất 1.400 người Palestine đã thiệt mạng kể từ lệnh ngừng bắn tháng 10/2025, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em.

Israel khẳng định các đợt tập kích nhằm vào Hamas, đồng thời cáo buộc lực lượng này tìm cách tái vũ trang và tiến hành tấn công, song Hamas bác bỏ những cáo buộc đó. Quân đội Israel cũng cho biết kể từ khi ngừng bắn, 5 binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong các vụ tấn công của các tay súng Palestine hoặc trong giao tranh.

Trong giai đoạn đầu của kế hoạch, quân đội Israel được yêu cầu rút về ranh giới được gọi là đường màu vàng, theo đó vẫn kiểm soát 53% diện tích Gaza. Tuy nhiên, đến nay, Israel đã mở rộng phạm vi kiểm soát lên khoảng 67% diện tích dải đất này. Việc ranh giới này tiếp tục dịch chuyển khiến thêm nhiều người Palestine phải rời nơi ở, dồn khoảng 2 triệu dân vào dải đất ven biển ngày càng thu hẹp.

Bế tắc giữa giải giáp Hamas và rút quân Israel

Tháng 7/2026, Hội đồng Hòa bình đưa ra lộ trình 15 điểm, theo đó Israel sẽ rút quân song song với quá trình Hamas giao nộp vũ khí, còn ISF sẽ phối hợp với một lực lượng an ninh Palestine mới để bảo đảm an ninh tại Gaza. Ông Trump tuyên bố lộ trình này đã được Hamas và các nhóm vũ trang khác chấp thuận.

Hamas cho biết đã đồng ý bàn giao vũ khí để lưu giữ dưới sự kiểm soát của chính quyền Palestine gồm các nhà kỹ trị được Mỹ hậu thuẫn, nhưng không chấp nhận gọi đây là giải giáp. Tuy nhiên, Israel bác bỏ lộ trình vì hoài nghi Hamas sẽ thực sự từ bỏ vũ khí, đồng thời khẳng định chỉ rút quân sau khi lực lượng này đã giải giáp hoàn toàn. Bất đồng về điều kiện và thứ tự thực hiện hai bước khiến kế hoạch tiếp tục đình trệ.

Bộ máy quản lý và lực lượng an ninh dự kiến tiếp quản Gaza cũng chưa đi vào hoạt động. ISF đến nay chưa tập hợp được lực lượng, dù đã có chỉ huy là Thiếu tướng Mỹ Jasper Jeffers và một số nước cam kết đóng góp nhân sự. Theo ông Jeffers, mục tiêu dài hạn là triển khai 20.000 binh sĩ và đào tạo 12.000 cảnh sát Palestine.

Ủy ban Quốc gia về quản lý Gaza đã được thành lập từ tháng 1/2026, song đến nay vẫn chưa hiện diện tại Gaza để tiếp quản việc điều hành.

Tương lai của người dân Gaza cũng còn mơ hồ. Trong khi kế hoạch của ông Trump khuyến khích người dân Gaza ở lại, các chính trị gia cánh hữu Israel tiếp tục kêu gọi người Palestine rời dải đất này theo hình thức di cư tự nguyện.

Viện trợ tăng, tái thiết còn xa nhu cầu

Hoạt động cứu trợ đã được mở rộng đáng kể sau thỏa thuận ngừng bắn, song Chương trình Phân loại Giai đoạn An ninh Lương thực Tích hợp (IPC) cho biết hơn 1,2 triệu người tại Gaza vẫn đối mặt với tình trạng thiếu đói nghiêm trọng.

Báo cáo tháng 8 của IPC dẫn số liệu cho thấy, từ khi ngừng bắn đến cuối tháng 5/2026, trung bình mỗi ngày có 227 xe tải chở hàng cứu trợ và hàng thương mại vào Gaza. Con số này chưa bằng một nửa mức tối thiểu 600 xe/ngày được nêu trong kế hoạch.

Trong khi đó, Israel khẳng định hiện có khoảng 600 xe tải vào Gaza mỗi ngày, lượng hàng đủ đáp ứng nhu cầu và nước này đang thực hiện các nghĩa vụ. Các tổ chức cứu trợ cho biết Israel vẫn ngăn nhiều vật dụng thiết yếu, như cột lều kim loại, dầu động cơ và phụ tùng, với lý do Hamas có thể sử dụng chúng cho mục đích quân sự.

Việc tái thiết cũng chưa đáp ứng được quy mô thiệt hại khi người Palestine vẫn phải tìm vật liệu trong đống đổ nát để gia cố lều và nơi trú ẩn. Tháng 9/2026, Hội đồng Hòa bình công bố kế hoạch trị giá 2,45 tỷ USD nhằm khởi động quá trình xây dựng lại Gaza. Tuy nhiên, khoản này còn rất nhỏ so với nhu cầu 71,4 tỷ USD cho phục hồi và tái thiết trong một thập kỷ tới, theo đánh giá của Liên minh châu Âu và Liên hợp quốc công bố tháng 4/2026.

Sau một năm, kế hoạch của Tổng thống Trump đã giúp hạn chế quy mô giao tranh, nhưng chưa tạo được nền tảng ổn định lâu dài cho Gaza. Khi bất đồng về giải giáp Hamas và rút quân Israel chưa được tháo gỡ, việc chuyển từ ngừng bắn sang tái thiết và khôi phục cuộc sống của người dân vẫn khó có bước tiến đáng kể.