Nhìn lại năm 2025: Đối ngoại thích ứng, chủ động, tạo đà cho đất nước phát triển

Bước sang năm mới 2026, nhìn lại những những thành tựu và dấu ấn của ngoại giao Việt Nam trong năm 2025, Đại sứ, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh đã có những chia sẻ với phóng viên TTXVN.

Đại sứ, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN. Ảnh: Việt Đức/TTXVN

Năm 2025 ghi dấu nhiều dấu ấn, thành tựu đặc biệt, trong đó ngoại giao Việt Nam cũng đạt được rất nhiều dấu ấn, có thể gọi là bứt phá. Vậy ông đánh giá như thế nào về những thành tựu và dấu ấn của ngoại giao Việt Nam trong năm 2025?

Nhìn lại câu chuyện về đối ngoại Việt Nam trong năm 2025 có thể tóm tắt thành một số điểm. Một là, thế giới đang chuyển biến rất sâu sắc mà có lẽ những phức tạp và cơn gió ngược nhiều hơn. Trong chuyển đổi sâu sắc đó, dấu ấn lớn nhất của đối ngoại của Việt Nam có lẽ là chúng ta không chỉ thích ứng mà đã chủ động vượt qua những cơn gió ngược để tạo đà phát triển. Chúng ta đã xử lý được những vấn đề phức tạp nảy sinh và khai thác tiềm năng tốt nhất cho phát triển và môi trường chiến lược an ninh đối với Việt Nam.

Điểm thứ hai là trong năm qua, chúng ta đã triển khai một loạt những hoạt động đối ngoại, đặc biệt là đối ngoại cấp cao. Ở đây thể hiện mấy điểm rất quan trọng của kết quả của đối ngoại đó. Một là, chúng ta đã tạo ra được hệ thống mạng lưới các đối tác từ toàn diện cho đến chiến lược, chiến lược toàn diện để tạo ra khuôn khổ hợp tác và môi trường chiến lược thuận lợi cho hòa bình phát triển của Việt Nam. Hiện chúng ta đã có hơn 40 đối tác có những khuôn khổ phát triển lâu dài như vậy. Và trong các khuôn khổ đó, chúng ta vừa làm sâu sắc thêm quan hệ với các đối tác chủ chốt bao gồm các nước lớn, trong đó có năm nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc; các nước đối tác chủ chốt là những trung tâm kinh tế chính trị của thế giới và đặc biệt với những nước láng giềng, cùng với đó, trong năm nay, chúng ta đã mở rộng quan hệ hợp tác được ra cả với khu vực Mỹ Latinh, châu Phi và Trung Đông. Đây là câu chuyện rất lớn. Hai là, có lẽ phải nhấn rất mạnh vào câu chuyện tranh thủ các nguồn lực cho phát triển kinh tế. Trong năm 2025, chúng ta đã tranh thủ nguồn lực theo chiều sâu, hàm ý là bây giờ đất nước đang phát triển hướng tới kỷ nguyên mới, với các mục tiêu phát triển vào năm 2030, 2045, cho nên rất cần không chỉ là tranh thủ về động lực tăng trưởng cũ mà còn đặc biệt phải tranh thủ động lực tăng trưởng mới, đó là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Và nếu chúng ta nhìn lại, trong các chuyến đi công tác nước ngoài của lãnh đạo cấp cao hay các đoàn bạn đến, có rất nhiều những doanh nghiệp, tập đoàn lớn về công nghệ, đổi mới sáng tạo tháp tùng.

Điểm thứ ba, trong công tác ngoại giao, việc nâng cao vị thế Việt Nam đặc biệt là tham gia ngoại giao đa phương, chúng ta tiếp tục duy trì được đà phát triển rất lớn. Chúng ta tham gia các cơ chế lãnh đạo của các tổ chức đa phương, trong đó có tham gia Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc và phát huy vai trò của Việt Nam trên các lĩnh vực quốc tế. Một điểm nhấn rất quan trọng trong năm 2025 đó là Việt Nam được Liên hợp quốc chọn đăng cai Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội); bên cạnh đó, chúng ta tiếp tục triển khai các lực lượng tham gia phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc.

Cuối cùng, vị thế và uy tín đóng góp của Việt Nam trong kiến tạo những trật tự dựa trên luật lệ, dựa trên luật pháp quốc tế, kiến tạo chuẩn mực ứng xử mới trong một thế giới đang thay đổi và có sự xói mòn của chủ nghĩa đa phương, chuẩn mực quốc tế, đang được khẳng định rất mạnh mẽ. Điều này tạo cho Việt Nam một vị thế, một niềm tin trong bạn bè quốc tế: Việt Nam vừa là một nước phát triển năng động, vừa là nước đóng góp hòa bình nhưng cũng rất coi trọng thượng tôn pháp luật quốc tế.

Ngoại giao kinh tế vẫn tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm của ngoại giao Việt Nam. Vậy, ông đánh giá như thế nào về ngoại giao kinh tế trong năm 2025?

Chúng ta vừa nhắc tới câu chuyện là tranh thủ các nguồn lực cho phát triển kinh tế. Đây là một trọng tâm rất lớn. Nhưng trong đó chúng ta cũng nhấn mạnh đến những động lực tăng trưởng mới là đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Cũng phải nói rằng là thế giới đang chứng kiến những sự đứt gãy của các quan hệ, trong đó có quan hệ kinh tế thương mại, đứt gãy của các chuỗi cung ứng. Như vậy, một trong những nhiệm vụ của ngoại giao kinh tế là làm sao duy trì được các chuỗi cung ứng bền vững. Trong bối cảnh đó, chúng ta tiếp tục sử dụng và tranh thủ tối đa các hiệp định thương mại tự do đã có. Hiện chúng ta có 17 hiệp định thương mại tự do bao gồm cả đa phương và song phương, tạo thế cho Việt Nam có thể ứng phó với những cơn gió ngược về thương mại.

Điểm nữa là chúng ta đã xử lý một cách hiệu quả những phức tạp nảy sinh, không chỉ là sự đứt gãy của các chuỗi cung ứng và quan hệ thương mại với các nước mà trong đó có cả vấn đề thuế quan, nhất là thuế quan từ Hoa Kỳ. Chúng ta đã xử lý ở mức để Việt Nam vẫn tiếp tục ở vị trí có lợi thế cạnh tranh; Việt Nam vẫn tiếp tục duy trì được các quan hệ thương mại với Hoa Kỳ và vẫn tiếp tục duy trì được thương mại với tất cả các đối tác chủ chốt. Đây là điều rất quan trọng. Có thể lấy một ví dụ, số liệu thống kê chưa đầy đủ cho thấy năm 2025, thương mại của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng, tăng trưởng trên 20% so với năm ngoái và đạt con số kỷ lục lần đầu tiên trên 900 tỷ đô la Mỹ. Trong bối cảnh rất nhiều thách thức như vậy, chúng ta vẫn đang đạt được tăng trưởng về thương mại quan trọng như thế.

Phát huy sức mạnh mềm đang được các quốc gia trên thế giới đặc biệt coi trọng. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay chúng ta cần phải làm gì để phát huy sức mạnh mềm của Việt Nam?

Trước hết để nói về sức mạnh mềm của Việt Nam, có lẽ chúng ta phải nói về cái tự thân của đất nước. Một đất nước Việt Nam trước hết phải năng động, phát triển, ổn định và có vị thế quốc tế. Đất nước chúng ta từ 40 năm đổi mới đã tạo ra những thành tựu cả về phát triển trong nước, góp phần duy trì ổn định, có nhiều đóng góp với quốc tế, qua đó tạo cho đất nước một vị thế trên trường quốc tế. Trong những năm qua, đặc biệt là năm 2025, chúng ta đã nâng tầm vị thế của Việt Nam khi quyết định bước vào kỷ nguyên mới- kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Điểm thứ hai là chiều dài của lịch sử dân tộc và bản sắc dân tộc Việt Nam. Bản sắc của một dân tộc kiên cường trong chiến đấu nhưng lại cần cù và sáng tạo trong phát triển và hòa hiếu, hữu nghị với tất cả các quốc gia, vẫn tiếp tục được phát huy từ nhiều đời nay và trong kỷ nguyên mới này của chúng ta.

Điểm thứ ba là chính sự phát triển và hội nhập của Việt Nam, sự tham gia đóng góp vào công việc chung quốc tế của Việt Nam, tất cả những điều đó trên tất cả các mặt đã tạo ra vị thế của sức mạnh mềm Việt Nam.

Cuối cùng, để phát huy hơn nữa sức mạnh mềm Việt Nam, tôi nghĩ rằng dân tộc, văn hóa và phát triển cũng như vị thế Việt Nam phải được nhân lên hơn nữa. Đó phải là sự kết hợp trên tất cả các kênh, cả đối ngoại nhân dân, cả đối ngoại Đảng, cả đối ngoại Nhà nước. Và trong sức mạnh mềm của Việt Nam, cùng với Chính phủ, các lực lượng nhân dân, tổ chức xã hội, doanh nghiệp chắc chắn sẽ có vai trò rất lớn và mỗi một con người Việt Nam cần không chỉ là công dân Việt Nam, mà còn là công dân toàn cầu, đồng thời là đại sứ của Việt Nam trong quảng bá hình ảnh thương hiệu của một đất nước đang vươn lên.

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác ngành ngoại giao năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính có yêu cầu củng cố vững chắc vành đai an ninh - phát triển của đất nước, giữ thế chủ động chiến lược cho các tình huống phức tạp, bất ngờ; quan hệ tốt với các nước lớn, trong đó đặc biệt là các nước láng giềng. Ông có suy nghĩ thế nào về điểm này?

Việc tạo ra vành đai an ninh cần phải được đặt trong tổng thể chính sách đối ngoại của Việt Nam, trong đó tạo ra không gian rộng lớn hơn và môi trường tin cậy hơn cho cả hòa bình, an ninh và phát triển của Việt Nam.

Có thể lấy một số ví dụ. Một là, chúng ta có các mạng lưới đối tác, bây giờ hơn 40 nước đối tác, trong đó là các nước lớn, các nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, các đối tác chủ chốt của Việt Nam cả về chính trị và về kinh tế, trong đó có cả những nước láng giềng, ASEAN và những nước quan trọng với Việt Nam. Đây là môi trường chiến lược cho hòa bình và hợp tác phát triển của Việt Nam.

Điểm thứ hai là về kinh tế, chúng ta có mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do cả về song phương và cả về đa phương, và trong đó có rất nhiều những hiệp định thương mại tự do chất lượng cao. Nó tạo ra đan xen lợi ích và Việt Nam có thể có vị thế trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là điều rất quan trọng. Nhưng để nâng cao hơn nữa, Đảng và Chính phủ đang nhấn rất mạnh đến câu chuyện chúng ta có hiệp định thương mại tự do nhưng chúng ta phải tranh thủ được nhiều hơn từ các hiệp định này ở phân khúc cao hơn về chất lượng, tính bền vững. Cho nên, chúng ta cần phát triển tự thân với hàm ý rằng nền kinh tế phải được nâng cấp, dựa trên đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Lúc đó, chúng ta mới tham gia được vào những phân khúc cao hơn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Điểm thứ ba là sức mạnh mềm hay không gian chiến lược của Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào quan hệ hợp tác hữu nghị với các nước. Cho nên cần phải tiếp tục củng cố các mối quan hệ không chỉ với các nước trong khu vực mà với tất cả các nước láng giềng và đặc biệt trong các khuôn khổ đa phương. Trong đó, chúng ta phải tích cực tham gia cùng với thế giới xử lý những vấn đề thách thức toàn cầu đang đặt ra. Ngày nay, bất cứ một câu chuyện phức tạp nào xảy ra ở một đâu đó trên thế giới đều có thể ảnh hưởng đến chính khu vực và an ninh, phát triển của Việt Nam. Tôi xin đơn cử một ví dụ: nếu ở Trung Đông xảy ra xung đột thì câu chuyện an ninh hàng hải và vận chuyển hàng hóa sẽ bị ảnh hưởng, năng lượng và dầu khí sẽ bị ảnh hưởng. Do đó, trong một thế giới gắn kết, chúng ta càng phải tham gia nhiều hơn vào các vấn đề của quốc tế.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh!

Việt Đức/TTXVN (Thực hiện)