Nhìn lại việc U20 Việt Nam xuống hạng

U20 Việt Nam nhận thất bại 0-3 trước U20 Triều Tiên ở lượt trận đầu bảng C Vòng loại U20 châu Á 2027. (Ảnh: VFF)

Việc đội tuyển U20 Việt Nam phải xuống hạng Development (nhóm phát triển), sau thất bại tại vòng loại Giải bóng đá vô địch U20 châu Á vừa qua, khiến đội bóng nước ta sẽ phải dự các giải đấu thuộc hệ thống U20 châu lục và đợi đến năm 2031 mới có thể thăng hạng trở lại. Thất bại này cho thấy nhiều vấn đề về phương pháp huấn luyện, thi đấu cũng như sự chuẩn bị của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF).

Ba trận toàn thua, ghi hai bàn và thủng lưới tám lần, không có điểm số nào và đứng cuối bảng đấu, đó là thất bại đáng thất vọng của U20 Việt Nam ở vòng loại Giải bóng đá U20 châu Á 2027. Đáng buồn hơn, thất bại này khiến đội tuyển rớt xuống hạng phát triển, không được tham dự vòng loại U20 châu Á 2029 và phải chờ thêm một chu kỳ để trở lại với vòng loại giải năm 2031. Đây không còn là một thất bại đơn thuần về chuyên môn mà là cú trượt dài khiến bóng đá trẻ Việt Nam mất cơ hội thi đấu hạng A trong những năm tới.

Vì thế, việc xem xét trách nhiệm của Huấn luyện viên Ikeuchi là cần thiết. Ông không thể tránh khỏi trách nhiệm khi đội tuyển không giành nổi một điểm trên sân nhà. Khả năng kiểm soát trận đấu, tổ chức phòng ngự và ứng phó khi đối thủ gây sức ép của U20 Việt Nam đều bộc lộ hạn chế. Một Huấn luyện viên có thể gặp khó khăn về lực lượng và thời gian chuẩn bị, song nhiệm vụ cuối cùng vẫn là tạo ra một tập thể có khả năng cạnh tranh. Ở điểm này, Huấn luyện viên Ikeuchi rõ ràng chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Tuy nhiên, sẽ không công bằng nếu quy toàn bộ thất bại cho Huấn luyện viên người Nhật. U20 Việt Nam bước vào vòng loại với quá nhiều bất lợi về quá trình chuẩn bị. Đội tuyển không có lực lượng tốt nhất trong đợt tập trung đầu tiên do những cầu thủ có kinh nghiệm phải thi đấu cho các câu lạc bộ chủ quản ở hệ thống giải chuyên nghiệp. Đợt tập trung thứ hai lại có thời gian quá ngắn để xây dựng đội hình và chiến thuật. Với một đội bóng trẻ, đó là trở ngại rất lớn.

Có thể thấy, Huấn luyện viên Ikeuchi không được làm việc trong điều kiện lý tưởng, nhưng vấn đề đáng nói là bóng đá Việt Nam cũng đã biết những hạn chế ấy từ trước khi giải đấu diễn ra. Nếu lực lượng không thể tập trung đầy đủ, cần có một phương án chuẩn bị phù hợp hơn và khi thời gian tập trung ngắn, càng cần một bộ khung ổn định và cách chơi đơn giản, rõ ràng. Nguyên nhân cần được nhìn nhận từ cả khâu chuẩn bị và năng lực điều hành đội bóng trong giải đấu, thay vì chỉ quy trách nhiệm của một cá nhân.

Đáng tiếc hơn nữa, đội hình U20 Việt Nam tại giải lần này không phải yếu. Phần lớn những cầu thủ hiện tại từng thi đấu tại vòng chung kết U17 châu Á 2025 dưới thời Huấn luyện viên Cristiano Roland và đã có những màn trình diễn tốt trước các đối thủ mạnh như: Australia, Nhật Bản và UAE.

Chính Huấn luyện viên Ikeuchi cũng thừa nhận, lứa cầu thủ hiện tại có nhiều người triển vọng, nhưng đồng thời cho rằng, các cầu thủ thiếu cơ hội cọ xát với những đối thủ mạnh và sẽ còn tiến bộ hơn nếu được thi đấu quốc tế nhiều hơn. Nhưng từ một đội bóng từng chơi tốt ở giải U17 châu Á đến đứng cuối bảng C ở giải U20 châu lục và không có điểm nào là sự cách biệt quá lớn. Vấn đề ở đây không chỉ là cầu thủ có tiến bộ hay không, mà là quá trình chuyển tiếp từ U17 lên U20 đã được thực hiện như thế nào.

Một thế hệ cầu thủ từng cho thấy tiềm năng không thể tự nhiên đánh mất khả năng cạnh tranh chỉ sau một thời gian ngắn. Cách tổ chức, sử dụng cầu thủ và xây dựng đội bóng cần được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc, nhất là khi nhìn sang các nền bóng đá trẻ Đông Nam Á khi ngay cả U20 Campuchia dù thủng lưới tới 14 bàn vẫn có một trận thắng, giành ba điểm và tránh cảnh rớt hạng như đội bóng nước ta. Những con số ấy cho thấy, Việt Nam đã thua cuộc “toàn tập” trước các đối thủ trong bảng, đồng thời còn tụt lại so với chính khu vực.

Huấn luyện viên Ikeuchi không phải người thiếu kinh nghiệm về bóng đá trẻ. Ông từng dẫn dắt U15, U16 và U17 Nhật Bản, trong đó U17 Nhật Bản từng dự FIFA U17 World Cup 2009. Sau đó, ông chuyển sang công tác quản lý và phát triển bóng đá trẻ tại Liên đoàn Bóng đá Nhật Bản (JFA) và giữ các vị trí quan trọng trong hệ thống đào tạo trẻ...

Vì vậy, thông tin cho rằng, ông hoàn toàn không làm công tác huấn luyện trong 16 năm là không chính xác. Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa kinh nghiệm phát triển cầu thủ trẻ và việc trực tiếp xây dựng một đội tuyển U20 quốc gia trong thời gian chuẩn bị ngắn, với yêu cầu phải vượt qua vòng loại. Một nhà quản lý đào tạo trẻ giỏi chưa chắc là lựa chọn tối ưu cho một đội tuyển cần kết quả ngay.

Vòng loại vừa qua cho thấy, Huấn luyện viên Ikeuchi chưa tạo được dấu ấn đủ rõ về lối chơi, khả năng duy trì thế trận và ứng phó trước những thời điểm khó khăn. Nếu VFF quyết định thay đổi Huấn luyện viên, đó là lựa chọn có cơ sở về chuyên môn, song thay thế chưa hẳn là giải pháp duy nhất. Khi các cầu thủ trẻ vẫn phải chia thời gian cho câu lạc bộ, đội tuyển vẫn tập trung ngắn ngày và không có kế hoạch chuyển tiếp rõ ràng từ U17 lên U20, một Huấn luyện viên mới cũng sẽ đối mặt với những vấn đề tương tự.

Thất bại của U20 Việt Nam ở đấu trường trẻ châu Á là cảnh báo mang tính hệ thống chứ không riêng của cá nhân và ban huấn luyện. Chúng ta cần nhìn nhận những hạn chế trong cách bố trí lực lượng, thời gian tập trung và mối quan hệ giữa đội tuyển với câu lạc bộ để tránh tình trạng một đội tuyển trẻ bước vào giải đấu quan trọng mà không có lực lượng tốt nhất.